1. વેનેઝુએલામાં 125 વર્ષનો સૌથી વિનાશક જોડિયા ભૂકંપ
24-25 જૂને વેનેઝુએલામાં માત્ર ~40 સેકન્ડના અંતરે બે મોટા ભૂકંપ આવ્યા — પહેલો 7.2 ને પછી 7.5 તીવ્રતાનો. ઓછામાં ઓછા 188 લોકોના મોત થયા અને આ 1900 પછી દેશનો સૌથી શક્તિશાળી ભૂકંપ બન્યો.
મુખ્ય મુદ્દા
24-25 જૂને વેનેઝુએલામાં માત્ર આશરે 40 સેકન્ડના અંતરે બે મોટા ભૂકંપ (doublet) આવ્યા — પહેલો 7.2 અને પછી 7.5 તીવ્રતાનો.
ભૂકંપનું કેન્દ્ર રાજધાની કરાકસથી પશ્ચિમે (સાન ફેલિપે/યુમારે પાસે) હતું; ઘણી ઇમારતો ધરાશાયી થઈ ગઈ.
ઓછામાં ઓછા 188 લોકોના મોત થયા, 1,500 થી વધુ ઘાયલ થયા અને સેંકડો લોકો કાટમાળ નીચે ફસાયેલા/લાપતા છે.
આ 1900 ના ભૂકંપ (7.7) પછી વેનેઝુએલાનો સૌથી શક્તિશાળી ભૂકંપ છે, એટલે કે આશરે 125 વર્ષમાં સૌથી વિનાશક.
આ વિસ્તાર કેરિબિયન અને દક્ષિણ-અમેરિકન પ્લેટની ટક્કરનો સક્રિય સિસ્મિક પ્રદેશ છે; US (ટ્રમ્પ) એ મદદની ખાતરી આપી.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: આંતરરાષ્ટ્રીય દુર્ઘટના, ભૂકંપની તીવ્રતા (7.2/7.5), 'doublet' ની વિભાવના અને પ્લેટ-ટેક્ટોનિક્સ — બધાં વારંવાર પુછાય છે.
વિજ્ઞાન-ટેકસંરક્ષણવિજ્ઞાન-ટેક્નોલોજી
2. સ્વદેશી 'નેત્ર' AEW&C ને અંતિમ ઓપરેશનલ મંજૂરી (FOC)
25 જૂને DRDO ની સ્વદેશી 'નેત્ર (Netra)' AEW&C સિસ્ટમને Final Operational Clearance (FOC) મળી. AEW&C એ આકાશમાં ઊડતું રડાર-મથક છે જે દુશ્મનનાં વિમાન-ડ્રોન-મિસાઇલ દૂરથી પારખે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
25 જૂને DRDO ની સ્વદેશી 'નેત્ર (Netra)' એરબોર્ન અર્લી વોર્નિંગ ને કંટ્રોલ (AEW&C) સિસ્ટમને Final Operational Clearance (FOC) મળી.
FOC આપવાનો સમારોહ બેંગલુરુ ખાતે CABS (Centre for Airborne Systems) માં યોજાયો; આ સિદ્ધિ બે દાયકાથી વધુની મહેનતનું પરિણામ છે.
AEW&C એટલે આકાશમાં ઊડતું રડાર-મથક, જે દુશ્મનનાં વિમાન, ડ્રોન કે મિસાઇલ ખૂબ દૂરથી જ પારખી લે છે.
IAF પાસે હાલ 3 નેત્ર Mk-1 છે, જે Embraer ERJ-145 પ્લેટફોર્મ પર બનેલા છે અને 2015 માં સામેલ થયા હતા.
સરકારે 6 વધારાના નેત્ર Mk-1A મંજૂર કર્યા છે, જેમાં વધુ સારા સેન્સર છે અને જે ડ્રોન-સ્ટીલ્થ પણ પારખી શકે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: DRDO, સ્વદેશી સંરક્ષણ, AEW&C નું પૂરું નામ અને ERJ-145 પ્લેટફોર્મ — સંરક્ષણ વિભાગના ચોક્કસ પ્રશ્નો બને છે.
