22 જૂન 2026·11 વિષય

22 જૂન 2026 — કરન્ટ અફેર્સ વાંચન સામગ્રી

રાષ્ટ્રીયરાષ્ટ્રીયદુર્ઘટના

1. લખનઉ કોચિંગ-સેન્ટર આગ — 15 ના મોત

22 જૂને ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનઉના અલીગંજ વિસ્તારમાં ત્રણ માળની વ્યાપારી ઇમારતમાં ભીષણ આગ લાગતાં 15 લોકોનાં મોત થયાં. મૃત્યુ પામનારામાં મોટાભાગના વિદ્યાર્થી અને બાળકો હતા, જે ધુમાડાથી ગૂંગળાઈને મૃત્યુ પામ્યા.

મુખ્ય મુદ્દા

22 જૂને લખનઉ (ઉત્તર પ્રદેશ) ના અલીગંજ વિસ્તારમાં આવેલી ત્રણ માળની વ્યાપારી ઇમારતમાં ભીષણ આગ લાગી અને કુલ 15 લોકોનાં મોત થયાં.
મૃત્યુ પામનારામાં મોટાભાગે વિદ્યાર્થી અને બાળકો હતા, જે ઝેરી ધુમાડાથી ગૂંગળાઈને મૃત્યુ પામ્યા; બચવા માટે કેટલાક વિદ્યાર્થી ઉપરના માળથી નીચે કૂદ્યા હતા.
આ ઇમારતમાં કોચિંગ સેન્ટર, લાઇબ્રેરી, એનિમેશન સ્ટુડિયો અને પશુ-ચિકિત્સા ક્લિનિક ચાલતાં હતાં; આગ ઇમારતના વચ્ચેના માળથી શરૂ થઈ હતી.
મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે ઘટનાની તપાસ માટે બે સભ્યોની SIT (વિશેષ તપાસ ટીમ) રચી અને 7 દિવસમાં રિપોર્ટ માગ્યો.
PM નરેન્દ્ર મોદીએ મૃતકોના પરિવારજનો માટે વળતર (ex-gratia) જાહેર કર્યું અને રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ ઘટના પર શોક વ્યક્ત કર્યો.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: કોચિંગ સેન્ટરો અને વ્યાપારી ઇમારતોમાં ફાયર-સેફ્ટી (અગ્નિ-સલામતી) ના નિયમો અને NDMA માર્ગદર્શિકા સાથે જોડાયેલો આ મહત્વનો ચાલુ ઘટના-આધારિત મુદ્દો છે.

રાષ્ટ્રીયરાષ્ટ્રીયસંરક્ષણ

2. PM મોદીએ 3 સ્વદેશી યુદ્ધજહાજ રાષ્ટ્રને સમર્પ્યા

PM નરેન્દ્ર મોદીએ કોલકાતા ખાતે ભારતીય નૌકાદળમાં ત્રણ સ્વદેશી યુદ્ધજહાજ — INS દુનાગિરિ, INS સંશોધક અને INS અગ્રય — સામેલ કર્યાં. આ ત્રણેય જહાજ ભારતમાં જ બનેલાં છે અને 'આત્મનિર્ભર ભારત' નું પ્રતીક છે.

મુખ્ય મુદ્દા

PM નરેન્દ્ર મોદીએ કોલકાતાના શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી પોર્ટ ખાતે ભારતીય નૌકાદળમાં ત્રણ સ્વદેશી યુદ્ધજહાજ સામેલ કર્યાં.
INS દુનાગિરિ (Dunagiri) એ Project 17A ની Nilgiri-class સ્ટીલ્થ ફ્રિગેટ છે, જે GRSE કોલકાતા ખાતે બની છે.
INS સંશોધક (Sanshodhak) એ સર્વે જહાજ છે, જે દરિયાઈ નકશા બનાવવા અને hydrographic survey માટે વપરાય છે.
INS અગ્રય (Agray) એ ASW શૅલો-વોટર ક્રાફ્ટ છે, એટલે કે છીછરા પાણીમાં સબમરીન-વિરોધી કામગીરી માટેનું જહાજ.
આ જહાજો બનાવવામાં 200 થી વધુ MSME જોડાયા અને 75% થી વધુ ભાગ સ્વદેશી રહ્યો, જે 'આત્મનિર્ભર ભારત' નું ઉદાહરણ છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: જહાજનાં નામ, બનાવનાર (GRSE) અને Project 17A જેવી વિગતો સંરક્ષણ-આધારિત કરન્ટ અફેર્સ માટે અગત્યની છે.

