કોડિંગ એટલે કોઈ શબ્દ કે સંદેશને એક ખાસ નિયમ વડે છૂપા સ્વરૂપમાં લખવો, અને ડિકોડિંગ એટલે એ છૂપા સ્વરૂપને પાછું ઉકેલવું. અહીં તમે પહેલા નિયમ શોધો છો, પછી એ જ નિયમ નવા શબ્દ પર લગાવો છો.
શું આવે?
•અક્ષરને સંખ્યા આપીને સરવાળો (A=1, B=2 … Z=26) — જેમ કે CAB = 6.
•દરેક અક્ષરને આગળ કે પાછળ ખસેડવો (CAT → DBU, એટલે +1 શિફ્ટ).
•વિરુદ્ધ અક્ષર (A↔Z, B↔Y) — DOG → WLT.
•શબ્દ-બદલી (substitution): 'ગુલાબ'ને 'ફૂલ' કહે એવા તાર્કિક પ્રશ્નો.
•ચિહ્ન-કોડિંગ: + એટલે ભાગાકાર, − એટલે ગુણાકાર એવા ગણિતના પ્રશ્નો.
•શરતી કોડિંગ: વિષમ-સ્થાન +1, સમ-સ્થાન +2 જેવી શરત સાથે.
•સંદેશ ઉકેલવો: 'tap nu mo' = 'green is good' જેવા સામાન્ય શબ્દ શોધવાના પ્રશ્નો.
2) જોડ ન યાદ આવે તો અક્ષરનો નંબર લો અને (27 − નંબર) કરો; આવેલા નંબરનો અક્ષર એ જ વિરુદ્ધ અક્ષર.
3) શબ્દના દરેક અક્ષર પર આ લગાવો.
4) કોડિંગ અને ડિકોડિંગ બંને એક જ રીતે થાય — દિશા બદલવાની જરૂર નથી.
30 સેકન્ડ ટ્રિક
સોનેરી નિયમ: અક્ષર અને તેના વિરુદ્ધ અક્ષરના નંબરનો સરવાળો હંમેશા 27 થાય.
એટલે વિરુદ્ધ અક્ષર = 27 − (અક્ષરનો નંબર). દા.ત. D=4, તો 27−4=23 = W.
મધ્યની જોડ M↔N મોઢે રાખો — એ વચ્ચેનો ભાગ ઝડપથી પાર કરાવે.
ડિકોડિંગમાં પણ એ જ 27-નિયમ વાપરો; નવો કોઈ ફેરફાર નથી.
ઉદાહરણ (ઉકેલ સાથે)
પ્રશ્ન: વિરુદ્ધ-ક્રમ (A↔Z, B↔Y …) વાપરીએ તો DOG શબ્દનો કોડ શું થાય?
ઉકેલ: D=4, વિરુદ્ધ = 27−4 = 23 = W. O=15, વિરુદ્ધ = 27−15 = 12 = L. G=7, વિરુદ્ધ = 27−7 = 20 = T.
ઉકેલ: ત્રણેય જોડી — D→W, O→L, G→T.
જવાબ: WLT.
5. શબ્દ-બદલી (Substitution) કોડિંગ
અહીં એક વસ્તુનું નામ બીજી વસ્તુ માટે વાપરવામાં આવે છે — 'ગુલાબ'ને 'ફૂલ' કહે, 'ફૂલ'ને 'વૃક્ષ' કહે. પ્રશ્નનો જવાબ વાસ્તવિક દુનિયા પ્રમાણે વિચારી, પછી તેનું બદલેલું નામ આપવાનો.
2) પ્રશ્ન વાસ્તવિક દુનિયા પ્રમાણે વિચારો — 'ગુલાબ ખરેખર શેના પર ઊગે?' જવાબ: વૃક્ષ પર.
3) હવે એ વાસ્તવિક જવાબ ('વૃક્ષ')ને આ ભાષામાં શું કહે છે એ જુઓ — 'વૃક્ષ' = પાંદડું.
4) બદલેલું નામ જ અંતિમ જવાબ છે, વાસ્તવિક નામ નહીં.
30 સેકન્ડ ટ્રિક
બે પગલાં યાદ રાખો: પહેલાં સાચો જવાબ વિચારો, પછી તેને 'ભાષાંતર' કરો.
મોટા ભાગના વિદ્યાર્થી પહેલા જ પગલે અટકી, વાસ્તવિક નામ લખી દે છે — એ જ સૌથી મોટી ભૂલ. છેલ્લે બદલી કરવાનું ભૂલશો નહીં.
બદલીઓને તીરથી દોરો (ગુલાબ → ફૂલ) જેથી નજરમાં તરત આવે અને ગૂંચવણ ન થાય.
