30 સેકન્ડમાં ઉકેલવાની પદ્ધતિ

GK પદ્ધતિ — સંસ્થાઓ

1. સંસ્થાઓ સમજવાની રીત

રાષ્ટ્રીય ને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં પરીક્ષામાં ત્રણ વાત સૌથી વધુ પૂછાય છે — મુખ્ય મથક (HQ) ક્યાં, સ્થાપના કયા વર્ષે ને કામ શું. એ ત્રણ વાત પાકી કરો એટલે મોટાભાગના સવાલ ઉકલી જાય.

ત્રણ બાબત હંમેશાં યાદ રાખો

•મુખ્ય મથક (HQ): સંસ્થા કયા શહેરમાં છે.
•સ્થાપના વર્ષ: કયા વર્ષે શરૂ થઈ.
•કામ: એ સંસ્થા શું કરે છે — આરોગ્ય, વેપાર, સંરક્ષણ કે અંતરિક્ષ.

યાદ રાખવાની ટ્રિક

Geneva માં ઘણી સંસ્થાઓ — WHO, ILO, WTO. યાદ રાખો: 'આરોગ્ય-મજૂર-વેપાર Geneva'.
Washington D.C. માં પૈસાવાળી બે — IMF ને World Bank. 'પૈસા એટલે Washington'.
New York એટલે UN નું ઘર; પણ ICJ (ન્યાય અદાલત) The Hague માં છે — એ અપવાદ યાદ રાખો.
Vienna એટલે OPEC (તેલ); Brussels એટલે NATO ને EU.

2. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ને તેના 6 અંગ

UN ની સ્થાપના 1945માં થઈ, મુખ્ય મથક New York. તેના 6 મુખ્ય અંગ ને Security Council ની વીટો સત્તા પરીક્ષામાં ખૂબ પૂછાય છે.

પાયાની વાત

•સ્થાપના: 24 ઓક્ટોબર 1945. તેથી 24 ઓક્ટોબર UN દિવસ.
•મુખ્ય મથક: New York (USA).
•ઉદ્દેશ: વિશ્વમાં શાંતિ ને સહકાર જાળવવો.

6 મુખ્ય અંગ

•General Assembly — બધા સભ્ય દેશોની સામાન્ય સભા.
•Security Council — શાંતિ ને સુરક્ષા સંભાળે.
•ECOSOC — આર્થિક ને સામાજિક પરિષદ.
•Secretariat — રોજિંદો વહીવટ.
•International Court of Justice — ન્યાય અદાલત (The Hague માં).
•Trusteeship Council — હાલ નિષ્ક્રિય.

Security Council

•5 કાયમી સભ્ય — USA, Russia, UK, France, China. તેમની પાસે વીટો સત્તા.
•કુલ 15 સભ્ય — 5 કાયમી + 10 અસ્થાયી.

3. UN ની મુખ્ય એજન્સીઓ

UN ની ઘણી ખાસ એજન્સીઓ ચોક્કસ ક્ષેત્રે કામ કરે છે. કઈ એજન્સી કયા શહેરમાં ને શું કામ કરે — એ યાદ રાખવું જરૂરી છે.

મુખ્ય એજન્સીઓ ને તેમનું કામ

•WHO — આરોગ્ય; મુખ્ય મથક Geneva.
•UNESCO — શિક્ષણ, વિજ્ઞાન ને સંસ્કૃતિ; મુખ્ય મથક Paris.
•UNICEF — બાળકોનું આરોગ્ય ને કલ્યાણ; મુખ્ય મથક New York.
•ILO — મજૂરો ને કામદારોના હક; મુખ્ય મથક Geneva.
•FAO — ખોરાક ને કૃષિ; મુખ્ય મથક Rome.

4. આર્થિક ને નાણાકીય સંસ્થાઓ — IMF ને World Bank

IMF ને World Bank — બંને 1944માં સ્થપાયાં ને બંનેનું મુખ્ય મથક Washington D.C. એ બે વચ્ચેનો તફાવત પરીક્ષામાં પૂછાય છે.

પાયાની વાત

•IMF (International Monetary Fund) — દેશોને ટૂંકા ગાળાની આર્થિક મદદ ને સ્થિરતા.
•World Bank — દેશોને વિકાસ માટે લાંબા ગાળાનું ધિરાણ.
•બંનેની સ્થાપના: 1944; મુખ્ય મથક: Washington D.C.

5. વેપાર સંસ્થાઓ — WTO ને OPEC

WTO આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના નિયમો સંભાળે; OPEC તેલ નિકાસ કરતા દેશોનું જૂથ. બંનેનું મુખ્ય મથક ને કામ યાદ રાખો.

WTO ને OPEC

•WTO (World Trade Organisation) — સ્થાપના 1995; મુખ્ય મથક Geneva.
•WTO પહેલાં GATT હતું.
•OPEC — તેલ ઉત્પાદક ને નિકાસકાર દેશોનું જૂથ; મુખ્ય મથક Vienna.

6. પ્રાદેશિક જૂથો — SAARC ને ASEAN

SAARC દક્ષિણ એશિયાનું ને ASEAN દક્ષિણપૂર્વ એશિયાનું જૂથ છે. કયું જૂથ ક્યાંનું ને તેનું મુખ્ય મથક ક્યાં — એ યાદ રાખો.

બે મુખ્ય જૂથ

•SAARC — દક્ષિણ એશિયાનું જૂથ; સ્થાપના 1985; મુખ્ય મથક Kathmandu (નેપાળ). ભારત તેનો સભ્ય છે.
•ASEAN — દક્ષિણપૂર્વ એશિયાનું જૂથ; મુખ્ય મથક Jakarta (ઇન્ડોનેશિયા).