પર્યાવરણપર્યાવરણદિવસ

3. વિશ્વ વર્ષાવન દિવસ (World Rainforest Day)

22 જૂને દર વર્ષે વિશ્વ વર્ષાવન દિવસ (World Rainforest Day) મનાવાય છે. તેનો હેતુ વરસાદી જંગલો (rainforests) ના રક્ષણ અને જૈવવિવિધતા તથા આબોહવા માટેના તેમના મહત્ત્વ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે.

મુખ્ય મુદ્દા

દર વર્ષે 22 જૂને વિશ્વ વર્ષાવન દિવસ (World Rainforest Day) મનાવાય છે.
આ દિવસનો મુખ્ય હેતુ વરસાદી જંગલો (rainforests) ના સંરક્ષણ માટે જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે.
વરસાદી જંગલો જૈવવિવિધતા (biodiversity) જાળવવામાં અને આબોહવા (climate) ને સંતુલિત રાખવામાં ઘણો મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.
આ દિવસની શરૂઆત Rainforest Partnership નામની સંસ્થાએ વર્ષ 2017 માં કરી હતી.
વરસાદી જંગલો 'પૃથ્વીના ફેફસાં' તરીકે ઓળખાય છે, કારણ કે તે મોટા પ્રમાણમાં ઓક્સિજન છોડે છે અને કાર્બન શોષે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: દિવસની તારીખ (22 જૂન) અને શરૂઆતનું વર્ષ (2017) તથા Rainforest Partnership સંસ્થા પર્યાવરણ-આધારિત પ્રશ્નો માટે યાદ રાખવા.

રમતગમતરમતગમતક્રિકેટ

4. હરમનપ્રીત કૌર — 200 T20I રમનાર પ્રથમ ક્રિકેટર

22 જૂને ભારતીય મહિલા ટીમના કેપ્ટન હરમનપ્રીત કૌર 200 T20 આંતરરાષ્ટ્રીય (T20I) મેચ રમનાર વિશ્વના પ્રથમ ક્રિકેટર બન્યાં. પુરુષ કે મહિલા — બંને વર્ગમાં આ સિદ્ધિ મેળવનાર તેઓ સૌપ્રથમ છે.

મુખ્ય મુદ્દા

22 જૂને હરમનપ્રીત કૌર, જે ભારતીય મહિલા ક્રિકેટ ટીમના કેપ્ટન છે, એક મોટી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
તેઓ 200 T20 આંતરરાષ્ટ્રીય (T20I) મેચ રમનાર વિશ્વના પ્રથમ ક્રિકેટર બન્યાં.
પુરુષ હોય કે મહિલા — બંને વર્ગ મળીને આ સિદ્ધિ મેળવનાર તેઓ વિશ્વમાં સૌપ્રથમ ખેલાડી છે.
T20I એટલે ટ્વેન્ટી-20 આંતરરાષ્ટ્રીય ફોર્મેટ, જેમાં દરેક ટીમ 20 ઓવર રમે છે.
આ સિદ્ધિ ભારતીય મહિલા ક્રિકેટની વધતી જતી લોકપ્રિયતા અને હરમનપ્રીતની લાંબી કારકિર્દી દર્શાવે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: ખેલાડીનું નામ, સિદ્ધિ (200 T20I) અને 'પ્રથમ ક્રિકેટર' એ રમતગમત-આધારિત પ્રશ્નો માટે મહત્વનું છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયઆંતરરાષ્ટ્રીયસુરક્ષા

5. BRICS રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) બેઠક — ભારતમાં

ભારતે 22-23 જૂને BRICS દેશોના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારો (NSA) ની બે-દિવસીય બેઠક યોજી. તેનો હેતુ સભ્ય દેશો વચ્ચે સુરક્ષા-સહકાર મજબૂત કરવાનો હતો.

