1. નોઈડા ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (જેવર) — પ્રથમ કોમર્શિયલ ઉડાન
ઉત્તર પ્રદેશના જેવર ખાતેના નોઈડા ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પરથી 15 જૂને પ્રથમ કોમર્શિયલ ઉડાન શરૂ થઈ. આ ભારતનું સૌથી મોટું એરપોર્ટ બની રહ્યું છે અને એની પ્રથમ ફ્લાઈટ IndiGo ની હતી.
મુખ્ય મુદ્દા
ઉત્તર પ્રદેશના જેવર ખાતેના નોઈડા ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પરથી 15 જૂને પ્રથમ કોમર્શિયલ ઉડાન શરૂ થઈ, જે IndiGo ની ફ્લાઈટ હતી.
IndiGo 6E 2278 ફ્લાઈટ લખનૌથી સવારે 7:12 વાગ્યે ઊપડી અને 7:58 વાગ્યે જેવર ઊતરી, જે અહીંનું પ્રથમ landing હતું; ત્યારબાદ જેવરથી પ્રથમ ઉડાન લખનૌ માટે ગઈ.
પ્રથમ ઉડાનમાં જેવર વિસ્તારના આશરે 172 ગ્રામજનો — જેમણે એરપોર્ટ માટે જમીન આપી હતી, જેમાં 20 મહિલા સહિત — મુસાફરી કરી, જેની આગેવાની ધારાસભ્ય ધીરેન્દ્ર સિંહે કરી.
લખનૌમાં CM યોગી આદિત્યનાથ સાથે કાર્યક્રમ યોજાયો, અને આ એરપોર્ટ ભારતનું સૌથી મોટું એરપોર્ટ બની રહ્યું છે.
PM મોદીએ માર્ચ 2026માં આ એરપોર્ટનો Phase-1 ખુલ્લો મૂક્યો હતો, એટલે પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ભારતના નવા infrastructure project તરીકે આ સ્થળ અને તારીખ મહત્ત્વનાં છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયBRICSAgricultureIndore Declaration
2. BRICS Indore Declaration — કૃષિ મંત્રીઓની બેઠક
ભારતની 2026ની BRICS અધ્યક્ષતા હેઠળ 16મી BRICS કૃષિ મંત્રીઓની બેઠક ઈન્દોર ખાતે યોજાઈ, જેમાં સર્વસંમતિથી Indore Declaration અપનાવાઈ. આ ખેડૂત-કેન્દ્રિત ઘોષણા છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ભારતની 2026ની BRICS અધ્યક્ષતા હેઠળ 16મી BRICS કૃષિ મંત્રીઓની બેઠક મધ્યપ્રદેશના ઈન્દોર ખાતે યોજાઈ અને સર્વસંમતિથી Indore Declaration અપનાવાઈ.
આ ખેડૂત-કેન્દ્રિત (farmer-centric) ઘોષણા છે, જેમાં અન્ન સુરક્ષા, ટકાઉ ખેતી, કૃષિ-વેપાર, navrachna (innovation) અને આબોહવા-સહિષ્ણુ ખેતી પર સહકાર પર ભાર મુકાયો.
આ બેઠકમાં 4 નવી પહેલ શરૂ કરાઈ: Agro-Ecology Network, Digital Agriculture Network, Global Forum on Farmers' Rights અને AgriNET.
BRICS દેશો વિશ્વની આશરે 50% વસ્તી, આશરે 42% કૃષિ જમીન અને આશરે 42% અનાજ ઉત્પાદન ધરાવે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ભારતની BRICS અધ્યક્ષતા, ઘોષણાનું નામ (Indore Declaration) અને નવી પહેલોનાં નામ વારંવાર પૂછાય છે.
પર્યાવરણGlobal Wind DayWind EnergyRenewable Energy
3. Global Wind Day — ભારત પવન-ઊર્જામાં વિશ્વમાં 4થા ક્રમે
દર વર્ષે 15 જૂને Global Wind Day ઊજવાય છે. ભારત સ્થાપિત પવન-ઊર્જા ક્ષમતામાં વિશ્વમાં 4થા ક્રમે છે અને 2030 સુધી 100 GW નું લક્ષ્ય ધરાવે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
દર વર્ષે 15 જૂને Global Wind Day ઊજવાય છે, જે પવન-ઊર્જા અને આબોહવા-પરિવર્તન સામેની એની ભૂમિકા પ્રત્યે જાગૃતિ માટે છે.
