3 મે 2026નું NEET UG પેપર લીક થતાં રદ થયું હતું, તેની રી-એક્ઝામ 21 જૂને OMR પદ્ધતિએ યોજાશે. પેપર લીકના દાવા વચ્ચે NTA એ Telegram ચેનલ પર નિયંત્રણ મૂક્યું.
મુખ્ય મુદ્દા
NEET UG 2026 ની રી-એક્ઝામ 21 જૂને OMR (પેન-પેપર) પદ્ધતિએ બપોરે 2:00 થી 5:15 દરમિયાન યોજાશે, કારણ કે 3 મે 2026 નું પેપર લીક થતાં તે રદ કરાયું હતું.
સોશિયલ મીડિયા પર '21-જૂનનું પેપર Telegram પર વેચાય છે' એવો દાવો થયો; NTA એ આ મામલો CyberCrime ને તપાસ માટે મોકલ્યો, પણ કોઈ સાચા પેપરનો પુરાવો મળ્યો નથી.
પેપર લીક અટકાવવા Telegram નું message-editing અને forward ફીચર તથા શંકાસ્પદ ચેનલો પર 22 થી 30 જૂન સુધી નિયંત્રણ મૂકાયું; NTA એ અગાઉ 106 Telegram અને 16 Instagram ચેનલ ઓળખી હતી.
પૃષ્ઠભૂમિ તરીકે CBI એ બહુ-રાજ્ય લીક નેટવર્કના 13 થી વધુ લોકોની ધરપકડ કરી, જેમાં પેપર ₹12 લાખ સુધી વેચાયું હોવાનું બહાર આવ્યું.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ NTA કઈ સંસ્થા છે, NEET કયા સ્તરની પ્રવેશ પરીક્ષા છે અને પેપર લીક સામેનાં પગલાં — આ બધું વારંવાર પૂછાય છે.
રાષ્ટ્રીયઆરોગ્યOTCદવા નિયમ
2. કફ સિરપ હવે ડોક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર નહીં મળે
કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે નવા નિયમ દ્વારા બધી સિરપ દવાઓને OTC યાદીમાંથી દૂર કરી, હવે માન્ય ડોક્ટર પ્રિસ્ક્રિપ્શન ફરજિયાત છે. દૂષિત સિરપથી બાળકોના મોત આ પગલાનું મુખ્ય કારણ છે.
મુખ્ય મુદ્દા
કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે 'Drugs (Fifth Amendment) Rules, 2026' (નોટિફિકેશન 9 જૂન 2026) દ્વારા બધી સિરપ દવાઓને over-the-counter (OTC) યાદીમાંથી દૂર કરી, હવે માન્ય ડોક્ટર પ્રિસ્ક્રિપ્શન ફરજિયાત છે.
Schedule K માંથી 'Syrups' શબ્દ કાઢી નખાયો, પણ ગોળી, ટેબ્લેટ અને lozenges હજુ પણ પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર મળશે.
આ પગલાનું મુખ્ય કારણ મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં દૂષિત કફ સિરપથી બાળકોના થયેલા મોત છે.
codeine જેવા opioid વાળી સિરપનો દુરુપયોગ અને વ્યસન રોકવા પણ આ નિર્ણય લેવાયો, કારણ કે આવી સિરપ સહેલાઈથી મળતી હોવાથી તેનો ગેરઉપયોગ થતો હતો.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ OTC દવા એટલે શું, Schedule K શું છે અને દવા નિયમનમાં આરોગ્ય મંત્રાલયની ભૂમિકા સમજવી ઉપયોગી છે.
રાજનીતિઆધારસુપ્રીમ કોર્ટUIDAI
3. આધાર માત્ર ઓળખનો પુરાવો, નાગરિકતાનો નહીં — સુપ્રીમ કોર્ટ
સુપ્રીમ કોર્ટ એક PIL તપાસવા સંમત થઈ, જેમાં માગ છે કે આધાર માત્ર ઓળખ તરીકે વપરાય, નાગરિકતા કે રહેઠાણના પુરાવા તરીકે નહીં. કોર્ટે કેન્દ્ર, રાજ્યો, ECI અને UIDAI ને નોટિસ આપી.
મુખ્ય મુદ્દા
સુપ્રીમ કોર્ટ એક PIL તપાસવા સંમત થઈ, જેમાં માગ છે કે આધાર માત્ર ઓળખ (identity) તરીકે જ વપરાય, નાગરિકતા, રહેઠાણ કે જન્મતારીખના પુરાવા તરીકે નહીં.
