PM મોદી 14 જૂને સ્લોવાકિયાની રાજધાની Bratislava પહોંચ્યા. સ્લોવાકિયા 1993માં સ્વતંત્ર થયા પછી કોઈ ભારતીય વડાપ્રધાનની આ પ્રથમ મુલાકાત છે, એટલે તે ઐતિહાસિક ગણાય છે.
મુખ્ય મુદ્દા
વડાપ્રધાન મોદી 14 જૂને સ્લોવાકિયાની રાજધાની Bratislava પહોંચ્યા, અને સ્લોવાકિયા 1993માં સ્વતંત્ર થયા પછી આ કોઈ ભારતીય વડાપ્રધાનની પ્રથમ મુલાકાત છે — પરીક્ષામાં 'પ્રથમ વખત' પ્રકારના પ્રશ્ન માટે આ મહત્ત્વનું છે.
મોદી ફ્રાન્સના Nice (13-14 જૂન) પછી સ્લોવાકિયા આવ્યા, અને આ 14-16 જૂનનો બે-દિવસનો પ્રવાસ છે — પ્રવાસનો ક્રમ અને તારીખ યાદ રાખવા જરૂરી.
મોદીએ સ્લોવાક PM Robert Fico સાથે વાટાઘાટ કરી અને President Peter Pellegrini સાથે મુલાકાત કરી, જેમાં વેપાર, રોકાણ, ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદન અને રેલવે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ચર્ચા થઈ — નામ અને હોદ્દા પૂછાઈ શકે છે.
મોદીનું સ્વાગત પરંપરાગત 'bread and salt' (રોટી-મીઠું, જે સ્લોવાક સન્માનનું પ્રતીક છે) સાથે થયું, અને Lucnica Ensemble દ્વારા 'વંદે માતરમ્' રજૂ થયું — સાંસ્કૃતિક વિગતો GK માટે ઉપયોગી.
MEA મુજબ આ મુલાકાત ભારત-EU વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી મજબૂત કરવા માટે મહત્ત્વની છે, અને હવે 16-17 જૂને Evian માં G7 તથા 18 જૂને Paris માં VivaTech 2026 આવનાર છે — આગળના કાર્યક્રમ પણ યાદ રાખવા.
રાષ્ટ્રીયઆસામનાગાલેન્ડMoUક્રૂડ ઓઈલસંઘવાદ
2. આસામ-નાગાલેન્ડ તેલ કરાર — ત્રિપક્ષીય MoU
કેન્દ્ર સરકાર, આસામ અને નાગાલેન્ડ વચ્ચે ત્રિપક્ષીય MoU થયો, જે બંને રાજ્યો વચ્ચેના વર્ષો જૂના સરહદ વિવાદને ઉકેલ તરફ લઈ જાય છે અને વિવાદિત વિસ્તારમાં તેલ-શોધખોળની તક ખોલે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
કેન્દ્ર સરકાર, આસામ અને નાગાલેન્ડ વચ્ચે ત્રિપક્ષીય MoU થયો, જે બંને રાજ્યો વચ્ચેના ~1,000 ચો.કિમી વિવાદિત સરહદી વિસ્તારમાં તેલ-શોધખોળ અને ઉત્પાદન માટે છે — આંકડો યાદ રાખવો જરૂરી.
આ કરારના મુખ્ય ચહેરા ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી હતા — મંત્રી અને તેમના વિભાગનું જોડાણ પૂછાઈ શકે.
હાલ આ વિસ્તારમાં ઉત્પાદન ~1,000-1,500 બેરલ/દિવસ છે, જે સમય જતાં 10 ગણાથી વધુ વધવાની શક્યતા છે — વૃદ્ધિના આંકડા GK માટે ઉપયોગી.
આસામ ભારતના ~22% ક્રૂડ ઓઈલ અને ~15% કુદરતી ગેસ અનામત ધરાવે છે, અને તેની ભૂસ્તરીય રચના Naga-Schuppen Belt (Assam-Arakan Basin) છે — ભૂગોળ/અર્થતંત્ર પ્રશ્ન માટે મહત્ત્વનું.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ આ MoU રાજ્યો વચ્ચે સરહદ વિવાદનો ઉકેલ અને ઊર્જા-તકનો સંયુક્ત ઉપયોગ બતાવે છે, એટલે તે સહકારી સંઘવાદ (cooperative federalism) નું સારું ઉદાહરણ છે.
3. Biopharma SHAKTI પહેલ — 100 biologics 2047 સુધી
ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગે ₹10,000 કરોડના ભંડોળ સાથે 'Biopharma SHAKTI' પહેલ શરૂ કરી. લક્ષ્ય 2047 સુધી 100 biologics બજારમાં લાવવાનું છે, જે 'વિકસિત ભારત' અને 'સ્વસ્થ ભારત' ધ્યેયને ટેકો આપે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ (Department of Pharmaceuticals) એ 'Biopharma SHAKTI' પહેલ શરૂ કરી, જેનું ભંડોળ ₹10,000 કરોડ છે અને તે 5 વર્ષ (2026-31) માટે છે — રકમ અને સમયગાળો યાદ રાખવા.
