29 જૂને નવી દિલ્હીમાં હરિયાણા અને રાજસ્થાને યમુના જળ પ્રોજેક્ટ માટે ઐતિહાસિક કરાર કર્યો, જેનાથી લગભગ 30 વર્ષ જૂનો જળ-વહેંચણી વિવાદ ઉકેલાયો. ₹33,779 કરોડનો આ પ્રોજેક્ટ શેખાવાટીના દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારોને પાણી પહોંચાડશે.
કરારની મુખ્ય બાબતો
29 જૂને નવી દિલ્હીમાં હરિયાણા અને રાજસ્થાને યમુના જળ પ્રોજેક્ટ માટે ઐતિહાસિક કરાર કર્યો.
લગભગ 30 વર્ષ (32 વર્ષ) જૂનો જળ-વહેંચણી વિવાદ ઉકેલાયો; મૂળ 1994 નો કરાર અમલમાં આવ્યો ન હતો.
1 જુલાઈ 'CA દિવસ' તરીકે ઉજવાય છે, કારણ કે ICAI ની સ્થાપના 1 જુલાઈ 1949 ના રોજ થઈ હતી. 2028-29 થી CA કોર્સ AI અને ડેટા એનાલિટિક્સ સહિતની આધુનિક બાબતો સાથે બદલાશે.
CA દિવસ
1 જુલાઈ = 'CA દિવસ' (Chartered Accountants' Day).
ICAI (ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા) ની સ્થાપના 1 જુલાઈ 1949 ના રોજ.
ICAI ના આશરે 4.53 લાખ સભ્યો અને આશરે 40 લાખ વિદ્યાર્થી છે.
કોર્સમાં ફેરફાર
2028-29 થી CA કોર્સ બદલાશે.
AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) નો સમાવેશ કરાશે.
ડેટા એનાલિટિક્સ સહિતની આધુનિક બાબતોનો સમાવેશ કરાશે.
રાષ્ટ્રીયઅગ્નિવીરનૌકાદળભરતી
3. નૌકાદળમાં અગ્નિવીર ભરતી
ભારતીય નૌકાદળમાં 'અગ્નિવીર' ની ભરતી શરૂ થઈ છે, જેમાં પ્રારંભિક પગાર આશરે ₹30,000 છે. ઉમેદવારો 5 જુલાઈ સુધી ઓનલાઇન અરજી કરી શકે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ભારતીય નૌકાદળ (Navy) માં 'અગ્નિવીર' ની ભરતી.
પ્રારંભિક પગાર આશરે ₹30,000.
ઉમેદવારો 5 જુલાઈ સુધી joinindiannavy.gov.in પર ઓનલાઇન અરજી કરી શકે.
ભારત આતંકી ફંડિંગ મુદ્દે પાકિસ્તાનને ફરી FATF ની 'ગ્રે લિસ્ટ' માં નખાવવા પ્રયાસ કરશે. પાકિસ્તાન 2022 માં આ ગ્રે લિસ્ટમાંથી બહાર નીકળ્યું હતું.
મુખ્ય મુદ્દા
ભારત આતંકી ફંડિંગ મુદ્દે પ્રયાસ કરશે.
પાકિસ્તાનને ફરી FATF (Financial Action Task Force) ની 'ગ્રે લિસ્ટ' માં નખાવવાનો પ્રયાસ.
પાકિસ્તાન 2022 માં ગ્રે લિસ્ટમાંથી બહાર નીકળ્યું હતું.
રાષ્ટ્રીયસિક્કિમISIજાસૂસી
5. સિક્કિમમાં ISI આતંકી મોડ્યુલનો ઘટસ્ફોટ
સિક્કિમમાં ISI સાથે જોડાયેલ આતંકી મોડ્યુલનો ઘટસ્ફોટ થયો છે. 19 વર્ષના યુવકની ધરપકડ કરાઈ, જેમાં સોશિયલ મીડિયા દ્વારા સંપર્ક-ભરતીની આશંકા છે.