આ કેસની બેંચમાં CJI સૂર્યકાન્ત અને જસ્ટિસ વી. મોહના છે; કોર્ટે કેન્દ્ર, બધાં રાજ્યો અને UT, ECI તથા UIDAI ને નોટિસ આપી. અરજદાર એડવોકેટ અશ્વિની ઉપાધ્યાય છે.
આધાર અધિનિયમ 2016 ની કલમ 9 પ્રમાણે આધાર નાગરિકતા કે રહેઠાણનો પુરાવો નથી, એ બાબત આ અરજીનો આધાર છે.
આ કેસની આગળની સુનાવણી 7 ઓગસ્ટના રોજ થશે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ UIDAI કઈ સંસ્થા છે, આધાર અધિનિયમ 2016 ની કલમ 9 અને PIL ની વ્યાખ્યા — આ મુદ્દા મહત્ત્વના છે.
ગુજરાતGI ટેગગુજરાતહસ્તકલા
4. જસદણ (રાજકોટ) ની 'પાટડી' હસ્તકલાને GI ટેગ મળ્યો
રાજકોટ જિલ્લાના જસદણની પરંપરાગત 'પાટડી' હસ્તકલાને ભૌગોલિક ઓળખ (GI) ટેગ મળ્યો. આ ટેગ ગુજરાતની હસ્તકલા-વારસાને કાનૂની ઓળખ અને રક્ષણ આપે છે.
GI ટેગ કોઈ ચોક્કસ પ્રદેશની આગવી પેદાશ કે કળાને કાનૂની ઓળખ અને રક્ષણ આપે છે, જેથી તેની નકલ અટકે અને કારીગરોને લાભ થાય.
આ ટેગથી ગુજરાતની હસ્તકલા-વારસાને રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ મળે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ગુજરાતના GI ટેગ વારંવાર પૂછાય છે, તેથી જસદણની પાટડી હસ્તકલા યાદ રાખવી મહત્ત્વની છે.
GI ટેગ એ બૌદ્ધિક સંપદા (intellectual property) નો એક પ્રકાર છે, એ વ્યાપક ખ્યાલ પણ સમજવો ઉપયોગી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયGlobal Peace Indexભારતરેન્કિંગ
5. વૈશ્વિક શાંતિ સૂચકાંક 2026 — ભારત 127મા ક્રમે
2026 ના Global Peace Index માં ભારત 115મા (2025) ક્રમેથી ઘટીને 127મા ક્રમે આવ્યું. આઈસલેન્ડ સતત 19મા વર્ષે વિશ્વનો સૌથી શાંતિપૂર્ણ દેશ રહ્યો.
મુખ્ય મુદ્દા
2026 ના Global Peace Index માં ભારત 2025 ના 115મા ક્રમેથી ઘટીને 127મા ક્રમે આવ્યું, અને દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિમાં સૌથી મોટો ઘટાડો નોંધાયો.
આઈસલેન્ડ સતત 19મા વર્ષે વિશ્વનો સૌથી શાંતિપૂર્ણ દેશ રહ્યો, જ્યારે રશિયા સૌથી ઓછો શાંતિપૂર્ણ દેશ રહ્યો.
2024 માં સક્રિય રાજ્ય-સંઘર્ષ (state conflict) ની સંખ્યા 61 રહી, જે બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી સૌથી વધુ છે.
હિંસાનો આર્થિક બોજ 2025 માં $21.8 trillion રહ્યો, જે વૈશ્વિક GDP ના આશરે 10.5% જેટલો છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ભારતનો ક્રમ, સૌથી શાંતિપૂર્ણ દેશ અને આર્થિક બોજના આંકડા આ પ્રકારના સૂચકાંકોમાં વારંવાર પૂછાય છે.
પર્યાવરણચોમાસુંવરસાદભૂગોળ
6. ચોમાસું ધીમું — મુંબઈ પહોંચતા હજુ 7-8 દિવસ
નૈઋત્ય ચોમાસું પશ્ચિમ કિનારે 8 જૂનથી લગભગ સ્થિર છે અને મુંબઈ પહોંચતા હજુ 7-8 દિવસ લાગે તેવી શક્યતા છે. તેની ધીમી પ્રગતિથી મહારાષ્ટ્ર-ગુજરાતમાં વરસાદ મોડો થયો.
મુખ્ય મુદ્દા
નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) ચોમાસું પશ્ચિમ કિનારે 8 જૂનથી લગભગ સ્થિર છે, અને મુંબઈ પહોંચતા હજુ 7 થી 8 દિવસ લાગે તેવી શક્યતા છે.
ચોમાસાની પ્રગતિ ધીમી પડતાં મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં વરસાદ મોડો થયો છે.