એમેઝોનના CEO એન્ડી જેસીએ PM મોદીને મળી ભારતમાં 2030 સુધી કુલ $48 અબજ રોકાણની જાહેરાત કરી. તેમાંથી $13 અબજ AI અને ક્લાઉડ (AWS data centre) માટે રહેશે.
મુખ્ય મુદ્દા
એમેઝોનના CEO એન્ડી જેસીએ PM મોદીને મળીને ભારતમાં 2030 સુધી કુલ $48 અબજ (₹4.53 લાખ કરોડ) રોકાણની જાહેરાત કરી.
આ રકમમાંથી વધારાનું $13 અબજ (~₹1.23 લાખ કરોડ) ખાસ AI ને ક્લાઉડ (AWS data centre) માટે રહેશે.
આ AWS ડેટા સેન્ટર મુખ્યત્વે મુંબઈ અને હૈદરાબાદ ખાતે વિકસાવાશે.
2010 થી ભારતમાં એમેઝોનનું કુલ રોકાણ $88 અબજ પાર કરી ગયું છે.
કંપનીએ આ રોકાણથી આશરે 38 લાખ રોજગાર-તકો ઊભી થવાનો દાવો કર્યો છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: વિદેશી રોકાણ (FDI), AWS-ક્લાઉડ, CEO એન્ડી જેસીનું નામ અને રકમના આંકડા — અર્થતંત્રના ચાલુ-બાબત પ્રશ્નોમાં ઉપયોગી.
પર્યાવરણપર્યાવરણચોમાસું
4. El Niño સક્રિય — ચોમાસામાં મોટી ખાધ
જૂન 2026 માં ભારતમાં વરસાદની કુલ ખાધ 40% પાર કરી ગઈ અને દેશના ~75% ભાગમાં 20%+ ની ખાધ રહી. કારણ El Niño સક્રિય થવું છે, જે ઓછા વરસાદ સાથે જોડાય છે.
મુખ્ય મુદ્દા
જૂન 2026 માં ભારતમાં વરસાદની કુલ ખાધ 40% પાર કરી ગઈ અને દેશના આશરે 75% ભાગમાં 20% થી વધુ ની ખાધ રહી.
આનું મુખ્ય કારણ El Niño સક્રિય થવું છે — એટલે કે પ્રશાંત મહાસાગરનું અસામાન્ય રીતે ગરમ થઈ જવું.
સાથે નબળું MJO અને નબળા ચોમાસા-પ્રવાહ પણ ઓછા વરસાદ માટે જવાબદાર રહ્યા.
ચોમાસું સામાન્ય રીતે જૂનના અંત સુધીમાં આખા દેશને આવરી લે છે, પણ આ વખતે માત્ર ~50% ભાગને જ આવરી શક્યું.
નોંધવા જેવું: El Niño ઓછા વરસાદ સાથે જોડાય છે, જ્યારે La Niña વધુ વરસાદ સાથે જોડાય છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: El Niño vs La Niña નો તફાવત, MJO અને ચોમાસા પર અસર — ભૂગોળ/પર્યાવરણના પાક્કા પ્રશ્નો છે.
રાષ્ટ્રીયરાષ્ટ્રીયવસ્તી
5. ભારતનો કુલ પ્રજનન દર (TFR) ઘટીને 1.9
ભારતનો કુલ પ્રજનન દર (TFR) ઘટીને 1.9 થયો, જે રિપ્લેસમેન્ટ દર 2.1 થી નીચે છે. વૃદ્ધ વસ્તી વધી રહી હોવાથી પેન્શન અને વસ્તી-વૃદ્ધત્વનો પડકાર ઊભો થઈ રહ્યો છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ભારતનો કુલ પ્રજનન દર (Total Fertility Rate - TFR) ઘટીને 1.9 થયો છે, એટલે કે પ્રતિ-સ્ત્રી સરેરાશ 1.9 બાળકો.