આ પહેલનું લક્ષ્ય 2047 સુધી 100 biologics (જૈવિક દવાઓ) બજારમાં લાવવાનું છે, જે 'વિકસિત ભારત' અને 'સ્વસ્થ ભારત' ધ્યેયને ટેકો આપે છે — લક્ષ્ય-વર્ષ 2047 મહત્ત્વનું છે.
સંદર્ભ એ છે કે 2031 સુધી biologics વૈશ્વિક પ્રિસ્ક્રિપ્શનના ~40% થવાની ધારણા છે, એટલે ભારતે સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા ઊભી કરવી જરૂરી છે — આ આંકડો કારણ સમજાવે છે.
biologics એટલે જીવંત કોષ કે સજીવમાંથી બનતી દવાઓ (દા.ત. રસી, એન્ટિબોડી), જે સામાન્ય રાસાયણિક દવા કરતાં અલગ હોય છે — વ્યાખ્યા આધારિત પ્રશ્ન માટે ઉપયોગી.
રાષ્ટ્રીયકપાસમિશનઉત્પાદકતાખેતીkg/ha
4. કપાસ ઉત્પાદકતા મિશન (2026-31)
'Mission for Cotton Productivity (2026-31)' હેઠળ lint (રૂ) ઉપજ ~440 kg/ha થી વધારી 755 kg/ha સુધી લઈ જવાનું લક્ષ્ય છે. તેમાં જીવાત-પ્રતિરોધક અને આબોહવા-સહિષ્ણુ બીજનો ઉપયોગ 140 જિલ્લામાં થશે.
મુખ્ય મુદ્દા
'Mission for Cotton Productivity (2026-31)' નું મુખ્ય લક્ષ્ય lint (રૂ) ઉપજ ~440 kg/ha થી વધારી 755 kg/ha સુધી લઈ જવાનું છે — શરૂઆતનો અને લક્ષ્યનો આંકડો બંને યાદ રાખવા.
આ મિશનની પદ્ધતિમાં જીવાત-પ્રતિરોધક (pest-resistant) અને climate-resilient (આબોહવા-સહિષ્ણુ) બીજનો ઉપયોગ 140 જિલ્લામાં થશે — જિલ્લા સંખ્યા પૂછાઈ શકે.
ભારત કપાસ વાવેતર ક્ષેત્રે વિશ્વમાં સૌથી મોટું (~12 મિલિયન હેક્ટર) છે પણ ઉત્પાદનમાં 2જું છે, કારણ કે વૈશ્વિક સરેરાશ ઉપજ ~770 kg/ha સામે ભારતની માત્ર ~440 kg/ha છે — સરખામણી GK માટે મહત્ત્વની.
મુખ્ય પડકારોમાં પિંક બોલવોર્મ (ગુલાબી ઈયળ) નો પ્રતિકાર અને 95% હાથેથી વીણણી છે, અને 2025-26માં ઉત્પાદન ~29 મિલિયન ગાંસડી રહ્યું જેમાં 6 મિલિયનથી વધુ ખેડૂતો જોડાયેલા છે — આંકડા પરીક્ષામાં કામ આવે છે.
Micro Finance Institutions માટેની 'Credit Guarantee Scheme 2.0' ની સમયમર્યાદા 31 ઓગસ્ટ 2026 સુધી લંબાવાઈ. આ યોજના NCGTC દ્વારા સંચાલિત છે અને MFI ના કદ પ્રમાણે અલગ-અલગ ગેરંટી કવરેજ આપે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
Micro Finance Institutions (MFIs) માટેની 'Credit Guarantee Scheme 2.0' NCGTC (National Credit Guarantee Trustee Company) દ્વારા સંચાલિત છે — સંચાલક સંસ્થાનું પૂરું નામ યાદ રાખવું.
આ યોજનાની સમયમર્યાદા હવે 31 ઓગસ્ટ 2026 સુધી લંબાવાઈ છે — તારીખ આધારિત પ્રશ્ન માટે મહત્ત્વની.
ગેરંટી કવરેજ MFI ના કદ પ્રમાણે છે — નાની MFI (<₹500 કરોડ) માટે 80%, મધ્યમ માટે 75% અને મોટી માટે 70% — આ ત્રણ ટકાવારી અલગથી પૂછાઈ શકે.
