30 સેકન્ડમાં ઉકેલવાની પદ્ધતિ

ગુજરાતી પદ્ધતિ — શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ

પદ્ધતિ વાંચીને ટેસ્ટ આપો

1. શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ એટલે શું?

ઘણા શબ્દોના સમૂહના અર્થને બદલે વાપરી શકાય એવો એક જ ચોક્કસ શબ્દ એટલે શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ.

સમજૂતી

•જ્યારે કોઈ વાત આખા વાક્યમાં કહેવી પડે, ત્યારે એને ટૂંકાવી એક જ શબ્દમાં કહેવાય તે આ પ્રકાર છે.
•જેમ કે 'જે કદી મરતું નથી તે' એમ આખું બોલવાને બદલે ફક્ત 'અમર' એક શબ્દ વાપરીએ.
•આનાથી ભાષા ટૂંકી, ચોખ્ખી અને સરસ બને છે.
•પરીક્ષામાં એક અર્થ આપીને એના માટેનો સાચો એક શબ્દ પૂછાય છે.
•ઘણીવાર ચાર વિકલ્પ આપેલા હોય, એમાંથી સાચો પસંદ કરવાનો હોય છે.

30 સેકન્ડ ટ્રિક

પહેલાં અર્થને ધ્યાનથી વાંચો અને એમાંનો મુખ્ય શબ્દ શોધો.
મુખ્ય શબ્દ પરથી અંદાજ બાંધો — વ્યક્તિ વિશે છે, સ્થળ વિશે છે કે ક્રિયા વિશે છે.
જાણીતા જોડકાં યાદ રાખો — 'ન મરે તે = અમર', 'બધું જાણે તે = સર્વજ્ઞ'.
વિકલ્પ આપ્યા હોય તો દરેકને અર્થ સાથે મેળવી જુઓ, જે બરાબર બેસે તે સાચો.
શંકા હોય ત્યારે જે શબ્દ સૌથી નજીકનો ને ચોક્કસ લાગે તે પસંદ કરો.

2. વ્યક્તિ અને સ્વભાવ

માણસના ગુણ, સ્વભાવ ને વર્તન બતાવતા એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•જે કદી મરતું નથી તે (અમર) — અમર.
•જે બધું જાણે છે તે (સર્વ જાણનાર) — સર્વજ્ઞ.
•જે ઉપકારને ભૂલતો નથી તે — કૃતજ્ઞ.
•જે ઉપકારને ભૂલી જાય તે — કૃતઘ્ની.
•જે કદી હારતો નથી તે — અજેય.
•જે ખૂબ દાન કરે છે તે — દાનવીર.
•જે પારકાનું ભલું ઇચ્છે છે તે — પરોપકારી.
•જે પોતાનું જ ભલું વિચારે છે તે — સ્વાર્થી.
•જે સત્ય બોલે છે તે — સત્યવાદી.
•જે ખોટું બોલે છે તે — અસત્યવાદી.
•જે ખૂબ બહાદુર છે તે — શૂરવીર.
•જે ડરપોક છે તે — કાયર.
•જે દયા રાખે છે તે — દયાળુ.
•જે મહેનતુ છે ને કામ કરતો રહે છે તે — ઉદ્યમી.

3. સ્થળ અને જગ્યા

જુદી જુદી જગ્યા ને સ્થાન માટેના એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•જ્યાં ગાય બાંધવામાં આવે છે તે — ગૌશાળા.
•જ્યાં ઘોડા રાખવામાં આવે છે તે — અશ્વશાળા.
•જ્યાં દવા મળે છે તે — દવાખાનું.
•જ્યાં અનાજ ભરી રખાય છે તે — કોઠાર.
•જ્યાં મુસાફરો ઊતરે ને રહે છે તે — ધર્મશાળા.
•જ્યાં પુસ્તકો રખાય છે તે — પુસ્તકાલય.
•જ્યાં બાળકો ભણે છે તે — શાળા.
•જ્યાં દેવની પૂજા થાય છે તે — મંદિર.
•જ્યાં કેદીઓને રખાય છે તે — કારાગૃહ.
•જ્યાં હથિયાર રખાય છે તે — શસ્ત્રાગાર.
•જ્યાં વેપાર ને ખરીદી થાય છે તે — બજાર.
•જ્યાં પાણી ભરાઈ રહે છે તે — તળાવ.
•જે જગ્યાએ કદી પાણી નથી ને રેતી છે તે — રણ.