મુખ્ય મુદ્દા
સિક્કિમમાં ISI (પાકિસ્તાની જાસૂસી સંસ્થા) સાથે જોડાયેલ આતંકી મોડ્યુલનો ઘટસ્ફોટ.
19 વર્ષના યુવકની ધરપકડ.
સોશિયલ મીડિયા દ્વારા સંપર્ક-ભરતીની આશંકા.
આંતરરાષ્ટ્રીયRIMPACનૌકા કવાયતહવાઈ
6. RIMPAC 2026 — વિશ્વની સૌથી મોટી નૌકા કવાયત
RIMPAC 2026 એ વિશ્વની સૌથી મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકા કવાયત છે, જેની 30મી આવૃત્તિ હવાઈ ટાપુઓ પાસે 24 જૂનથી 31 જુલાઈ 2026 દરમિયાન યોજાય છે. ભારત પણ આ કવાયતમાં ભાગ લઈ રહ્યું છે.
કવાયત વિશે
RIMPAC (Rim of the Pacific) 2026 — વિશ્વની સૌથી મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકા કવાયત.
રાજકોષીય ખાધ કેન્દ્ર સરકારની આવક અને ખર્ચ વચ્ચેનો તફાવત છે.
અર્થતંત્રખરીફચોમાસુંકૃષિ
8. નબળા ચોમાસાથી ખરીફ વાવેતર 23% ઘટ્યું
નબળા ચોમાસાને કારણે ખરીફ વાવેતર આશરે 23% ઘટ્યું છે, જેનાથી મોંઘવારી વધવાની આશંકા છે. આશરે ₹25 લાખ કરોડની ગ્રામીણ કૃષિ-અર્થવ્યવસ્થા પર દબાણ છે અને 'લા નીના' નું સંકટ ઉભું છે.
મુખ્ય મુદ્દા
નબળા ચોમાસાને કારણે ખરીફ વાવેતર આશરે 23% ઘટ્યું.
મોંઘવારી વધવાની આશંકાથી રોકાણકારો સતર્ક.
આશરે ₹25 લાખ કરોડની ગ્રામીણ કૃષિ-અર્થવ્યવસ્થા પર દબાણ.
'લા નીના' (La Niña) નું સંકટ.
આંતરરાષ્ટ્રીયફિલિપાઇન્સભ્રષ્ટાચારપ્રદર્શન
9. ફિલિપાઇન્સમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ પ્રદર્શન
ફિલિપાઇન્સમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ હજારો લોકોએ ઉગ્ર પ્રદર્શન કર્યું. વિરોધ ઉગ્ર બનતાં શહેરના કેટલાક ભાગ કર્ફ્યૂ હેઠળ લેવાયા.
મુખ્ય મુદ્દા
ફિલિપાઇન્સમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ પ્રદર્શન થયું.
હજારો લોકોએ ઉગ્ર પ્રદર્શનમાં ભાગ લીધો.
વિરોધ ઉગ્ર બનતાં શહેરના ભાગ 'બાન' (કર્ફ્યૂ) હેઠળ લેવાયા.
આંતરરાષ્ટ્રીયPoKકાશ્મીરઆંદોલનJAAC
10. PoK માં આંદોલન — 'કાશ્મીર પાકિસ્તાનનો ભાગ નથી'
પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK) માં આંદોલન થયું, જ્યાં પ્રદર્શનકારીઓએ 'કાશ્મીર પાકિસ્તાનનો ભાગ નથી' એમ કહ્યું. JAAC એ 9 જુલાઈથી બંધનું એલાન આપ્યું છે.
મુખ્ય મુદ્દા
પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK) માં આંદોલન — પ્રદર્શનકારીઓ બોલ્યા 'કાશ્મીર પાકિસ્તાનનો ભાગ નથી'.
મોંઘવારી-કરવેરા અને પાકિસ્તાની સૈન્યની અત્યાચારીતા સામે રોષ.