ઉદાહરણ (ઉકેલ સાથે)
પ્રશ્ન: 'ગુલાબ'ને 'ફૂલ', 'ફૂલ'ને 'વૃક્ષ', 'વૃક્ષ'ને 'પાંદડું' કહે, તો ગુલાબ કયા પદાર્થ પર ઊગે છે?
ઉકેલ: વાસ્તવમાં ગુલાબ વૃક્ષ (છોડ) પર ઊગે છે.
ઉકેલ: પણ આ ભાષામાં 'વૃક્ષ'ને 'પાંદડું' કહે છે, એટલે વાસ્તવિક જવાબ વૃક્ષનું બદલેલું નામ લો.
જવાબ: પાંદડું.
6. ચિહ્ન-કોડિંગ (ગણિતના ચિહ્ન બદલવા)
અહીં ગણિતના ચિહ્ન બદલી નાખવામાં આવે છે — જેમ કે + એટલે ભાગાકાર, − એટલે ગુણાકાર. અથવા ★, ◆, ● જેવા પ્રતીકો +, −, × દર્શાવે. ચિહ્ન બદલીને પછી સાચા ક્રમે ગણતરી કરવાની.
પદ્ધતિ (Step-by-step)
1) આપેલી ચિહ્ન-યાદી બાજુમાં લખો: + એટલે ÷, − એટલે ×, × એટલે +, ÷ એટલે −.
2) આખા દાખલામાં દરેક ચિહ્નને તેના સાચા (બદલેલા) ચિહ્નથી બદલો.
3) હવе BODMAS પ્રમાણે ગણો — પહેલાં ભાગાકાર-ગુણાકાર, પછી સરવાળો-બાદબાકી.
4) આવેલો જવાબ વિકલ્પમાં મેળવો.
30 સેકન્ડ ટ્રિક
પહેલાં આખું ઉદાહરણ ફરી 'સાચા ચિહ્ન' સાથે પેન્સિલથી લખી નાખો — પછી તે સામાન્ય દાખલો જ બની જાય.
BODMAS ભૂલશો નહીં — ભલે ચિહ્ન બદલ્યા હોય, ગણતરીનો ક્રમ એ જ રહે છે.
ઉતાવળમાં ડાબેથી જમણે સીધી ગણતરી ન કરો; ગુણાકાર/ભાગાકાર પહેલાં આવે.
ઉદાહરણ (ઉકેલ સાથે)
પ્રશ્ન: + એટલે ભાગાકાર, − એટલે ગુણાકાર, × એટલે સરવાળો, ÷ એટલે બાદબાકી હોય, તો 16 + 4 × 2 = ?
ઉકેલ: ચિહ્ન બદલો — + ની જગ્યાએ ÷, × ની જગ્યાએ +. એટલે દાખલો બને: 16 ÷ 4 + 2.
ઉકેલ: BODMAS — પહેલાં 16 ÷ 4 = 4, પછી 4 + 2 = 6.
જવાબ: 6.
7. શરતી કોડિંગ (વિષમ/સમ સ્થાન શરત)
અહીં દરેક અક્ષર પર એક જ નિયમ નહીં, પણ સ્થાન પ્રમાણે જુદો નિયમ લાગે છે — જેમ કે વિષમ-સ્થાન (1, 3, 5) ના અક્ષરને +1 અને સમ-સ્થાન (2, 4, 6) ના અક્ષરને +2 ખસેડવો.
પદ્ધતિ (Step-by-step)
1) શબ્દના અક્ષરો પર સ્થાન-ક્રમ લખો: પહેલો=1, બીજો=2, ત્રીજો=3 …
2) શરત નોંધો — વિષમ-સ્થાન (1,3,5) ને કયો નિયમ, સમ-સ્થાન (2,4,6) ને કયો નિયમ.
3) દરેક અક્ષર પર તેના સ્થાન પ્રમાણેનો જ નિયમ લગાવો — ભેળસેળ ન કરો.
4) બધા નવા અક્ષર ભેગા કરી જવાબ બનાવો.
30 સેકન્ડ ટ્રિક
અક્ષરોની ઉપર નાનું '+1, +2, +1, +2 …' એમ લખી નાખો — પછી માત્ર શિફ્ટ કરો.
મોટા ભાગે પહેલો અક્ષર વિષમ-સ્થાન (+1) જ હોય; એ ભૂલ ન થાય માટે ડાબેથી જ શરૂ કરો.
વિકલ્પોમાં ઘણી વાર એક જ અક્ષર ખોટો હોય — જે અક્ષર પર શંકા હોય તે પહેલાં ચકાસો, બાકીના ઝડપથી મેળવાઈ જશે.
ઉદાહરણ (ઉકેલ સાથે)
પ્રશ્ન: વિષમ-સ્થાન અક્ષરને +1 અને સમ-સ્થાન અક્ષરને +2 ખસેડાય, તો BOOK શબ્દનો કોડ શું થાય?