આ આંકડો રિપ્લેસમેન્ટ દર 2.1 થી નીચે છે; શહેરી વિસ્તારમાં TFR 1.5 અને ગ્રામીણ વિસ્તારમાં આશરે રિપ્લેસમેન્ટ સ્તરે છે.
સૌથી નીચો TFR દિલ્હીમાં 1.2 છે, જ્યારે સૌથી ઊંચો બિહારમાં 2.9 છે.
60 વર્ષથી વધુ ઉંમરની વૃદ્ધ વસ્તી હાલ આશરે 15 કરોડ છે.
2050 સુધીમાં આ વૃદ્ધ વસ્તી વધીને આશરે 34.7 કરોડ થવાનો અંદાજ છે, જે વસ્તી-વૃદ્ધત્વ ને પેન્શનનો મોટો પડકાર ઊભો કરે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: TFR ની વ્યાખ્યા, રિપ્લેસમેન્ટ દર 2.1, રાજ્ય-વાર આંકડા (દિલ્હી/બિહાર) — વસ્તીશાસ્ત્રના મહત્ત્વના પ્રશ્નો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયઆંતરરાષ્ટ્રીયઅંતરિક્ષ
6. ભારતે 'BRICS Space Economy' નો વિચાર રજૂ કર્યો
ભારતે બેંગલુરુમાં યોજાયેલી BRICS Heads of Space Agencies બેઠકમાં 'BRICS Space Economy' નો વિચાર રજૂ કર્યો. ભારત પાસે 2026 નું BRICS અધ્યક્ષપદ છે.
મુખ્ય મુદ્દા
ભારતે BRICS દેશો માટે 'BRICS Space Economy' (અંતરિક્ષ-અર્થતંત્ર) નો વિચાર રજૂ કર્યો છે.
આ વિચાર બેંગલુરુમાં યોજાયેલી BRICS Heads of Space Agencies બેઠકમાં રજૂ થયો.
વર્ષ 2026 માટે ભારત પાસે BRICS નું અધ્યક્ષપદ (chairmanship) છે.
મુખ્ય પહેલ તરીકે BRICS રિમોટ સેન્સિંગ સેટેલાઇટ કૉન્સ્ટેલેશન (RSSC) રજૂ કરાયું.
આ RSSC ખાસ આપત્તિ-વ્યવસ્થાપન અને ખેતી માટે ઉપયોગી થશે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: BRICS ના સભ્ય દેશો, 2026 અધ્યક્ષપદ (ભારત), RSSC ની પૂરી માહિતી — આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના પ્રશ્નોમાં ઉપયોગી.
અર્થતંત્રઅર્થતંત્રઆંકડા
7. નવો સેવા ઉત્પાદન સૂચકાંક (Index of Services Production - ISP)
આંકડા મંત્રાલય (MoSPI) જુલાઈ 2026 થી નવો 'સેવા ઉત્પાદન સૂચકાંક (ISP)' બહાર પાડશે. જેમ IIP ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માપે છે, તેમ ISP સેવા-ક્ષેત્રનું ઉત્પાદન માપશે.
મુખ્ય મુદ્દા
આંકડા મંત્રાલય (MoSPI) જુલાઈ 2026 થી નવો 'સેવા ઉત્પાદન સૂચકાંક (Index of Services Production - ISP)' બહાર પાડશે.
આ સૂચક સેવા-ક્ષેત્ર (services sector) ના માસિક ઉત્પાદન-ફેરફારને માપતો ટૂંકા-ગાળાનો સૂચક છે.
ISP નું આધાર-વર્ષ (base year) 2024-25 રાખવામાં આવ્યું છે.
આ સૂચક દર મહિને 29મી તારીખે બહાર પાડવામાં આવશે.