આ યોજનામાં વ્યાજ-મર્યાદા અગાઉના 6-માસ સરેરાશથી 1 ટકા-પોઇન્ટ નીચે રખાઈ છે, જેથી છેવાડાના ઋણ સસ્તાં થાય — આ આર્થિક સમાવેશ (financial inclusion) સાથે જોડાય છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયILCILOજિનીવાશ્રમઆંતરરાષ્ટ્રીય
6. 114મી આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ પરિષદ (ILC) — જિનીવા
114મી International Labour Conference (ILC) જિનીવા, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં યોજાઈ, જે ILO નું વાર્ષિક અધિવેશન છે. ભારતે તેમાં શ્રમ-ગતિશીલતા અને કૌશલ્ય માન્યતા કરાર પર ભાર મૂક્યો.
મુખ્ય મુદ્દા
114મી International Labour Conference (ILC) જિનીવા (Geneva), સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં યોજાઈ, જે ILO (આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ સંગઠન) નું વાર્ષિક અધિવેશન છે — સ્થળ અને સંસ્થા બંને યાદ રાખવા.
ILC માં 187 સભ્ય દેશ છે અને તેનું માળખું ત્રિપક્ષીય (tripartite) છે, એટલે કે તેમાં સરકાર, એમ્પ્લોયર (માલિક) અને કામદાર ત્રણેયનું પ્રતિનિધિત્વ હોય છે — આ ત્રિપક્ષીય માળખું વારંવાર પૂછાય છે.
ભારતે આ પરિષદમાં labour mobility (શ્રમ-ગતિશીલતા) અને skill recognition pacts (કૌશલ્ય માન્યતા કરાર) પર ભાર મૂક્યો — ભારતની ભૂમિકા GK માટે ઉપયોગી.
ILO સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એજન્સી છે, જેનું મુખ્યાલય જિનીવામાં છે અને જેની સ્થાપના 1919માં થઈ હતી — સ્થાપના વર્ષ અને મુખ્યાલય મહત્ત્વના તથ્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયUS-IranMoUStrait of Hormuzતેલઆંતરરાષ્ટ્રીય
7. US-Iran શાંતિ MoU — Strait of Hormuz ફરી ખુલ્લી
14 જૂને US-Iran વચ્ચે યુદ્ધ સમાપ્તિ માટેના ઔપચારિક MoU ની વિગતો જાહેર થઈ. તેમાં Strait of Hormuz ફરી ખુલ્લી મુકાશે અને ઔપચારિક હસ્તાક્ષર 19 જૂને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં થશે.
મુખ્ય મુદ્દા
14 જૂને US-Iran વચ્ચે યુદ્ધ સમાપ્તિ માટેના ઔપચારિક MoU ની વિગતો જાહેર થઈ, જેનો ડ્રાફ્ટ Iran ની સરકારી મીડિયા દ્વારા બહાર પડ્યો — તારીખ અને પક્ષો યાદ રાખવા.
MoU ની મુખ્ય જોગવાઈ એ છે કે Strait of Hormuz (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) ફરી ખુલ્લી મુકાશે, જે વિશ્વના ~20% તેલ-વેપારનો માર્ગ છે — આ ભૌગોલિક-આર્થિક મહત્ત્વ પૂછાય છે.
બીજી જોગવાઈ મુજબ Iran પરમાણુ હથિયાર ન બનાવવાની પ્રતિબદ્ધતા ફરી દોહરાવશે — આ આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાય છે.
ઔપચારિક હસ્તાક્ષર સમારોહ શુક્રવાર 19 જૂને Switzerland (સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ) માં થશે અને તેમાં પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી રહી છે — હસ્તાક્ષર-તારીખ, સ્થળ અને મધ્યસ્થ દેશ મહત્ત્વના તથ્યો છે.
રમતગમતFIHહોકીપ્રો લીગનેધરલેન્ડરમતગમત
8. FIH પ્રો લીગ — ભારત નેધરલેન્ડ સામે 2-3 હાર્યું
FIH Men's Pro League 2025-26 ના Rotterdam લેગની ઓપનિંગ મેચમાં ભારતની હોકી ટીમ યજમાન નેધરલેન્ડ સામે 2-3 થી હારી. ભારત માટે દિલપ્રીત સિંહ અને સુખજીત સિંહે ગોલ કર્યા.
મુખ્ય મુદ્દા
FIH Men's Pro League 2025-26 ના Rotterdam (નેધરલેન્ડ) લેગની ઓપનિંગ મેચમાં ભારતની હોકી ટીમ યજમાન નેધરલેન્ડ સામે 2-3 થી હારી (રવિવાર 14 જૂન) — સ્કોર અને સ્થળ યાદ રાખવા.
ભારત માટે ગોલ દિલપ્રીત સિંહ (10મી મિ.) અને સુખજીત સિંહ (33મી મિ.) એ કર્યા — ગોલ કરનાર ખેલાડીઓના નામ રમતગમત GK માટે મહત્ત્વના.
