1. વેન ડાયાગ્રામ એટલે શું? (પાયાની સમજ)
વેન ડાયાગ્રામ એટલે વર્તુળોથી વર્ગો વચ્ચેનો સંબંધ બતાવવાની રીત. વર્તુળ, છેદ (ઓવરલેપ) અને અંદર-બહારનો અર્થ સમજો.
વેન ડાયાગ્રામ શું છે?
- •વેન ડાયાગ્રામ એ વર્તુળોની મદદથી જુદા-જુદા વર્ગ (groups) વચ્ચેનો સંબંધ બતાવવાની સહેલી રીત છે.
- •દરેક વર્તુળ એક વર્ગ દર્શાવે છે. જેમ કે એક વર્તુળ 'વિદ્યાર્થી', બીજું વર્તુળ 'રમતવીર'.
- •વર્તુળ દોરો ત્યારે યાદ રાખો — મોટો વર્ગ મોટું વર્તુળ, નાનો વર્ગ નાનું વર્તુળ.
ઓવરલેપ (છેદ) એટલે શું?
- •જ્યારે બે વર્તુળ એકબીજાને છેદે (ઓવરલેપ થાય), ત્યારે વચ્ચેનો સહિયારો ભાગ એ બંને વર્ગમાં આવતી વસ્તુઓ બતાવે છે.
- •દાખલા તરીકે 'ડૉક્ટર' અને 'સ્ત્રી' વર્તુળ છેદે, તો વચ્ચેનો ભાગ એટલે 'સ્ત્રી ડૉક્ટર' — જે બંને છે.
- •જો કોઈ સહિયારો ભાગ ન હોય (બંને વર્ગમાં કંઈ સામાન્ય ન હોય) તો વર્તુળ અલગ-અલગ દોરો, છેદે નહીં.
- •ઓવરલેપ ન હોય તેને 'અલગ' (disjoint) કહેવાય; જેમ 'પુરુષ' અને 'સ્ત્રી'.
વર્તુળ અંદર વર્તુળ એટલે શું?
- •જો એક વર્ગ સંપૂર્ણપણે બીજા વર્ગનો ભાગ હોય, તો નાનું વર્તુળ મોટા વર્તુળની અંદર દોરો.
- •જેમ કે 'ગુજરાત' ભારતની અંદર છે, માટે ગુજરાતનું વર્તુળ ભારતના વર્તુળની અંદર આવે.
- •આને 'સબસેટ' (subset) સંબંધ કહેવાય — બધી જ ગુજરાતની વસ્તુ ભારતમાં છે જ.
- •ત્રણ સ્તર પણ બને: એશિયા > ભારત > ગુજરાત — એક અંદર બીજું, બીજામાં ત્રીજું.
ત્રણ મુખ્ય સંબંધ યાદ રાખો
- •1) સબસેટ (એક અંદર બીજું): બધા X એ Y છે — દા.ત. બધા ગુલાબ ફૂલ છે.
- •2) અલગ (છેદે નહીં): કોઈ X એ Y નથી — દા.ત. કોઈ પુરુષ સ્ત્રી નથી.
- •3) ઓવરલેપ (છેદે): કેટલાક X એ Y છે — દા.ત. કેટલાક શિક્ષક વાચક છે.
- •મોટાભાગના વેન ડાયાગ્રામ પ્રશ્નો આ ત્રણ સંબંધના મિશ્રણથી જ બને છે.