મુખ્ય મુદ્દા

ભારતે BRICS દેશોના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (National Security Advisers - NSA) ની બે-દિવસીય બેઠક 22-23 જૂને યોજી.
આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ BRICS સભ્ય દેશો વચ્ચે સુરક્ષા સંબંધિત સહકાર વધારવાનો અને મજબૂત કરવાનો હતો.
વર્ષ 2026 માં BRICS જૂથનું અધ્યક્ષપદ ભારત પાસે છે, એટલે ભારતે યજમાન તરીકે આ બેઠકનું આયોજન કર્યું.
BRICS એ બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા મુખ્ય ઊભરતા અર્થતંત્રોનું જૂથ છે.
NSA બેઠકોમાં આતંકવાદ, સાયબર સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા જેવા સુરક્ષા-મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થાય છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: ભારત પાસે 2026 માં BRICS અધ્યક્ષપદ છે — એ હકીકત આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો માટે ખાસ યાદ રાખવી.

અર્થતંત્રઅર્થતંત્રબેંકિંગ

6. RBI — કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) ના સુધારેલા નિયમ

RBI એ કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) યોજનાના સુધારેલા માર્ગદર્શિકા (guidelines) જાહેર કર્યા. તેનો હેતુ ખેડૂતોને ખેતી માટેનું ધિરાણ (loan) સરળ અને ઝડપથી મળે એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

મુખ્ય મુદ્દા

RBI એ કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) યોજનાના સુધારેલા માર્ગદર્શિકા (guidelines) જાહેર કર્યા.
આ સુધારાનો મુખ્ય હેતુ ખેડૂતોને ખેતી માટેનું ધિરાણ (loan) સરળ અને ઝડપથી મળે એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
KCC એ ખેડૂતોને ટૂંકા-ગાળાનું પાક-ધિરાણ આપતું કાર્ડ છે, જે વર્ષ 1998 થી અમલમાં છે.
આ યોજના હેઠળ ખેડૂતો બીજ, ખાતર અને ખેતીના ખર્ચ માટે ઓછા વ્યાજે લોન મેળવી શકે છે.
RBI એ ભારતની કેન્દ્રીય બેંક (central bank) છે, જે દેશની નાણાંકીય નીતિ અને બેંકો પર નિયંત્રણ રાખે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: KCC નું પૂરું નામ, શરૂઆતનું વર્ષ (1998) અને RBI ની ભૂમિકા બેંકિંગ-આધારિત પ્રશ્નો માટે અગત્યનાં છે.

અર્થતંત્રઅર્થતંત્રજળ

7. વિશ્વ બેંકની હરિયાણા જળ-પ્રોજેક્ટ માટે ₹4,000 કરોડ લોન

વિશ્વ બેંક (World Bank) એ હરિયાણાના 'જલ સંરક્ષિત હરિયાણા' જળ-સુરક્ષા પ્રોજેક્ટ માટે ₹4,000 કરોડની લોન મંજૂર કરી. તેનો હેતુ જળ-સંરક્ષણ અને ભૂગર્ભ જળ સુધારવાનો છે.