4. ધર્મ અને શ્રદ્ધા

ધર્મ, ભક્તિ ને માન્યતા સાથે જોડાયેલા એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•જે ભગવાનમાં માને છે તે — આસ્તિક.
•જે ભગવાનમાં માનતો નથી તે — નાસ્તિક.
•જે રોજ ભક્તિ ને પૂજા કરે છે તે — ભક્ત.
•જેણે સંસાર છોડી દીધો છે તે — સંન્યાસી.
•જે જંગલમાં તપ કરે છે તે — તપસ્વી.
•ભગવાનને ચડાવેલો ભોગ — પ્રસાદ.
•ધર્મ માટે કરેલી લાંબી મુસાફરી — યાત્રા.
•જે યાત્રા કરવા જાય છે તે — યાત્રાળુ.
•જે બધાં પ્રાણીમાં ભગવાન જુએ છે તે — સંત.
•જે ગુરુ પાસે ભણે છે તે — શિષ્ય.
•ભગવાનની સ્તુતિ માટેનું ગીત — ભજન.
•જે કોઈ પ્રાણીને દુઃખ આપતો નથી તે — અહિંસક.
•દરરોજ રાખવામાં આવતું ધાર્મિક વ્રત — નિત્યનિયમ.

5. સાહિત્ય અને લેખન

લખવા, વાંચવા ને કળા સાથે જોડાયેલા એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•જે કાવ્ય રચે છે તે — કવિ.
•જે વાર્તા કે ચોપડી લખે છે તે — લેખક.
•પોતે પોતાના જીવનની લખેલી વાત — આત્મકથા.
•બીજાએ કોઈના જીવનની લખેલી વાત — જીવનચરિત્ર.
•જે છાપામાં સમાચાર લખે છે તે — પત્રકાર.
•જે ભાષણ સારી રીતે આપે છે તે — વક્તા.
•જે ચિત્ર દોરે છે તે — ચિત્રકાર.
•જે ગીત ગાય છે તે — ગાયક.
•જે નાટકમાં ભાગ ભજવે છે તે — અભિનેતા.
•જે ભાષાંતર કરે છે તે — અનુવાદક.
•જે પુસ્તકો ભેગાં કરી રાખે છે તે — ગ્રંથપાલ.
•જે વાર્તા સાંભળે છે તે — શ્રોતા.
•દર મહિને બહાર પડતું ચોપાનિયું — માસિક.

6. સમય અને ઉંમર

સમય, ઋતુ ને ઉંમરના તબક્કા બતાવતા એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•જે દર મહિને એક વાર બને છે તે — માસિક.
•જે દર વર્ષે એક વાર બને છે તે — વાર્ષિક.
•જે દર અઠવાડિયે એક વાર બને છે તે — સાપ્તાહિક.
•જે રોજ બને છે તે — દૈનિક.
•જે હમણાં જ જન્મ્યું છે તે બાળક — નવજાત.
•જેની ઉંમર ઘણી થઈ ગઈ છે તે — વૃદ્ધ.
•જે હજુ નાનું બાળક છે તે — શિશુ.
•જે યુવાન વયનો છે તે — જુવાન.
•જે હમણાં થઈ ગયું તે — ભૂતકાળ.
•જે હાલમાં ચાલે છે તે — વર્તમાન.
•જે હજુ આવવાનું છે તે — ભવિષ્ય.
•સવારનો સમય — પ્રભાત.
•દિવસનો છેલ્લો ભાગ ને સાંજ — સંધ્યા.

7. ક્રિયા અને આદત

કામ, વર્તન ને ટેવ બતાવતા એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•જે ખૂબ ઓછું બોલે છે તે — અલ્પભાષી.
•જે ખૂબ વધારે બોલે છે તે — બહુભાષી.
•જે કંઈ બોલતો જ નથી તે — મૂક.
•જે દરરોજ વહેલો ઊઠે છે તે — પ્રભાતઊઠ.
•જે ભૂખ સહન કરી શકે છે તે — ઉપવાસી.
•જે કોઈ વાત છુપાવ્યા વગર કહી દે છે તે — સ્પષ્ટવક્તા.
•જે વારે વારે ભૂલ કરે છે તે — ભૂલકણો.
•જે ધીરજ રાખે છે તે — ધીરજવાન.
•જે ઉતાવળ કરે છે તે — ઉતાવળિયો.
•જે હંમેશાં હસતો રહે છે તે — હસમુખો.
•જે જૂઠું ચોરી કરે છે તે — ચોર.
•જે કામ ટાળતો રહે છે તે — આળસુ.

8. સમૂહ અને સંગ્રહ

ઘણી વસ્તુ કે પ્રાણીના ભેગા થવાને બતાવતા એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•ઘણાં ફૂલોનો સમૂહ — ગુલદસ્તો.
•ઘણાં તારાઓનો સમૂહ — નક્ષત્ર.
•ઘણાં ગાય-ભેંસનો સમૂહ — ધણ.
•ઘણાં વહાણોનો સમૂહ — કાફલો.
•ઘણાં સૈનિકોનો સમૂહ — સેના.
•ઘણાં વૃક્ષોનો સમૂહ — વન.
•ઘણાં શબ્દોનો સંગ્રહ આપતી ચોપડી — શબ્દકોશ.
•ઘણાં ગીતોનો સંગ્રહ — ગીતમાળા.
•ઘણાં વિદ્યાર્થીઓનો સમૂહ — વર્ગ.
•ઘણાં લોકોનો મોટો સમૂહ — મેદની.
•ઘણાં પક્ષીઓનો સમૂહ — ટોળું.
•ઘણાં મધમાખીઓનો સમૂહ — મધપૂડો.