રમતગમતબાસ્કેટબોલFIBAઅમદાવાદક્વોલિફાયર
11. અમદાવાદમાં બાસ્કેટબોલ વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાયર
ભારત પ્રથમ વખત બાસ્કેટબોલ વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાયર (FIBA વર્લ્ડ કપ 2027 એશિયન ક્વોલિફાયર) નું અમદાવાદમાં યજમાન બન્યું છે. ભારત 2 જુલાઈએ કતાર અને 5 જુલાઈએ લેબનોન સામે રમશે.
મુખ્ય મુદ્દા
ભારત પ્રથમ વખત બાસ્કેટબોલ વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાયર (FIBA વર્લ્ડ કપ 2027 એશિયન ક્વોલિફાયર) નું અમદાવાદમાં યજમાન.
સ્થળ: વીર સાવરકર કોમ્પ્લેક્સ, અમદાવાદ.
ભારત 2 જુલાઈએ કતાર (Qatar) અને 5 જુલાઈએ લેબનોન (Lebanon) સામે રમશે.
16 દેશ એશિયા-ઓશનિયાની 7 જગ્યા માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે.
PM નરેન્દ્ર મોદી સપ્તાહના અંતે સાણંદ (ગુજરાત) માં સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટનું ઉદ્ઘાટન કરશે. આ સતત ત્રીજા મહિને PM ની ગુજરાત મુલાકાત છે અને તેઓ બે દિવસ રોકાશે.
સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું કે ગુજરાતમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ₹2,550 કરોડના કરાર થયા છે અને લશ્કરી પાંખો માટે ગુજરાતમાં સાધનો બનશે. ભારતનું સંરક્ષણ ઉત્પાદન આશરે ₹1.78 લાખ કરોડ પર પહોંચ્યું છે.
ગુજરાત સંરક્ષણ કરાર
સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે ગુજરાત સંરક્ષણ કાર્યક્રમ (VGRC) ના સમાપનમાં જાહેરાત કરી.
ભારતનું સંરક્ષણ ઉત્પાદન આશરે ₹1.78 લાખ કરોડ પર પહોંચ્યું.
કુલ 3,759 MoU થયા.
આ MoU થી આશરે ₹3.34 લાખ કરોડનું રોકાણ આવશે.
ગુજરાતગુજરાત યુનિવર્સિટીકુલપતિVC
16. ગુજરાત યુનિવર્સિટીના કુલપતિ બદલાયા
ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં ડૉ. નીરજા ગુપ્તાનો કુલપતિ (VC) તરીકેનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થયો; ડૉ. જગદીશ જોષી હવે ઇન્ચાર્જ કુલપતિ બન્યા છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં ડૉ. નીરજા ગુપ્તાનો કુલપતિ (VC) તરીકેનો કાર્યકાળ પૂર્ણ.
ડૉ. જગદીશ જોષી હવે ઇન્ચાર્જ કુલપતિ.
ગુપ્તાએ કાર્યકાળમાં 30થી વધુ વિદ્યાર્થીઓને PhD ડિગ્રી આપી.
અર્થતંત્રAIતાલીમગુજરાતIBM
17. ગુજરાત સરકારનો AI તાલીમ કાર્યક્રમ
ગુજરાત સરકારે IAIRO અને IBM ના સહયોગથી AI તાલીમ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે, જે યુવાનો અને વ્યાવસાયિકોને AI કૌશલ્ય માટે તૈયાર કરશે.
મુખ્ય મુદ્દા
ગુજરાત સરકારે AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) તાલીમ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો.
આ કાર્યક્રમ IAIRO અને IBM ના સહયોગથી ચાલશે.
યુવાનો અને વ્યાવસાયિકોને AI કૌશલ્ય માટે તૈયાર કરાશે.