જેમ IIP (Index of Industrial Production) ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માપે છે, તેમ ISP સેવા-ક્ષેત્રનું ઉત્પાદન માપશે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: MoSPI, ISP નું પૂરું નામ, આધાર-વર્ષ 2024-25 અને IIP સાથેનો તફાવત — અર્થતંત્રના આંકડાકીય પ્રશ્નોમાં અગત્યના છે.
વિવિધઇતિહાસવિજ્ઞાન-ટેક્નોલોજી
8. સુશ્રુતની કાંસ્ય પ્રતિમા — એડિનબરા
રોયલ કૉલેજ ઓફ સર્જન્સ ઓફ એડિનબરા (સ્કોટલેન્ડ) એ પ્રાચીન ભારતીય ચિકિત્સક સુશ્રુતની 90 કિલોની કાંસ્ય પ્રતિમાનું અનાવરણ કર્યું. સુશ્રુત 'સર્જરીના પિતા' અને 'પ્લાસ્ટિક સર્જરીના પિતા' ગણાય છે.
મુખ્ય મુદ્દા
રોયલ કૉલેજ ઓફ સર્જન્સ ઓફ એડિનબરા (સ્કોટલેન્ડ) એ પ્રાચીન ભારતીય ચિકિત્સક સુશ્રુતની 90 કિલોની કાંસ્ય પ્રતિમાનું અનાવરણ કર્યું.
સુશ્રુત આશરે 600 BCE ના સમયના હતા અને તેઓ 'સર્જરીના પિતા' તથા 'પ્લાસ્ટિક સર્જરીના પિતા' ગણાય છે.
તેમના ગ્રંથ 'સુશ્રુત સંહિતા' માં 300 થી વધુ શસ્ત્રક્રિયા (operations) નું વર્ણન છે.
આ ગ્રંથમાં 120 શસ્ત્રક્રિયા ઉપકરણો (surgical instruments) નું પણ વર્ણન મળે છે.
સુશ્રુતે નાકની પુનર્રચના (rhinoplasty) ની પદ્ધતિ આપી હતી, જે પ્લાસ્ટિક સર્જરીનો પાયો ગણાય છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: સુશ્રુત = સર્જરી/પ્લાસ્ટિક સર્જરીના પિતા, 'સુશ્રુત સંહિતા' ગ્રંથ અને rhinoplasty — પ્રાચીન ભારતના વિજ્ઞાનના પ્રશ્નોમાં વારંવાર આવે છે.
રાષ્ટ્રીયરાષ્ટ્રીયભૂગોળ
9. લિપુલેખ ઘાટ — ભારત-ચીન સરહદી વેપાર ફરી શરૂ
6 વર્ષના વિરામ (કોવિડ) પછી ભારતે લિપુલેખ ઘાટ થી ચીન સાથે સરહદી વેપાર ફરી શરૂ કર્યો. આ ઘાટ ઉત્તરાખંડમાં છે અને કૈલાસ માનસરોવર યાત્રાનો માર્ગ પણ છે.
મુખ્ય મુદ્દા
6 વર્ષ (કોવિડ) ના વિરામ પછી ભારતે લિપુલેખ ઘાટ (Lipulekh Pass) થી ચીન સાથે સરહદી વેપાર ફરી શરૂ કર્યો.
આ ઘાટ ઉત્તરાખંડના પિથોરાગઢ જિલ્લાની વ્યાસ ખીણમાં આવેલો છે.
લિપુલેખ ઘાટની ઊંચાઈ આશરે 5,200 મીટર છે.
આ સ્થળ ભારત-નેપાળ-ચીન નું ત્રિ-જંક્શન (tri-junction) છે.
લિપુલેખ ઘાટ કૈલાસ માનસરોવર યાત્રાનો પણ માર્ગ છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: લિપુલેખ ઘાટનું રાજ્ય (ઉત્તરાખંડ), ત્રિ-જંક્શન અને કૈલાસ માનસરોવર માર્ગ — ભૂગોળ ને સરહદી મુદ્દાના પ્રશ્નોમાં અગત્યના છે.