ભારત સ્થાપિત પવન-ઊર્જા ક્ષમતામાં વિશ્વમાં 4થા ક્રમે છે; આ ક્ષમતા માર્ચ 2014ના 21.04 GW થી વધીને માર્ચ 2026માં 56.09 GW થઈ, એટલે કે 2.66 ગણી.
ભારતનું લક્ષ્ય 2030 સુધી 100 GW અને 2036 સુધી 156 GW પવન-ઊર્જા ક્ષમતા હાંસલ કરવાનું છે, જ્યારે અંદાજિત સંભાવના 120 મીટર hub height પર 695.5 GW છે.
Global Wind Day Conference 2026 ગોવામાં યોજાઈ, જેની theme હતી 'Wind Energy: From Ambition to Acceleration'.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ભારતનો વિશ્વ ક્રમ, ક્ષમતાના આંકડા અને 2030નું લક્ષ્ય renewable energy વિભાગમાં મહત્ત્વનાં છે.
પર્યાવરણParaquatHerbicideTelangana
4. પેરાક્વાટ ડાઈક્લોરાઈડ પ્રતિબંધ — તેલંગાણા 3જું રાજ્ય
તેલંગાણા ઝેરી નીંદણનાશક પેરાક્વાટ ડાઈક્લોરાઈડ પર પ્રતિબંધ મૂકનાર ભારતનું 3જું રાજ્ય બન્યું. આ herbicide અત્યંત ઝેરી છે અને એનું કોઈ મારણ નથી.
મુખ્ય મુદ્દા
તેલંગાણા ઝેરી નીંદણનાશક (herbicide) 'Paraquat Dichloride' પર પ્રતિબંધ મૂકનાર ભારતનું 3જું રાજ્ય બન્યું, જે કેરળ અને ઓડિશા પછી છે.
પેરાક્વાટ એ non-selective herbicide છે, જે અત્યંત ઝેરી છે અને એનું કોઈ મારણ (antidote) નથી.
આ herbicide વિશ્વના 74 દેશોમાં પ્રતિબંધિત છે, જેમાં EU અને ચીન સહિતના દેશો સામેલ છે.
ભારતમાં આનું નિયમન Insecticides Act, 1968 હેઠળ થાય છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ કયું રાજ્ય ક્યારે પ્રતિબંધ મૂકે છે અને કયા કાયદા હેઠળ નિયમન થાય છે એ પ્રશ્નો environment વિભાગમાં પૂછાય છે.
વિજ્ઞાન-ટેકVaryaAIIndiaAI Mission
5. Varya — ભારતનું સ્વદેશી video-generation AI મોડેલ
Varya એ ભારતનું સ્વદેશી text-to-video અને image-to-video AI મોડેલ છે, જે Avataar કંપનીએ IndiaAI Mission ના ટેકાથી બનાવ્યું. તે સસ્તી અને સાંસ્કૃતિક રીતે અનુકૂળ વિડિયો બનાવે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
Varya એ ભારતનું સ્વદેશી text-to-video અને image-to-video AI મોડેલ છે.
આ મોડેલ Avataar કંપનીએ IndiaAI Mission ના ટેકાથી બનાવ્યું છે.
તે AI distillation ટેકનોલોજી વાપરે છે, જેથી સસ્તી અને સાંસ્કૃતિક રીતે અનુકૂળ (culturally-aware) વિડિયો બનાવી શકાય.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ Varya એ ભારતના સ્વદેશી AI અને IndiaAI Mission ના ઉદાહરણ તરીકે મહત્ત્વનું છે.
નવા સ્વદેશી ટેકનોલોજી મોડેલોનાં નામ અને એમની પાછળની કંપની/મિશન science and technology વિભાગમાં પૂછાય છે.
વિજ્ઞાન-ટેકANCHORIIT MadrasNeuroscience
6. ANCHOR પ્રોજેક્ટ — માનવ brainstem નો 3D atlas
IIT મદ્રાસે માનવ મગજના brainstem નો વિશ્વનો સૌથી વિગતવાર 3D atlas કોષ-સ્તરની વિગતે બનાવ્યો. તેને મગજનો Google Maps કહેવાય છે.
