1. પ્રસ્તાવના — વ્યાજ એટલે શું?
મૂળ વાત સમજો
- •જે રકમ આપણે ઉધાર લઈએ કે મૂકીએ તેને મુદ્દલ કહે છે, અને તેના પર જે વધારાનું ભાડું મળે કે ભરવું પડે તેને વ્યાજ કહે છે.
- •મુદ્દલ વત્તા વ્યાજ બરાબર કુલ રકમ. એટલે કુલ રકમ હંમેશા મુદ્દલ કરતાં વધારે હોય.
- •દર એ સો રૂપિયા પર એક વર્ષમાં કેટલું વ્યાજ મળે તે ટકામાં બતાવે છે. જેમ કે વાર્ષિક આઠ ટકા એટલે દર સો રૂપિયે વર્ષે આઠ રૂપિયા.
- •સમય એટલે કેટલા વર્ષ માટે રકમ રાખી તે.
બે પ્રકાર — સાદું અને ચક્રવૃદ્ધિ
- •સાદું વ્યાજ દર વર્ષે ફક્ત મૂળ મુદ્દલ પર જ ગણાય છે, એટલે દર વર્ષે વ્યાજ સરખું જ રહે.
- •ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજમાં દર વર્ષે વ્યાજ મુદ્દલમાં ઉમેરાઈ જાય, અને પછીના વર્ષે વ્યાજ વધેલી રકમ પર ગણાય. એટલે ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ દર વર્ષે વધતું જાય.
- •બંને એક જ મુદ્દલ, દર અને સમય માટે હોય તો ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ હંમેશા સાદા વ્યાજ કરતાં વધારે કે બરાબર હોય. પહેલા વર્ષે બંને સરખા જ આવે, તફાવત બીજા વર્ષથી શરૂ થાય.
- •પરીક્ષામાં ઝડપ માટે દરેક પદ્ધતિનું સૂત્ર અને એક નાનકડી ટ્રિક યાદ રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.