7. વૈશ્વિક જૂથો — BRICS ને G20

BRICS ને G20 — બંને મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓના જૂથ છે. તેમના સભ્ય દેશ ને ઉદ્દેશ પરીક્ષામાં પૂછાય છે.

BRICS ને G20

•BRICS ના મૂળ પાંચ દેશ — Brazil, Russia, India, China, South Africa.
•G20 — વિશ્વની મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓનું જૂથ; વૈશ્વિક આર્થિક પ્રશ્નો પર ચર્ચા કરે.
•બંનેમાં ભારત સભ્ય છે.

8. સંરક્ષણ ને રાજકીય જૂથો — NATO ને EU

NATO એક લશ્કરી જોડાણ છે ને EU યુરોપના દેશોનું આર્થિક-રાજકીય જૂથ. બંનેનું મુખ્ય મથક Brussels માં છે.

NATO ને EU

•NATO — લશ્કરી જોડાણ; સ્થાપના 1949; મુખ્ય મથક Brussels (બેલ્જિયમ).
•EU (European Union) — યુરોપના દેશોનું જૂથ; મુખ્ય મથક Brussels.

9. રમત સંસ્થાઓ — IOC, FIFA, ICC

દરેક રમતની એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા હોય છે. કઈ સંસ્થા કઈ રમતની ને તેનું મુખ્ય મથક ક્યાં — એ યાદ રાખો.

ત્રણ મુખ્ય રમત સંસ્થાઓ

•IOC (International Olympic Committee) — ઓલિમ્પિક; મુખ્ય મથક Lausanne (સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ).
•FIFA — ફૂટબોલ; મુખ્ય મથક Zurich (સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ).
•ICC — ક્રિકેટ; મુખ્ય મથક Dubai.

10. ભારતની વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ — ISRO, DRDO, BARC

ભારતની વિજ્ઞાન ને સંશોધન સંસ્થાઓ ચોક્કસ ક્ષેત્રે કામ કરે છે. કઈ સંસ્થા કયા ક્ષેત્રની ને તેનું મુખ્ય મથક ક્યાં — એ યાદ રાખવું જરૂરી છે.

મુખ્ય સંસ્થાઓ

•ISRO — અંતરિક્ષ સંશોધન; સ્થાપના 1969; મુખ્ય મથક Bengaluru.
•DRDO — સંરક્ષણ સંશોધન; મુખ્ય મથક New Delhi.
•BARC — અણુ સંશોધન; મુખ્ય મથક Mumbai (ટ્રોમ્બે).
•CSIR — વૈજ્ઞાનિક ને ઔદ્યોગિક સંશોધન; સ્થાપના 1942; મુખ્ય મથક New Delhi.

11. ભારતની નાણાકીય સંસ્થાઓ — RBI, SEBI, NABARD

ભારતની નાણાકીય સંસ્થાઓ બેંકિંગ, શેરબજાર ને ગ્રામીણ ધિરાણ સંભાળે છે. કઈ સંસ્થા શું નિયમન કરે ને તેનું મુખ્ય મથક ક્યાં — એ યાદ રાખો.

ત્રણ મુખ્ય સંસ્થાઓ

•RBI — ભારતની મધ્યસ્થ બેંક; સ્થાપના 1935; મુખ્ય મથક Mumbai.
•SEBI — શેરબજારનું નિયમન; મુખ્ય મથક Mumbai.
•NABARD — કૃષિ ને ગ્રામીણ વિકાસ માટે ધિરાણ; સ્થાપના 1982; મુખ્ય મથક Mumbai.

12. મુખ્ય મથક ઝડપી યાદી

પરીક્ષામાં મુખ્ય મથક પરના સવાલ સૌથી વધુ આવે છે. અહીં શહેર પ્રમાણે સંસ્થાઓની ઝડપી યાદી છે — એક નજરમાં યાદ કરી લો.

શહેર પ્રમાણે મુખ્ય મથક

•New York — UN, UNICEF.
•Geneva — WHO, ILO, WTO.
•Paris — UNESCO.
•Washington D.C. — IMF, World Bank.
•Vienna — OPEC.
•Brussels — NATO, EU.
•Kathmandu — SAARC; Jakarta — ASEAN.
•The Hague — International Court of Justice.
•Bengaluru — ISRO; New Delhi — DRDO, CSIR; Mumbai — RBI, SEBI, NABARD, BARC.

13. High-Yield યાદી — સ્થાપના વર્ષ ને રિવિઝન

છેલ્લે, સ્થાપના વર્ષ ને સૌથી વધુ પૂછાતા મુદ્દાની એક જ યાદી. પરીક્ષા પહેલાં આટલું ઝડપથી જોઈ લો.

સ્થાપના વર્ષ યાદી

•UN — 1945; IMF ને World Bank — 1944.
•WTO — 1995; NATO — 1949.
•SAARC — 1985.
•RBI — 1935; CSIR — 1942; ISRO — 1969; NABARD — 1982; NITI Aayog — 2015.

વારંવાર પૂછાતા મુદ્દા

•UN ના 6 અંગ; Security Council ના 5 કાયમી સભ્ય (વીટો).
•ICJ The Hague માં — એક માત્ર UN અંગ New York ની બહાર.
•BRICS ના 5 મૂળ દેશ; G20 મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓનું જૂથ.
•ભારતની સંસ્થા — ISRO=અંતરિક્ષ, DRDO=સંરક્ષણ, BARC=અણુ, SEBI=શેરબજાર, NABARD=ગ્રામીણ.

હવે પ્રેક્ટિસ કરો

આ chapter ની ટેસ્ટ આપીને પદ્ધતિ પાક્કી કરો — ફ્રી.