નેધરલેન્ડ માટે ગોલ Miles Bukkens (3'), Koen Bijen (23') અને Tijmen Reyenga (40') એ કર્યા — સામેની ટીમના ગોલકર્તા પણ પૂછાઈ શકે.
ભારતે અંતે દબાણ બનાવ્યું પણ સરસાઈ ન મેળવી શક્યું, એટલે મેચ 2-3 થી હારી — પરિણામ આધારિત પ્રશ્ન માટે ઉપયોગી.
વિજ્ઞાન-ટેકDigiLockerMeitYDISCOMડિજિટલવિજ્ઞાન
9. DigiLocker સાથે 68 DISCOM જોડાયા
DigiLocker એ MeitY હેઠળનું ક્લાઉડ દસ્તાવેજ-ભંડાર છે, જે 2015માં શરૂ થયું હતું. હવે તેમાં 68 વીજ-વિતરણ કંપનીઓ (DISCOMs) જોડાઈ છે અને તે 35 રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં ઉપલબ્ધ છે.
મુખ્ય મુદ્દા
DigiLocker એ MeitY (ઇલેક્ટ્રોનિક્સ-IT મંત્રાલય) હેઠળનું ક્લાઉડ દસ્તાવેજ-ભંડાર છે, જે 2015માં શરૂ થયું હતું — સંચાલક મંત્રાલય અને શરૂઆતનું વર્ષ યાદ રાખવા.
હવે DigiLocker સાથે 68 વીજ-વિતરણ કંપનીઓ (DISCOMs) જોડાઈ છે — આ આંકડો સીધો પૂછાઈ શકે.
DigiLocker સેવા 35 રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં ઉપલબ્ધ છે — પહોંચ આધારિત આંકડો GK માટે ઉપયોગી.
IT Rules 2016 હેઠળ DigiLocker માંના દસ્તાવેજ મૂળ (original) સમકક્ષ ગણાય છે, એટલે તેમની કાનૂની માન્યતા છે — આ કાનૂની તથ્ય મહત્ત્વનું છે.
અર્થતંત્રશાકભાજીકૃષિઉત્પાદનGKઅર્થતંત્ર
10. ભારત — વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો શાકભાજી ઉત્પાદક
ચીન પછી ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો શાકભાજી ઉત્પાદક દેશ છે. વિશ્વના ~14% શાકભાજી ભારતમાં ઉગે છે અને દેશ ડુંગળી તથા બટાટાનો પણ બીજો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ચીન પછી ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો શાકભાજી ઉત્પાદક દેશ છે — ક્રમ આધારિત GK પ્રશ્ન માટે મહત્ત્વનું.
વિશ્વના આશરે ~14% શાકભાજી ભારતમાં ઉગે છે અને દેશનું વાર્ષિક શાકભાજી ઉત્પાદન આશરે ~3,150 લાખ ટન છે — આ આંકડા પૂછાઈ શકે.
ભારત ડુંગળી અને બટાટાનો પણ વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે — ચોક્કસ પાક અંગે પ્રશ્ન માટે ઉપયોગી.
ભારતમાં માથાદીઠ આશરે ~384 ગ્રામ શાકભાજી પ્રતિ દિવસ ઉપલબ્ધ છે — આ આંકડો કૃષિ-અર્થતંત્ર GK માટે કામ આવે છે.
ગુજરાતવડોદરાતલવારબાજીઆત્મરક્ષણમહિલાગુજરાત
11. વડોદરા — મહિલાઓ માટે તલવારબાજી આત્મરક્ષણ તાલીમ
વડોદરામાં 1 હજારથી વધુ યુવતી-મહિલાઓએ આત્મરક્ષણ માટે તલવારબાજીની તાલીમ લીધી. આ નિ:શુલ્ક તાલીમ 2023થી શરૂ થઈ છે અને દર રવિવારે મહાકાળી મંદિર ખાતે ચાલે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
વડોદરામાં 1 હજારથી વધુ યુવતી-મહિલાઓએ આત્મરક્ષણ માટે તલવારબાજી (sword-fighting) ની તાલીમ લીધી — સ્થળ અને સંખ્યા યાદ રાખવા.
આ નિ:શુલ્ક તાલીમ 2023થી શરૂ થઈ છે અને દર રવિવારે મહાકાળી મંદિર ખાતે ચાલે છે — શરૂઆતનું વર્ષ અને સ્થળ ગુજરાત GK માટે ઉપયોગી.
આ તાલીમનો હેતુ મહિલાઓમાં આત્મરક્ષણ સાથે આત્મવિશ્વાસ વધારવાનો છે — હેતુ આધારિત પ્રશ્ન માટે મહત્ત્વનું.
આ ગુજરાતનો સ્થાનિક અને સામાજિક current affairs item છે, એટલે ગુજરાત સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં તેના પર પ્રશ્ન આવી શકે છે.