મુખ્ય મુદ્દા
IIT મદ્રાસે માનવ મગજના brainstem (મસ્તિષ્ક-સ્તંભ) નો વિશ્વનો સૌથી વિગતવાર 3D atlas કોષ-સ્તરની વિગતે બનાવ્યો.
આ atlas ને 'મગજનો Google Maps' કહેવાય છે.
ANCHOR નું પૂરું નામ Atlas of Neurochemical Characterisation of the Human Brainstem છે.
brainstem શ્વાસ અને હૃદય-ધબકારા જેવી જીવનજરૂરી ક્રિયાઓ નિયંત્રે છે, એટલે આ atlas ન્યુરો-સંશોધન માટે ખૂબ મહત્ત્વનું છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સંસ્થાનું નામ (IIT મદ્રાસ), પ્રોજેક્ટનું full form અને એનું મહત્ત્વ science and technology વિભાગમાં પૂછાય છે.
અર્થતંત્રWorld BankGDPIndian Economy
7. વિશ્વ બેંકનો અંદાજ — ભારત સૌથી ઝડપથી વધતું મોટું અર્થતંત્ર
વિશ્વ બેંકે ભારતનો FY 2026-27 GDP વૃદ્ધિ-અંદાજ 6.5% થી વધારી 6.6% કર્યો. ભારત વિશ્વનું સૌથી ઝડપથી વધતું મોટું અર્થતંત્ર રહેશે.
મુખ્ય મુદ્દા
વિશ્વ બેંકે ભારતનો FY 2026-27 GDP વૃદ્ધિ-અંદાજ 6.5% થી વધારી 6.6% કર્યો.
ભારત વિશ્વનું સૌથી ઝડપથી વધતું મોટું અર્થતંત્ર રહેશે એવો અંદાજ છે.
વૃદ્ધિનો ક્રમ આ પ્રમાણે છે: FY26 આશરે 7.7%, FY27 6.6% અને FY28 7.2%.
વિશ્વ બેંકે વૈશ્વિક વૃદ્ધિ-અંદાજ 2026 માટે ઘટાડી 2.5% કર્યો.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ વિવિધ સંસ્થાઓના GDP અંદાજ અને ભારતનો વૈશ્વિક સ્થાન economy વિભાગમાં વારંવાર પૂછાય છે.
પર્યાવરણCoralZSIGreat Nicobar
8. Coral Translocation — ગ્રેટ નિકોબાર
Zoological Survey of India એ ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુના પશ્ચિમ કિનારે 4 સ્થળ ઓળખ્યાં, જ્યાં જોખમમાં આવેલા પરવાળાંને ખસેડી ફરી વસાવાશે. આ વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલનનું ઉદાહરણ છે.
મુખ્ય મુદ્દા
Zoological Survey of India (ZSI) એ ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુના પશ્ચિમ કિનારે 4 સ્થળ ઓળખ્યાં, જ્યાં વિકાસ-પ્રોજેક્ટથી જોખમમાં આવેલા પરવાળાં (coral) ને ખસેડી ફરી વસાવાશે.
coral translocation એટલે પરવાળાંની વસાહતો કે ટુકડાને સુરક્ષિત જગ્યાએ ખસેડવાં.
આ પગલું પર્યાવરણ-સંરક્ષણ અને વિકાસ વચ્ચે સંતુલનનું ઉદાહરણ છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ZSI નું પૂરું નામ, ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુનું સ્થાન અને coral translocation ની વ્યાખ્યા environment વિભાગમાં મહત્ત્વનાં છે.
Stand-Up India યોજના મહિલા, SC અને ST ઉદ્યોગસાહસિકોને બેંક ઋણ આપી નવા ઉદ્યોગ શરૂ કરાવવા માટે છે. એમાં મંજૂર ઋણ ₹61,020.41 કરોડ સુધી પહોંચ્યું છે.
મુખ્ય મુદ્દા
Stand-Up India યોજના મહિલા, SC અને ST ઉદ્યોગસાહસિકોને બેંક ઋણ આપી નવા ઉદ્યોગ શરૂ કરાવવા માટે છે.
આ યોજના હેઠળ મંજૂર થયેલ કુલ ઋણ 2018ના ₹14,431.14 કરોડ થી વધીને માર્ચ 2025 સુધી ₹61,020.41 કરોડ થયું.