મુખ્ય મુદ્દા

વિશ્વ બેંક (World Bank) એ હરિયાણા રાજ્ય માટેના એક જળ-પ્રોજેક્ટને લોન મંજૂર કરી.
આ લોન 'જલ સંરક્ષિત હરિયાણા (Jal Sanrakshit Haryana)' નામના જળ-સુરક્ષા પ્રોજેક્ટ માટે છે.
મંજૂર થયેલી લોનની રકમ ₹4,000 કરોડ છે.
આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય હેતુ જળ-સંરક્ષણ કરવાનો અને ઘટતા જતા ભૂગર્ભ જળ (groundwater) ને સુધારવાનો છે.
World Bank એ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાંકીય સંસ્થા છે, જે વિકાસશીલ દેશોને વિકાસ-પ્રોજેક્ટ માટે લોન આપે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: રાજ્ય (હરિયાણા), પ્રોજેક્ટનું નામ અને લોનની રકમ (₹4,000 કરોડ) એ અર્થતંત્ર-આધારિત પ્રશ્નો માટે મહત્વનાં છે.

રાષ્ટ્રીયરાષ્ટ્રીયGI Tag

8. ખુરાસાની આમલી (MP) ને GI Tag

મધ્ય પ્રદેશના ધાર જિલ્લાના ઐતિહાસિક માંડૂ (Mandu) સાથે જોડાયેલા અનોખા ફળ 'ખુરાસાની આમલી (Khurasani Imli)' ને ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) મળ્યો. આ ટૅગ આ વિસ્તારની વિશિષ્ટ ઓળખ દર્શાવે છે.

મુખ્ય મુદ્દા

મધ્ય પ્રદેશના એક અનોખા ફળ 'ખુરાસાની આમલી (Khurasani Imli)' ને ભૌગોલિક સંકેત (GI Tag) મળ્યો.
આ ફળ મધ્ય પ્રદેશના ધાર જિલ્લાના ઐતિહાસિક નગર માંડૂ (Mandu) સાથે જોડાયેલું છે.
GI Tag એટલે ભૌગોલિક સંકેત — એ ચોક્કસ પ્રદેશની વિશિષ્ટ ઓળખ ધરાવતી પેદાશને અપાય છે.
GI Tag મળવાથી તે પેદાશની નકલ થઈ શકતી નથી અને તેને કાનૂની રક્ષણ મળે છે.
માંડૂ તેના ઐતિહાસિક સ્મારકો અને કિલ્લા માટે પણ જાણીતું પ્રવાસન-સ્થળ છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: GI Tag મેળવનાર પેદાશ (ખુરાસાની આમલી), રાજ્ય (મધ્ય પ્રદેશ) અને જિલ્લો (ધાર) ની જોડી યાદ રાખવી.

આંતરરાષ્ટ્રીયઆંતરરાષ્ટ્રીયરાજકારણ

9. બોલિવિયામાં રાષ્ટ્રીય કટોકટી

દક્ષિણ અમેરિકાના દેશ બોલિવિયા (Bolivia) એ વ્યાપક વિરોધ-પ્રદર્શન વચ્ચે રાષ્ટ્રીય કટોકટી (state of emergency) જાહેર કરી. દેશમાં અસ્થિરતા અને હિંસાને કાબૂમાં લેવા આ પગલું ભરાયું.

મુખ્ય મુદ્દા

દક્ષિણ અમેરિકાના દેશ બોલિવિયા (Bolivia) એ રાષ્ટ્રીય કટોકટી (state of emergency) જાહેર કરી.
આ કટોકટી દેશમાં ચાલી રહેલા વ્યાપક વિરોધ-પ્રદર્શન અને અસ્થિરતા વચ્ચે જાહેર કરાઈ.
બોલિવિયાની બંધારણીય રાજધાની સુક્રે છે, જ્યારે વહીવટી રાજધાની લા પાઝ (La Paz) છે.
બોલિવિયા તેના ખનિજ સંપત્તિ, ખાસ કરીને લિથિયમ (lithium) ના ભંડાર માટે જાણીતું છે.
રાષ્ટ્રીય કટોકટી દરમિયાન સરકાર પાસે કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા વધારાની સત્તાઓ આવી જાય છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: બોલિવિયાની બે રાજધાનીઓ (સુક્રે અને લા પાઝ) અને તેનું દક્ષિણ અમેરિકામાં સ્થાન યાદ રાખવું.