અર્થતંત્રઅર્થતંત્રખેતી
10. APEDA નો 'BHARATI' એગ્રિટેક નિકાસ કાર્યક્રમ
APEDA એ એગ્રિટેક startup માટે 'BHARATI' નિકાસ-પ્રવેગ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો, જેનો લક્ષ્ય 2030 સુધી $50 અબજ નિકાસ છે. પ્રથમ બેચમાં 700+ માંથી 100 startup પસંદ થયા.
મુખ્ય મુદ્દા
APEDA એ એગ્રિટેક startup માટે 'BHARATI' નિકાસ-પ્રવેગ (export accelerator) કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે.
આ કાર્યક્રમનો લક્ષ્ય 2030 સુધી $50 અબજ ની APEDA-નિકાસ સુધી પહોંચવાનો છે.
પ્રથમ બેચમાં 700 થી વધુ અરજીઓમાંથી 100 startup પસંદ કરાયા.
આમાંથી ટોચના 8 startup ને દુબઈમાં યોજાનાર Gulfood 2026 માટે પ્રાયોજન (sponsorship) મળશે.
APEDA એટલે Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority — કૃષિ ને પ્રોસેસ્ડ-ફૂડ નિકાસ વિકાસ સત્તામંડળ.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: APEDA નું પૂરું નામ, 'BHARATI' કાર્યક્રમ, $50 અબજ લક્ષ્ય ને Gulfood 2026 — અર્થતંત્ર ને કૃષિ-નિકાસના પ્રશ્નોમાં ઉપયોગી.
અર્થતંત્રઅર્થતંત્રજાહેર સાહસ
11. GRSE ને 'નવરત્ન' દરજ્જો
ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ ને એન્જિનિયર્સ (GRSE) ને મિનીરત્ન-I માંથી 'નવરત્ન' દરજ્જો આપવામાં આવ્યો. આ ભારતનું 29મું નવરત્ન CPSE (જાહેર સાહસ) બન્યું.
મુખ્ય મુદ્દા
ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ ને એન્જિનિયર્સ (GRSE) ને મિનીરત્ન-I માંથી 'નવરત્ન' દરજ્જો આપવામાં આવ્યો.
આ સાથે GRSE ભારતનું 29મું નવરત્ન CPSE (કેન્દ્રીય જાહેર સાહસ) બન્યું.
GRSE એ યુદ્ધજહાજ બનાવતી (shipbuilding) સરકારી કંપની છે, જે કોલકાતા ખાતે આવેલી છે.
કંપનીની આવક આશરે ₹7,002 કરોડ સુધી પહોંચી છે.
નવરત્ન દરજ્જો એટલે વધુ નાણાકીય સ્વાયત્તતા ધરાવતા મજબૂત સરકારી સાહસ.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: GRSE = 29મું નવરત્ન, શિપબિલ્ડિંગ કંપની અને નવરત્ન દરજ્જાનો અર્થ — જાહેર સાહસ (PSU) ના પ્રશ્નોમાં અગત્યના છે.
2013 ના ભૌતિકશાસ્ત્રના નોબેલ વિજેતા બેલ્જિયમના ફ્રાન્સવા એન્ગ્લર્ટનું 93 વર્ષે અવસાન થયું. તેમણે કણોને દળ કેવી રીતે મળે તે સમજાવતી 'Higgs મિકેનિઝમ' વિકસાવી હતી.
તેઓ બેલ્જિયમના સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્રી (theoretical physicist) હતા.
તેમણે કણોને દળ (mass) કેવી રીતે મળે છે તે સમજાવતી 'Brout-Englert-Higgs (Higgs) મિકેનિઝમ' વિકસાવી હતી.