9. વિજ્ઞાન અને અભ્યાસ

જુદા જુદા વિષયના જાણકાર ને અભ્યાસ બતાવતા એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•જે તારા ને ગ્રહોનો અભ્યાસ કરે છે તે — ખગોળશાસ્ત્રી.
•જે જૂના અવશેષોનો અભ્યાસ કરે છે તે — પુરાતત્ત્વવિદ.
•જે રોગની દવા કરે છે તે — વૈદ.
•જે દાંતની સારવાર કરે છે તે — દંતચિકિત્સક.
•જે પ્રાણીઓની સારવાર કરે છે તે — પશુચિકિત્સક.
•જે કાયદાનો જાણકાર છે તે — વકીલ.
•જે ગણિતમાં હોશિયાર છે તે — ગણિતજ્ઞ.
•જે ઇતિહાસનો અભ્યાસ કરે છે તે — ઇતિહાસકાર.
•જે પૃથ્વી ને નકશાનો અભ્યાસ કરે છે તે — ભૂગોળશાસ્ત્રી.
•જે મકાનની રચના કરે છે તે — સ્થપતિ.
•જે યંત્રો બનાવે ને સંભાળે છે તે — ઇજનેર.
•જે અવકાશમાં મુસાફરી કરે છે તે — અવકાશયાત્રી.

10. કુદરત

કુદરત, હવામાન ને કુદરતી વસ્તુ બતાવતા એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•આકાશમાંથી પડતું પાણી — વરસાદ.
•આકાશમાં ચમકતો પ્રકાશ — વીજળી.
•જે જગ્યાએ વરસાદ બિલકુલ પડતો નથી તે — રણ.
•જ્યાંથી નદી નીકળે છે તે જગ્યા — ઉદ્ગમ.
•જ્યાં નદી દરિયાને મળે છે તે — મુખ.
•ઊંચા ઊંચા ડુંગરોની હાર — પર્વતમાળા.
•જ્યાં પાણી ઊંચાથી નીચે પડે છે તે — ધોધ.
•સવારે ઘાસ પર જામતું પાણી — ઝાકળ.
•ધરતી ધ્રૂજે તે કુદરતી આફત — ધરતીકંપ.
•દરિયામાં આવતું મોટું મોજું — ભરતી.
•ખૂબ જોરથી ફૂંકાતો પવન — વાવાઝોડું.
•આકાશમાં દેખાતા સાત રંગનો કમાન — મેઘધનુષ.

11. અન્ય ઉપયોગી શબ્દો

રોજિંદા જીવનમાં કામ આવતા બીજા જરૂરી એક શબ્દો.

એક શબ્દો

•જે વાંચી-લખી શકતો નથી તે — અભણ.
•જે વાંચી-લખી શકે છે તે — ભણેલો.
•જે જોઈ શકતો નથી તે — અંધ.
•જે સાંભળી શકતો નથી તે — બહેરો.
•જેને ઘર નથી તે — બેઘર.
•જે પરદેશથી આવ્યો છે તે — પરદેશી.
•જે વતનનો ને અહીંનો છે તે — સ્થાનિક.
•જે કામ સહેલાઈથી થઈ શકે તે — સરળ.
•જે કામ ઘણું અઘરું છે તે — દુષ્કર.
•જે વસ્તુ કદી ખૂટતી નથી તે — અખૂટ.
•જે વાત માની ન શકાય તેવી છે તે — અવિશ્વસનીય.
•જે કોઈને ભેટમાં અપાય તે — ભેટ.
•જે કામ વગર પગારે કરાય તે — સેવા.

12. પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતા

GSSSB ને બીજી પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાયેલા ખાસ યાદ રાખવા જેવા એક શબ્દો.

ખાસ યાદ રાખો

•જે કદી મરતું નથી તે — અમર.
•જે બધું જાણે છે તે — સર્વજ્ઞ.
•જે ઉપકારને ભૂલતો નથી તે — કૃતજ્ઞ.
•જે ઉપકારને ભૂલી જાય તે — કૃતઘ્ની.
•જે ભગવાનમાં માનતો નથી તે — નાસ્તિક.
•જે ઓછું બોલે છે તે — અલ્પભાષી.
•પોતે પોતાના જીવનની લખેલી વાત — આત્મકથા.
•જ્યાં મુસાફરો ઊતરે છે તે — ધર્મશાળા.
•જે દર વર્ષે એક વાર બને છે તે — વાર્ષિક.
•જે જોઈ શકતો નથી તે — અંધ.
•જે હારતો નથી તે — અજેય.
•જ્યાં વરસાદ પડતો નથી તે — રણ.
•જે પારકાનું ભલું ઇચ્છે છે તે — પરોપકારી.
•જે વસ્તુ કદી ખૂટતી નથી તે — અખૂટ.

હવે પ્રેક્ટિસ કરો

આ chapter ની ટેસ્ટ આપીને પદ્ધતિ પાક્કી કરો — ફ્રી.