રમતગમતરમતગમતફૂટબોલ

10. FIFA World Cup 2026 — 22 જૂનનું પરિણામ

FIFA World Cup 2026 ના ગ્રુપ સ્ટેજમાં 22 જૂને ફ્રાન્સે ઈરાક (Iraq) ને 3-0 થી હરાવ્યું. ટુર્નામેન્ટનો knockout તબક્કો 28 જૂનથી શરૂ થશે.

મુખ્ય મુદ્દા

FIFA World Cup 2026 ના ગ્રુપ સ્ટેજમાં 22 જૂને રમાયેલી મેચમાં ફ્રાન્સે ઈરાક (Iraq) ને 3-0 થી હરાવ્યું.
ટુર્નામેન્ટનો knockout તબક્કો, એટલે કે round of 32, 28 જૂનથી શરૂ થશે.
આ વર્ષનો વર્લ્ડ કપ ત્રણ દેશો — USA, કેનેડા અને મેક્સિકો — સંયુક્ત રીતે યજમાન બનીને યોજે છે.
આ વખતે વર્લ્ડ કપમાં કુલ 48 ટીમ ભાગ લઈ રહી છે, જે અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી સંખ્યા છે.
FIFA એ આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂટબોલની સર્વોચ્ચ સંચાલન સંસ્થા છે અને વર્લ્ડ કપ દર ચાર વર્ષે યોજાય છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: 48 ટીમ, ત્રણ યજમાન દેશ (USA, કેનેડા, મેક્સિકો) અને knockout તારીખ (28 જૂન) રમતગમત-આધારિત પ્રશ્નો માટે મહત્વનાં છે.

વિવિધઇતિહાસદિવસ

11. આજના દિવસનો ઇતિહાસ — ચાફેકર બંધુ (22 જૂન 1897)

22 જૂન 1897 એ ચાફેકર બંધુએ પૂણેમાં પ્લેગ કમિશનર W.C. Rand અને લેફ્ટનન્ટ Ayerst ને ગોળી મારી હતી. આ ઘટના 1857 ના વિપ્લવ પછી ભારતમાં ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદનો પ્રથમ બનાવ ગણાય છે.

મુખ્ય મુદ્દા

22 જૂન 1897 એ ચાફેકર બંધુ (દામોદર હરિ ચાફેકર અને તેમના ભાઈઓ) એ પૂણેમાં એક મોટી ઘટના આચરી.
તેમણે પ્લેગ કમિશનર W.C. Rand અને લેફ્ટનન્ટ Ayerst ને ગોળી મારી, જે વખતે રાણી વિક્ટોરિયાની ડાયમંડ જ્યુબિલી ઉજવાઈ રહી હતી.
આ ઘટના 1857 ના વિપ્લવ પછી ભારતમાં ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદ (militant nationalism) નો પ્રથમ બનાવ ગણાય છે.
પ્લેગ-નિયંત્રણ વખતે કમિશનર Rand ની કઠોર અને જુલમી પદ્ધતિ સામેનો રોષ આ હુમલાનું મુખ્ય કારણ હતું.
આ ઘટના ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓની શરૂઆતનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: ચાફેકર બંધુ, વર્ષ 1897, સ્થળ પૂણે અને 'ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદનો પ્રથમ બનાવ' એ ઇતિહાસ-આધારિત પ્રશ્નો માટે ખાસ યાદ રાખવાં.

પાછલો દિવસ પછીનો દિવસ

તૈયાર છો? આજની ક્વિઝ રમો

આજના કરન્ટ અફેર્સ પર પ્રશ્નો · ફ્રી · ગુજરાતી