1. પરિચય — મધ્યક, મધ્યસ્થ અને બહુલક શું છે?
ત્રણ માપ સમજો
- •મધ્યક (Average / Mean) એટલે બધી કિંમતોનો સરવાળો ભાગ્યા કિંમતોની સંખ્યા. એક જ વાક્યમાં — સરવાળો ભાગ્યા સંખ્યા.
- •મધ્યસ્થ (Median) એટલે આંકડાઓને ચઢતા ક્રમમાં ગોઠવ્યા પછી બરાબર વચ્ચે આવતી કિંમત.
- •બહુલક (Mode) એટલે જે કિંમત સૌથી વધુ વાર આવે તે કિંમત.
- •પરીક્ષામાં મોટા ભાગે મધ્યક પૂછાય છે. તેથી મધ્યકની ટ્રિક પાક્કી કરો.
મુખ્ય સૂત્રો એક નજરમાં
- •મધ્યક = સરવાળો ÷ સંખ્યા. ઊલટું — સરવાળો = મધ્યક × સંખ્યા.
- •પ્રથમ n પ્રાકૃતિક સંખ્યાનો મધ્યક = (n + 1) ÷ 2.
- •પ્રથમ n બેકી સંખ્યાનો મધ્યક = (n + 1).
- •પ્રથમ n એકી સંખ્યાનો મધ્યક = n.
- •અનુભવસિદ્ધ સંબંધ: બહુલક = 3 × મધ્યસ્થ − 2 × મધ્યક.
ઝડપથી ઉકેલવાનો મંત્ર
- •બદલાવ આવે ત્યારે આખો સરવાળો ફરી ગણવાની જરૂર નથી — માત્ર ફેરફાર ÷ સંખ્યા વિચારો.
- •ક્રમિક (સળંગ) સંખ્યાઓમાં મધ્યક હંમેશા બરાબર વચ્ચેની સંખ્યા જેટલો જ થાય.
- •બે જૂથની સંખ્યા સરખી હોય તો સંયુક્ત મધ્યક = બંને મધ્યકનો સાદો સરેરાશ.