રાષ્ટ્રીયઅમરનાથ યાત્રાજમ્મુ-કાશ્મીર
18. અમરનાથ યાત્રા 2026 — 3 જુલાઈથી શરૂ
અમરનાથ યાત્રા 2026 એ 3 જુલાઈથી શરૂ થશે, જ્યાં શ્રદ્ધાળુઓ બાબા બરફાનીના દર્શન કરશે. નોંધણી ભરવાની છેલ્લી તારીખ 31 જુલાઈ છે.
મુખ્ય મુદ્દા
અમરનાથ યાત્રા 2026 — 3 જુલાઈથી શરૂ.
રિટર્ન (નોંધણી) ભરવાની છેલ્લી તારીખ 31 જુલાઈ.
સ્થળ: જમ્મુ-કાશ્મીર; બાબા બરફાનીના દર્શન.
રાષ્ટ્રીયઉદ્ધવ ઠાકરેશિવસેનામહારાષ્ટ્ર
19. ઉદ્ધવ ઠાકરેની શિવસેના (UBT) ને ઝટકો
ઉદ્ધવ ઠાકરેની શિવસેના (UBT) ને વધુ ઝટકો લાગ્યો છે, કારણ કે આદિત્ય ઠાકરેના નજીકના એક ધારાસભ્ય એકનાથ શિંદે જૂથમાં જોડાયા છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ઉદ્ધવ ઠાકરેની શિવસેના (UBT) ને વધુ ઝટકો.
આદિત્ય ઠાકરેના નજીકના એક ધારાસભ્ય એકનાથ શિંદે જૂથમાં જોડાયા.
આ મહારાષ્ટ્ર રાજકારણનો ઘટનાક્રમ છે.
અર્થતંત્રGSTઅર્થતંત્ર
20. GST ના 9 વર્ષ પૂર્ણ — 'એક રાષ્ટ્ર, એક કર'
1 જુલાઈ 2026 ના રોજ GST (વસ્તુ-સેવા કર) ને 9 વર્ષ પૂર્ણ થયાં, જે 1 જુલાઈ 2017 ના રોજ 'એક રાષ્ટ્ર, એક કર' ના સૂત્ર સાથે અમલમાં આવ્યો હતો. આ 9 વર્ષમાં GST કલેક્શન લગભગ ત્રણ ગણું અને નોંધાયેલા ટેક્સપેયર લગભગ બમણા થયા છે.
મુખ્ય મુદ્દા
GST 1 જુલાઈ 2017 ના રોજ 'એક રાષ્ટ્ર, એક કર' ના સૂત્ર સાથે અમલમાં આવ્યો; 1 જુલાઈ 2026 = 9 વર્ષ પૂર્ણ.
GST કલેક્શન ~3 ગણું વધ્યું — 2017-18 ના ~₹7.4 લાખ કરોડથી વધીને 2025-26 માં ~₹22.27 લાખ કરોડ.
નોંધાયેલા ટેક્સપેયર ~બમણા — 2017 ના 66.5 લાખથી વધીને મે 2026 સુધીમાં ~1.65 કરોડ, જે અર્થતંત્રના વધુ ઔપચારિકીકરણ (formalisation) નું સૂચક છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયઅમેરિકાSupreme Court
21. અમેરિકામાં જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા જાળવી રખાઈ
અમેરિકાની સર્વોચ્ચ અદાલતે 6-3 ના ચુકાદાથી 'જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા' (birthright citizenship) જાળવી રાખી અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના એ કાર્યકારી આદેશને રદ કર્યો જે અમુક બાળકોને નાગરિકતાથી વંચિત રાખતો. ચુકાદાનો આધાર 14મો બંધારણીય સુધારો છે.
મુખ્ય મુદ્દા
અમેરિકાની Supreme Court એ 6-3 ના ચુકાદાથી જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા જાળવી રાખી — અમેરિકામાં જન્મેલ લગભગ દરેક બાળક આપોઆપ નાગરિક.
અદાલતે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના એ કાર્યકારી આદેશને રદ કર્યો જે ગેરકાયદે અથવા કામચલાઉ-વિઝા ધરાવતા માતાપિતાના બાળકોને નાગરિકતાથી વંચિત રાખતો.