ઉકેલ: સ્થાન — B(1), O(2), O(3), K(4). એટલે શિફ્ટ +1, +2, +1, +2.
ઉકેલ: B+1=C, O+2=Q, O+1=P, K+2=M.
જવાબ: CQPM.
8. સ્થાન-મૂલ્ય સરવાળો/ગુણાકાર કોડિંગ
આપેલા બે-ત્રણ ઉદાહરણ પરથી નિયમ શોધવાનો — શબ્દના અક્ષરોના સ્થાન-ક્રમ લઈ તેનો સરવાળો, ગુણાકાર કે કોઈ ગણતરી કોડ બને. જેમ કે PEN = 35 (16+5+14), કે BAD = 8 (2×1×4).
પદ્ધતિ (Step-by-step)
1) આપેલા ઉદાહરણના અક્ષરોના નંબર કાઢો અને જુઓ — સરવાળાથી, ગુણાકારથી કે બીજી રીતે કોડ બને છે?
2) એ જ ગણતરી માગેલા શબ્દના નંબરો પર લગાવો.
3) જો ઉદાહરણ ન આપ્યું હોય તો પ્રશ્નમાં દર્શાવેલી ગણતરી (સરવાળો/ગુણાકાર) સીધી વાપરો.
4) આવેલી સંખ્યા વિકલ્પમાં મેળવો.
30 સેકન્ડ ટ્રિક
EJOTY થી નંબર ઝડપથી કાઢો, પછી જ ગણતરી શરૂ કરો.
ઉદાહરણ ચકાસવા: એક ઉદાહરણ પર સરવાળો કરી જુઓ — મેળ આવે તો બધે સરવાળો; ન આવે તો ગુણાકાર અજમાવો.
9. સંદેશ ઉકેલવો (Deciphering — સામાન્ય શબ્દ શોધવો)
અહીં બે-ત્રણ સંકેત-વાક્ય આપ્યા હોય, જેમ કે 'tap nu mo' = 'green is good'. બે વાક્યમાં જે કોડ-શબ્દ સામાન્ય હોય તે, બંને વાક્યના સામાન્ય અર્થ-શબ્દ સાથે મેળવીને કોડ શોધવાનો.
પદ્ધતિ (Step-by-step)
1) જે બે વાક્યમાં માગેલો અર્થ-શબ્દ બંનેમાં છે, એ બે વાક્ય પસંદ કરો.
2) એ બે વાક્યમાં કયો કોડ-શબ્દ સામાન્ય (બંનેમાં) છે તે શોધો.
3) એ બે વાક્યમાં માગેલો અર્થ-શબ્દ જ સામાન્ય હોય, તો સામાન્ય કોડ-શબ્દ = માગેલો જવાબ.
4) ત્રણ વાક્ય હોય તો જોડી-જોડી મેળવી, એક-એક શબ્દ ઓળખી નાખો; બાકી રહેલો આપોઆપ મળે.
30 સેકન્ડ ટ્રિક
'સામાન્ય શબ્દ ↔ સામાન્ય કોડ' — બે વાક્યમાં એક જ અર્થ-શબ્દ સામાન્ય હોય તો તેનો કોડ પણ એ વાક્યોમાં સામાન્ય કોડ જ હશે.
દરેક કોડ-શબ્દ નીચે કેટલા વાક્યમાં આવ્યો તેની ગણતરી કરો; અર્થ-શબ્દ માટે પણ એ જ — સંખ્યા મેળવો, જવાબ મળશે.
જે અર્થ-શબ્દ ફક્ત એક જ વાક્યમાં હોય તેને બાજુ પર રાખો; એ ગૂંચવણ ઘટાડે છે.
ઉદાહરણ (ઉકેલ સાથે)
પ્રશ્ન: 'tap nu mo' = 'green is good' અને 'mo ti la' = 'good and bad' હોય, તો 'good' નો કોડ કયો?
ઉકેલ: બંને વાક્યમાં અર્થ-શબ્દોમાં ફક્ત 'good' જ સામાન્ય છે.
ઉકેલ: બંને વાક્યના કોડ-શબ્દોમાં ફક્ત 'mo' જ સામાન્ય છે. એટલે good = mo.
જવાબ: mo.
10. જાળી (Matrix) કોડિંગ
અહીં અક્ષરોને 3×3 (કે એવી) જાળીમાં ગોઠવી, દરેક અક્ષરને તેની 'હરોળ-સ્તંભ' સંખ્યાથી લખવામાં આવે છે. જેમ કે પહેલી હરોળ-પહેલો સ્તંભ = 11, બીજી હરોળ-પહેલો સ્તંભ = 21.
પદ્ધતિ (Step-by-step)
1) આપેલી જાળી પ્રમાણે દરેક અક્ષરનું સ્થાન જુઓ — તે કઈ હરોળમાં અને કયા સ્તંભમાં છે.