વરસાદ મોડો થવાથી ખેતી અને વાવણી પર સીધી અસર પડે છે, જે ખેડૂતો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ચોમાસું, તેની શાખાઓ (અરબી સમુદ્ર શાખા અને બંગાળની ખાડી શાખા) સંબંધી ભૂગોળ મહત્ત્વની છે.
નૈઋત્ય ચોમાસું સામાન્ય રીતે જૂનની શરૂઆતમાં કેરળથી ભારતમાં પ્રવેશે છે, એ પાયાની માહિતી પણ યાદ રાખવી ઉપયોગી છે.
અર્થતંત્રસંરક્ષણ નિકાસઆત્મનિર્ભર ભારતBrahMos
7. ભારતની સંરક્ષણ નિકાસ વિક્રમી ₹38,400 કરોડ
ભારતની સંરક્ષણ નિકાસ વિક્રમી ₹38,400 કરોડે પહોંચી, જે સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદનને વેગ આપે છે. BrahMos જેવી મિસાઈલ સહિતનાં હથિયારોની નિકાસ વધી છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ભારતની સંરક્ષણ (defence) નિકાસ વિક્રમી ₹38,400 કરોડે પહોંચી, જે સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને આત્મનિર્ભર ભારતને વેગ આપે છે.
BrahMos જેવી સ્વદેશી મિસાઈલ સહિતનાં હથિયાર અને ઉપકરણોની નિકાસ વધી છે.
ભારતે હવે 5,500 થી વધુ સંરક્ષણ ઉપકરણોને આયાત-યાદીમાંથી બહાર કરી તેને સ્વદેશી બનાવ્યાં છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ 'Make in India' હેઠળ સંરક્ષણ આત્મનિર્ભરતાનો આ આંકડો મહત્ત્વનો છે.
BrahMos એ ભારતની જાણીતી સ્વદેશી મિસાઈલ છે, એ બાબત પણ યાદ રાખવી ઉપયોગી છે.
રાષ્ટ્રીયDISHAન્યાય પ્રબોધTele-Law
8. DISHA હેઠળ 'ન્યાય પ્રબોધ' શરૂ — કાનૂની જાગૃતિ ઝુંબેશ
ન્યાય વિભાગે DISHA યોજના હેઠળ 'ન્યાય પ્રબોધ' નામની એક વર્ષની કાનૂની જાગૃતિ ઝુંબેશ શરૂ કરી. તેનો હેતુ છેવાડાના નાગરિક સુધી ન્યાય-સુલભતા પહોંચાડવાનો છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ન્યાય વિભાગ (Department of Justice) એ DISHA યોજના (2021) હેઠળ 'ન્યાય પ્રબોધ' શરૂ કર્યું, જે એક વર્ષની કાનૂની જાગૃતિ (legal awareness) ઝુંબેશ છે.
આ ઝુંબેશના ઘટકોમાં 2.5 લાખ CSC (કોમન સર્વિસ સેન્ટર) મારફતે Tele-Law અને 'ન્યાય બંધુ' (pro bono વકીલ સેવા) નો સમાવેશ થાય છે.
આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ છેવાડાના નાગરિક સુધી ન્યાય-સુલભતા (access to justice) પહોંચાડવાનો છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ DISHA યોજના કયા વર્ષમાં શરૂ થઈ, Tele-Law શું છે અને 'ન્યાય બંધુ' નો અર્થ — આ મુદ્દા મહત્ત્વના છે.
CSC એટલે કોમન સર્વિસ સેન્ટર, જે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ડિજિટલ સેવાઓ પૂરી પાડે છે, એ બાબત પણ સમજવી ઉપયોગી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયUNESCOહ્યુ-એન-ત્સાંગનાલંદા
9. ભારત-ચીન સંયુક્ત UNESCO નામાંકન — હ્યુ-એન-ત્સાંગની કૃતિ
ભારત અને ચીન હ્યુ-એન-ત્સાંગની કૃતિને UNESCO 'Memory of the World' માટે સંયુક્ત નામાંકન આગળ વધારી રહ્યાં છે. 7મી સદીના આ ચીની સાધુ હર્ષવર્ધનના સમયમાં ભારત આવ્યા હતા.
મુખ્ય મુદ્દા
ભારત અને ચીન 'The Great Tang Records on the Western Regions' ને UNESCO 'Memory of the World' માટે સંયુક્ત નામાંકન આગળ વધારી રહ્યાં છે.
7મી સદીના ચીની બૌદ્ધ સાધુ હ્યુ-એન-ત્સાંગ (Xuanzang) હર્ષવર્ધનના સમયમાં ભારત આવ્યા હતા.
તેમણે નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલયમાં આશરે 19 વર્ષ અભ્યાસ કર્યો હતો.