આ યોજના સમાવેશી નાણાકીય (financial inclusion) ને પ્રોત્સાહન આપે છે અને નબળા વર્ગના લોકોને ઉદ્યોગ માટે મદદ કરે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ આવી સમાવેશી નાણાકીય યોજનાઓના આંકડા, લાભાર્થી વર્ગ અને હેતુ economy વિભાગમાં પૂછાય છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયStanfordSundar PichaiProject Nimbus
10. સ્ટેનફોર્ડ દીક્ષાંત — પિચાઈના ભાષણ વચ્ચે વિદ્યાર્થીઓનું વોકઆઉટ
અમેરિકાની Stanford University ના દીક્ષાંત સમારોહમાં Google/Alphabet CEO સુંદર પિચાઈના ભાષણ વચ્ચે કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ વોકઆઉટ કર્યું. વિરોધ Project Nimbus સામે હતો.
મુખ્ય મુદ્દા
અમેરિકાની Stanford University ના દીક્ષાંત સમારોહમાં Google/Alphabet CEO સુંદર પિચાઈના ભાષણ વચ્ચે કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ વોકઆઉટ કર્યું.
વિદ્યાર્થીઓએ 'Free Palestine' ના નારા લગાવ્યા અને 'Project Nimbus' સામે વિરોધ કર્યો, જે Google-Amazon નો ઈઝરાયલ સરકાર/સેના સાથેનો ક્લાઉડ કરાર છે.
આ સમારોહમાં આશરે 3,600 વિદ્યાર્થી હાજર હતા.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સુંદર પિચાઈનું પદ (Google/Alphabet CEO) અને Project Nimbus જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દા current affairs માં મહત્ત્વનાં છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયBangladeshIndia-BangladeshDiplomacy
11. બાંગ્લાદેશના સલાહકારની દિલ્હી એરપોર્ટ પર પૂછપરછ
બાંગ્લાદેશના વચગાળાના વડાના એક સલાહકારની દિલ્હી એરપોર્ટ પર પૂછપરછ થઈ, કેમ કે તેઓ રાજદ્વારી પાસપોર્ટને બદલે સામાન્ય પાસપોર્ટ પર મુસાફરી કરતા હતા. તેમને ઢાકા પરત મોકલાયા.
મુખ્ય મુદ્દા
બાંગ્લાદેશના વચગાળાના વડાના એક સલાહકારની દિલ્હી એરપોર્ટ પર પૂછપરછ થઈ.
પૂછપરછનું કારણ એ હતું કે તેઓ રાજદ્વારી (diplomatic) પાસપોર્ટને બદલે સામાન્ય પાસપોર્ટ પર મુસાફરી કરતા હતા.
તેમને ત્યાંથી જ ઢાકા પરત મોકલી દેવાયા.
આ ઘટનાથી ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો પર અસરની ચર્ચા થઈ.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ભારત-બાંગ્લાદેશ દ્વિપક્ષીય સંબંધો અને રાજદ્વારી પાસપોર્ટ સંબંધિત મુદ્દા international relations વિભાગમાં ઉપયોગી છે.
ગુજરાતGujaratIndustrial Policy 2026MSME
12. ગુજરાત ઔદ્યોગિક નીતિ 2026 — ગાંધીનગરમાં જાહેર
ગુજરાત સરકારે ઔદ્યોગિક નીતિ 2026 15 જૂને ગાંધીનગરના મહાત્મા મંદિર ખાતે જાહેર કરી. એનો હેતુ ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ વેગ આપવો અને રોકાણ આકર્ષવાનો છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ગુજરાત સરકારે 'ઔદ્યોગિક નીતિ (Industrial Policy) 2026' 15 જૂને ગાંધીનગરના મહાત્મા મંદિર ખાતે જાહેર કરી.
આ નીતિ CM ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને Dy CM હર્ષ સંઘવીની હાજરીમાં launch કરાઈ.
નીતિનો હેતુ ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ વેગ આપવો, રોકાણ આકર્ષવું, innovation અને રોજગાર વધારવા, ease of doing business સુધારવી, MSME ને ટેકો અને advanced manufacturing પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ગુજરાત સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે આ નીતિનું નામ, સ્થળ (મહાત્મા મંદિર, ગાંધીનગર), તારીખ અને હેતુ ખૂબ મહત્ત્વનાં છે.