આ સંશોધન માટે તેમને પીટર હિગ્સ સાથે સંયુક્તપણે 2013 નું ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ મળ્યું હતું.
આ 'Higgs મિકેનિઝમ' આધુનિક કણ-ભૌતિકશાસ્ત્ર (particle physics) નો મહત્ત્વનો પાયો છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: એન્ગ્લર્ટ = 2013 ભૌતિકશાસ્ત્ર નોબેલ (પીટર હિગ્સ સાથે) અને Higgs મિકેનિઝમ — વિજ્ઞાન ને નોબેલ પુરસ્કારના પ્રશ્નોમાં અગત્યના છે.
રમતગમતરમતગમતફૂટબોલ
14. FIFA World Cup 2026 — 25 જૂનનાં પરિણામ
25 જૂને FIFA World Cup 2026 ની group stage મેચોમાં ઇક્વાડોરે જર્મનીને, નેધરલેન્ડ્સે ટ્યુનિશિયાને અને આઇવરી કોસ્ટે ક્યુરાસાઓને હરાવ્યું; જાપાન-સ્વીડન મેચ ડ્રો રહી.
મુખ્ય મુદ્દા
25 જૂનની મેચમાં ઇક્વાડોરે જર્મનીને 2-1 થી હરાવ્યું.
નેધરલેન્ડ્સે ટ્યુનિશિયાને 3-1 થી અને આઇવરી કોસ્ટે ક્યુરાસાઓને 2-0 થી હરાવ્યું.
જાપાન ને સ્વીડન વચ્ચેની મેચ 1-1 થી ડ્રો રહી.
આ બધી મેચ group stage ની હતી.
FIFA World Cup 2026 ના સંયુક્ત યજમાન USA, કેનેડા ને મેક્સિકો છે; knockout તબક્કો 28 જૂનથી શરૂ થશે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: FIFA World Cup 2026 ના 3 યજમાન દેશ ને knockout તારીખ (28 જૂન) — રમતગમતના ચાલુ-બાબત પ્રશ્નોમાં ઉપયોગી.
વિવિધમહત્ત્વનો દિવસઆંતરરાષ્ટ્રીય
15. આંતરરાષ્ટ્રીય ખલાસી દિવસ (Day of the Seafarer) — 25 જૂન
25 જૂને આંતરરાષ્ટ્રીય ખલાસી દિવસ (Day of the Seafarer) મનાવાય છે. તે આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સંગઠન (IMO) દ્વારા ખલાસીઓના વિશ્વ-વેપારમાં યોગદાનને બિરદાવવા ઊજવાય છે.
મુખ્ય મુદ્દા
દર વર્ષે 25 જૂને આંતરરાષ્ટ્રીય ખલાસી દિવસ (Day of the Seafarer) મનાવાય છે.
આ દિવસ આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સંગઠન (IMO - International Maritime Organization) દ્વારા ઊજવાય છે.
આ દિવસનો હેતુ વિશ્વ-વેપારમાં ખલાસીઓ (seafarers) ના અમૂલ્ય યોગદાનને બિરદાવવાનો છે.
વિશ્વનો આશરે 90% વેપાર દરિયાઈ માર્ગે જ થાય છે, તેથી ખલાસીઓની ભૂમિકા ખૂબ મહત્ત્વની છે.
IMO એ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ની દરિયાઈ બાબતો સંબંધી વિશેષ એજન્સી છે.
25 જૂન 1983 એ કપિલ દેવની આગેવાનીમાં ભારતે પ્રથમ વખત ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપ જીત્યો. લોર્ડ્સની ફાઇનલમાં ભારતે બે વખતની ચૅમ્પિયન વેસ્ટ ઇન્ડિઝને 43 રને હરાવી.
મુખ્ય મુદ્દા
25 જૂન 1983 એ કપિલ દેવની આગેવાનીમાં ભારતે પ્રથમ વખત ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપ જીત્યો.