તેમના વર્ણનો પ્રારંભિક મધ્યયુગીન ભારતના ઇતિહાસ માટે મહત્ત્વનો સ્રોત ગણાય છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ હ્યુ-એન-ત્સાંગ કયા રાજાના સમયમાં આવ્યા, કયા વિશ્વવિદ્યાલયમાં ભણ્યા અને UNESCO 'Memory of the World' શું છે — આ મુદ્દા મહત્ત્વના છે.
રાષ્ટ્રીયઅંત્યોદયદીનદયાળ ઉપાધ્યાયઆદિવાસી કલ્યાણ
10. અંત્યોદય માળખું — દીનદયાળ ઉપાધ્યાય
'અંત્યોદય' એટલે છેવાડાના માણસનો ઉદય, જે પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયે આપેલો ગાંધીવાદી-પ્રેરિત વિચાર છે. તેની હેઠળ આદિવાસી અને SC નાગરિકોના કલ્યાણ માટે અનેક સિદ્ધિઓ નોંધાઈ.
મુખ્ય મુદ્દા
'અંત્યોદય' એટલે છેવાડાના કે છેલ્લા માણસનો ઉદય, જે પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયે આપેલો ગાંધીવાદી-પ્રેરિત વિચાર છે.
આ માળખા હેઠળ આદિવાસી ગામોમાં 7.60 લાખ ઘર પૂર્ણ કરાયાં અને આશરે 4,000 વન ધન વિકાસ કેન્દ્ર સ્થપાયાં, જેનાથી 11 લાખ આદિવાસી લાભાર્થી થયા.
આ પહોંચ 4 કરોડથી વધુ SC નાગરિક સુધી વિસ્તરી.
2025-26 માં DNT વિદ્યાર્થીઓના કોચિંગ માટે ₹26.75 કરોડ ફાળવાયા.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ 'અંત્યોદય' નો અર્થ, તે કોણે આપ્યો અને વન ધન વિકાસ કેન્દ્ર જેવી યોજનાઓ આ પ્રકારના પ્રશ્નોમાં વારંવાર પૂછાય છે.
અર્થતંત્રDrop Shippingઈ-કોમર્સબિઝનેસ મોડલ
11. ડ્રોપ શિપિંગ — ઈન્વેન્ટરી વગરનું વેચાણ
Drop Shipping એ એક એવો બિઝનેસ મોડલ છે જેમાં વેચનાર પોતાનો સ્ટોક રાખ્યા વગર ઓર્ડર સીધો સપ્લાયર પાસેથી ગ્રાહક સુધી પહોંચાડે છે. તેનાથી ખર્ચ ઘટે પણ ગુણવત્તા પર નિયંત્રણ ઓછું રહે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
Drop Shipping એટલે વેચનાર પોતાનો માલ કે સ્ટોક રાખ્યા વગર, વચેટિયા તરીકે ઓર્ડર સીધો સપ્લાયર પાસેથી ગ્રાહકને પહોંચાડે છે.
આ મોડલનો ફાયદો એ છે કે વેરહાઉસ અને લોજિસ્ટિક્સનો ખર્ચ ઘટે છે.
આ મોડલની ચિંતા એ છે કે ઉત્પાદનની ગુણવત્તા અને રિફંડ પર વેચનારનું નિયંત્રણ ઓછું રહે છે.
આ ઈ-કોમર્સ અને અર્થતંત્રનો એક નવો model છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ Drop Shipping ની વ્યાખ્યા, તેના ફાયદા અને મર્યાદાઓ વારંવાર પૂછાય છે.
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે અટકાયતી અટકાયત (preventive detention) ની સત્તાના દુરુપયોગ સામે ટકોર કરી. ભારતમાં દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં થતી આવી અટકાયતોમાંથી અડધી પુરાવાના અભાવે રદ થાય છે.
મુખ્ય મુદ્દા
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે ચંદર પાલ સિંહ કેસમાં અટકાયતી અટકાયત (preventive detention) ની સત્તાના દુરુપયોગ સામે ટકોર કરી.
ભારતમાં દર વર્ષે આશરે 1.2 લાખ અટકાયતી અટકાયત થાય છે.
આમાંથી આશરે 50% અટકાયત હાઈકોર્ટ પુરાવાના અભાવે રદ કરે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ બંધારણનો અનુચ્છેદ 22 (અટકાયતી અટકાયત સામે રક્ષણ) મહત્ત્વનો છે.
preventive detention એટલે ગુનો બને તે પહેલાં શંકાના આધારે કરાતી અટકાયત, એ પાયાનો ખ્યાલ સમજવો ઉપયોગી છે.