ચુકાદાનો આધાર 14મો બંધારણીય સુધારો; મુખ્ય ન્યાયાધીશ જ્હોન રોબર્ટ્સ (John Roberts) નો ચુકાદો.
રાષ્ટ્રીયડોક્ટર દિવસB.C. Roy
22. 1 જુલાઈ — રાષ્ટ્રીય ડોક્ટર દિવસ
1 જુલાઈ ના રોજ ભારતમાં રાષ્ટ્રીય ડોક્ટર દિવસ ઉજવાય છે — પ્રખ્યાત ચિકિત્સક અને પશ્ચિમ બંગાળના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ડૉ. બિધાનચંદ્ર રોય (B.C. Roy) ની જન્મ અને પુણ્યતિથિની યાદમાં. અમદાવાદના ડૉ. મુકેશ પ્રજાપતિનું સેવાકાર્ય પ્રેરણારૂપ ઉદાહરણ છે.
મુખ્ય મુદ્દા
1 જુલાઈ = રાષ્ટ્રીય ડોક્ટર દિવસ (National Doctors' Day).
આ દિવસ પ્રખ્યાત ચિકિત્સક અને પશ્ચિમ બંગાળના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ડૉ. બિધાનચંદ્ર રોય (B.C. Roy) ની જન્મ+પુણ્યતિથિની યાદમાં ઉજવાય છે.
અમદાવાદના ડૉ. મુકેશ પ્રજાપતિએ WHO સાથે મ્યાનમાર, આફ્રિકાના સંઘર્ષ-વિસ્તારો અને અફઘાનિસ્તાનના તાલિબાન વિસ્તારો સહિત 22 હિંસાગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં આરોગ્ય-સેવા આપી — સેવાનું ઉદાહરણ.
દિવ્ય ભાસ્કરની પર્યાવરણ ઝુંબેશ 'એક વૃક્ષ, એક જીવન' હેઠળ આ વખતે 75 લાખ છોડ રોપવાનું મહાઅભિયાન 7 જુલાઈથી 6 ઓગસ્ટ સુધી ચલાવવામાં આવ્યું, જેમાં લોકોને વૃક્ષારોપણ માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા.
મુખ્ય મુદ્દા
'એક વૃક્ષ, એક જીવન' = દિવ્ય ભાસ્કરની પર્યાવરણ ઝુંબેશ.
આ વખતે 75 લાખ છોડ રોપવાનું મહાઅભિયાન નક્કી કરાયું.
અભિયાન 7 જુલાઈથી 6 ઓગસ્ટ સુધી; લોકોને વૃક્ષારોપણ માટે પ્રોત્સાહન.
રાષ્ટ્રીયE20ઇથેનોલ
24. E20 પેટ્રોલ અંગે કેન્દ્ર સરકારનું સ્પષ્ટીકરણ
કેન્દ્ર સરકારે સર્વોચ્ચ અદાલતમાં જણાવ્યું કે E20 પેટ્રોલ (20% ઇથેનોલ-મિશ્રિત) થી વાહનોને નુકસાન થવાનો કોઈ નક્કર પુરાવો નથી અને તેનાથી વાહનની વીમા-પોલિસી પર કોઈ અસર પડતી નથી. ઇથેનોલ-મિશ્રણનો હેતુ આયાત અને પ્રદૂષણ ઘટાડવાનો છે.
મુખ્ય મુદ્દા
E20 = 20% ઇથેનોલ-મિશ્રિત પેટ્રોલ.
કેન્દ્ર સરકારે સર્વોચ્ચ અદાલતમાં જણાવ્યું: E20 થી વાહનોને નુકસાનનો કોઈ નક્કર પુરાવો નથી; વીમા-પોલિસી પર કોઈ અસર પડતી નથી.
ઇથેનોલ-મિશ્રણનો હેતુ — તેલ-આયાત ઘટાડવી અને પ્રદૂષણ ઘટાડવું.