આ ફાઇનલ લંડનના પ્રખ્યાત લોર્ડ્સ (Lord's) મેદાન પર રમાઈ હતી.
ભારતે બે વખતની ચૅમ્પિયન વેસ્ટ ઇન્ડિઝને હરાવી હતી.
ભારતે પ્રથમ બેટિંગ કરી 183 રન બનાવ્યા; જવાબમાં વેસ્ટ ઇન્ડિઝ 140 રનમાં ઑલઆઉટ થઈ ગયું.
આમ ભારત 43 રને જીત્યું; આ ફાઇનલમાં મોહિન્દર અમરનાથ Man of the Match રહ્યા.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: 1983 WC વિજય = 25 જૂન, કેપ્ટન કપિલ દેવ, સ્થળ લોર્ડ્સ ને Man of the Match મોહિન્દર અમરનાથ — રમતગમતના ઇતિહાસના પાક્કા પ્રશ્નો છે.
રાષ્ટ્રીયરાષ્ટ્રીયનીતિ
18. પાસપોર્ટ — MEA સ્પષ્ટતા ને રિન્યુઅલ ફી વધારો
વિદેશ મંત્રાલય (MEA) એ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતીય પાસપોર્ટ મુખ્યત્વે પ્રવાસ-દસ્તાવેજ છે, નાગરિકતાનો સ્વતંત્ર પુરાવો નથી. સાથે 1 જુલાઈથી પાસપોર્ટ ફી ₹1,500 થી વધીને ₹2,500 થશે.
મુખ્ય મુદ્દા
વિદેશ મંત્રાલય (MEA) એ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતીય પાસપોર્ટ મુખ્યત્વે પ્રવાસ-દસ્તાવેજ (travel document) છે, નાગરિકતાનો સ્વતંત્ર પુરાવો નથી.
નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે જન્મ પ્રમાણપત્ર, NRC વગેરે જેવા દસ્તાવેજો જરૂરી છે.
અત્યાર સુધી આશરે 1.47 કરોડ e-passport (RFID ચિપ વાળા) જારી કરાયા છે.
ભારતીય પાસપોર્ટ ધારકને હાલ 27 દેશમાં વિઝા-ફ્રી પ્રવેશ મળે છે.
1 જુલાઈથી પાસપોર્ટ રિન્યુઅલ/નવી ફી ₹1,500 થી વધીને ₹2,500 થશે, જે સામાન્ય નાગરિક માટે અસરકારક છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: પાસપોર્ટ = પ્રવાસ-દસ્તાવેજ (નાગરિકતા-પુરાવો નહીં), e-passport ની સંખ્યા ને નવી ફી ₹2,500 — ચાલુ-બાબત ને નીતિના પ્રશ્નોમાં ઉપયોગી.
રાષ્ટ્રીયરાષ્ટ્રીયકાયદો
19. અયોધ્યા — રામ મંદિર દાન-ચોરી કેસ
અયોધ્યામાં રામ મંદિરના દાનની ગેરરીતિ/ચોરીના આરોપે SIT ના તપાસ-અહેવાલ બાદ 8 લોકો સામે FIR નોંધાઈ. આમાં કોઈ ટ્રસ્ટીનું નામ નથી અને કાયદાકીય કાર્યવાહી ચાલુ છે.
મુખ્ય મુદ્દા
અયોધ્યામાં રામ મંદિરના દાન (donation) ની ગેરરીતિ/ચોરીના આરોપો સામે આવ્યા છે.
આ મામલે SIT (Special Investigation Team) એ તપાસ-અહેવાલ રજૂ કર્યો.
આ અહેવાલ બાદ 8 લોકો સામે કેસ (FIR) નોંધવામાં આવ્યો.
આ FIR માં કોઈ ટ્રસ્ટીનું નામ સામેલ નથી.
આ મામલે કાયદાકીય કાર્યવાહી હાલ ચાલુ છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: SIT તપાસ, 8 લોકો સામે FIR ને 'કોઈ ટ્રસ્ટી નહીં' — ચાલુ-બાબત ને કાયદાકીય સમાચાર તરીકે નોંધવા જેવી માહિતી છે.
એક અહેવાલ મુજબ IIT કાનપુર, અમદાવાદની L.D. એન્જિનિયરિંગ ને જાપાનના વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવ્યું કે કચ્છનું પોતાનું ભૂકંપ-સુનામી જોખમ ઊંચું છે. તેથી હાલની એલર્ટ સિસ્ટમ બદલવાની જરૂર છે.
મુખ્ય મુદ્દા
એક અહેવાલ/અભ્યાસ મુજબ IIT કાનપુર, અમદાવાદની L.D. એન્જિનિયરિંગ કૉલેજ ને જાપાનના વૈજ્ઞાનિકોએ સંયુક્ત ચેતવણી આપી છે.
આ અહેવાલ મુજબ કચ્છનું પોતાનું ભૂકંપ-સુનામી જોખમ ઊંચું છે — એટલે કે માત્ર પાકિસ્તાનની મકરાન કિનારીથી જ નહીં.
ગુજરાતનો દરિયાકિનારો આશરે 1,700 km લાંબો છે, જે દેશમાં સૌથી લાંબો છે.
કચ્છ ખૂબ-ઊંચા સિસ્મિક ઝોનમાં આવે છે; 2001 માં અહીં વિનાશક ભૂકંપ આવ્યો હતો.
અહેવાલ મુજબ સ્થાનિક ભૂકંપથી માત્ર આશરે 12 મિનિટમાં ને આશરે 3.7 મીટર ઊંચું સુનામી-મોજું ત્રાટકી શકે છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: ગુજરાતનો 1,700 km દરિયાકિનારો, કચ્છ 2001 ભૂકંપ ને સ્થાનિક સુનામી-જોખમ — ગુજરાત ભૂગોળ ને આપત્તિ-વ્યવસ્થાપનના મહત્ત્વના પ્રશ્નો છે.
વિવિધગુજરાતઅર્થતંત્ર
21. વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કૉન્ફરન્સ — વડોદરા (મધ્ય ગુજરાત)
જૂનના છેલ્લા સપ્તાહમાં વડોદરા ખાતે 'વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કૉન્ફરન્સ (VGRC)' ની મધ્ય ગુજરાત આવૃત્તિ યોજાઈ રહી છે. તેમાં મધ્ય ગુજરાતના 10 જિલ્લા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત છે.
મુખ્ય મુદ્દા
જૂનના છેલ્લા સપ્તાહમાં વડોદરા ખાતે 'વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કૉન્ફરન્સ (VGRC)' ની મધ્ય ગુજરાત આવૃત્તિ યોજાઈ રહી છે.
આ કૉન્ફરન્સ મધ્ય ગુજરાતના 10 જિલ્લા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
આ જિલ્લાઓમાં અમદાવાદ, ગાંધીનગર, વડોદરા, આણંદ, ખેડા, પંચમહાલ, દાહોદ, છોટાઉદેપુર, નર્મદા ને મહીસાગરનો સમાવેશ થાય છે.
વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત ગ્લોબલ સમિટની 10 સફળ આવૃત્તિ પછી રાજ્ય હવે પ્રાદેશિક (regional) કૉન્ફરન્સ યોજે છે.
આ કૉન્ફરન્સનો ઉદ્દેશ પ્રાદેશિક ઔદ્યોગિક વિકાસ, startup ને GIFT City વિસ્તરણને વેગ આપવાનો છે.
પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ: VGRC નું સ્થળ વડોદરા, મધ્ય ગુજરાતના 10 જિલ્લા ને 'વિકસિત ભારત @2047' દ્રષ્ટિ — ગુજરાત અર્થતંત્ર ને સરકારી પહેલના પ્રશ્નોમાં અગત્યના છે.