30 સેકન્ડમાં ઉકેલવાની પદ્ધતિ

ગુજરાતી પદ્ધતિ — વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ

પદ્ધતિ વાંચીને ટેસ્ટ આપો

1. વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ એટલે શું?

વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ એટલે ઊલટા અર્થવાળો શબ્દ. ઉપસર્ગથી પણ વિરોધી શબ્દ બને છે.

વ્યાખ્યા

•જે શબ્દ બીજા શબ્દનો સાવ ઊલટો અર્થ આપે તેને વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ કહે છે.
•જેમ કે — દિવસ × રાત, સુખ × દુઃખ, નાનું × મોટું.
•પરીક્ષામાં 'આપેલ શબ્દનો વિરોધી કયો?' એવા સવાલ પૂછાય છે.
•ઘણીવાર ઊલટો અર્થ ઉપસર્ગ (શબ્દની આગળ લાગતો ભાગ) લગાડીને બને છે.

ઉપસર્ગથી બનતા વિરોધી શબ્દ

•અ- લગાડો: ન્યાય × અન્યાય, સત્ય × અસત્ય, શાંતિ × અશાંતિ.
•નિ- / નિર્- લગાડો: આશા × નિરાશા, બળ × નિર્બળ, દોષ × નિર્દોષ.
•દુર્- / દુ- લગાડો: સદાચાર × દુરાચાર, સુગંધ × દુર્ગંધ, સુલભ × દુર્લભ.
•ગેર- લગાડો: હાજર × ગેરહાજર, સમજ × ગેરસમજ, લાભ × ગેરલાભ.
•પરા- / પર- લગાડો: સ્વાધીન × પરાધીન, સ્વદેશ × પરદેશ.

30 સેકન્ડ ટ્રિક

પહેલાં શબ્દનો અર્થ મનમાં બોલો, પછી તેનો સાવ ઊલટો અર્થ વિચારો.
જો શબ્દ સારા ભાવનો હોય તો જવાબ ખરાબ ભાવનો જ હોવો જોઈએ — દા.ત. ગૌરવ × અપમાન.
ઉપસર્ગવાળા જવાબ પહેલાં તપાસો: અ-, નિ-, દુર્-, ગેર- વાળો વિકલ્પ મોટેભાગે સાચો.
'વિરોધી નથી' વાળા સવાલમાં — જે શબ્દ આપેલા શબ્દના સરખા અર્થનો હોય તે જ સાચો જવાબ.
સમાનાર્થી (સરખા અર્થ) ને વિરુદ્ધાર્થી માની ભૂલ ન કરો — હેત એટલે પ્રેમ, વિરોધી નહીં.

2. કુદરત અને સમય

કુદરત અને સમય સાથે જોડાયેલા ઊલટા શબ્દની જોડ.

કુદરત-સમયની જોડ

•દિવસ × રાત.
•સવાર × સાંજ.
•ઉદય × અસ્ત.
•ઊગવું × આથમવું.
•પ્રકાશ × અંધકાર.
•અજવાળું × અંધારું.
•ગરમ × ઠંડું.
•ઉનાળો × શિયાળો.
•વહેલું × મોડું.
•ભૂતકાળ × ભવિષ્યકાળ.
•શરૂઆત × અંત.
•સૂકું × ભીનું.

3. કદ અને માપ

કદ, ઊંચાઈ અને માપ સાથે જોડાયેલા ઊલટા શબ્દ.

કદ-માપની જોડ

•નાનું × મોટું.
•ઊંચું × નીચું.
•લાંબું × ટૂંકું.
•પહોળું × સાંકડું.
•જાડું × પાતળું.
•ભારે × હલકું.
•ઊંડું × છીછરું.
•દૂર × નજીક.
•ઉપર × નીચે.
•આગળ × પાછળ.
•અંદર × બહાર.
•ખાલી × ભરેલું.

4. ગુણ અને સ્વભાવ

માણસના ગુણ અને સ્વભાવ બતાવતા ઊલટા શબ્દ.

ગુણ-સ્વભાવની જોડ

•ઉદાર × કંજૂસ.
•નમ્ર × અભિમાની.
•શાંત × ગુસ્સાવાળો.
•ડાહ્યું × તોફાની.
•બહાદુર × બીકણ.
•મહેનતુ × આળસુ.
•પ્રામાણિક × લુચ્ચું.
•હોશિયાર × મૂર્ખ.
•દયાળુ × નિર્દય.
•સંયમ × અસંયમ.
•ધીરજ × ઉતાવળ.
•સરળ × કપટી.

5. લાગણી અને ભાવ

મનની લાગણી અને ભાવ બતાવતા ઊલટા શબ્દ.

લાગણી-ભાવની જોડ

•સુખ × દુઃખ.
•પ્રેમ × નફરત.
•હસવું × રડવું.
•આનંદ × શોક.
•આશા × નિરાશા.
•હિંમત × ડર.
•શાંતિ × અશાંતિ.
•ગૌરવ × અપમાન.
•માન × અપમાન.
•રાજી × નારાજ.
•ગમવું × ન ગમવું.
•પ્રેમ × દ્વેષ.

6. ગતિ અને સ્થિતિ

હલનચલન અને ક્રિયા સાથે જોડાયેલા ઊલટા શબ્દ.

ગતિ-સ્થિતિની જોડ

•ઝડપી × ધીમું.
•આવવું × જવું.
•ચડવું × ઊતરવું.
•ખુલ્લું × બંધ.
•ઊભું × બેઠું.
•શરૂ × બંધ.
•પકડવું × છોડવું.
•ઉઘાડવું × વાસવું.
•આગળ વધવું × પાછળ હટવું.
•ઊડવું × પડવું.
•જાગવું × ઊંઘવું.
•ભેગું કરવું × વહેંચવું.

7. સંબંધ અને સમાજ

માણસો અને સમાજ વચ્ચેના સંબંધ બતાવતા ઊલટા શબ્દ.

સંબંધ-સમાજની જોડ

•મિત્ર × શત્રુ.
•અપના × પારકા.
•સ્વદેશ × પરદેશ.
•રાજા × રંક.
•ગુરુ × શિષ્ય.
•માલિક × નોકર.
•મહેમાન × યજમાન.
•પુરુષ × સ્ત્રી.
•ધનવાન × ગરીબ.
•મોટા × નાના.
•સ્વાધીન × પરાધીન.
•એકતા × ફૂટ.

8. સારું અને ખરાબ

સારા અને ખરાબ ગુણ-વસ્તુ બતાવતા ઊલટા શબ્દ.

સારું-ખરાબની જોડ

•સારું × ખરાબ.
•સાચું × ખોટું.
•સ્વચ્છ × ગંદું.
•સદાચાર × દુરાચાર.
•સુગંધ × દુર્ગંધ.
•ન્યાય × અન્યાય.
•સત્ય × અસત્ય.
•ગુણ × દોષ.
•લાભ × નુકસાન.
•સફળ × નિષ્ફળ.
•યોગ્ય × અયોગ્ય.
•પવિત્ર × અપવિત્ર.

9. જથ્થો અને સંખ્યા

જથ્થો, સંખ્યા અને માત્રા બતાવતા ઊલટા શબ્દ.

જથ્થો-સંખ્યાની જોડ

•વધારે × ઓછું.
•વધારો × ઘટાડો.
•ઘણું × થોડું.
•પૂરું × અધૂરું.
•ઘટ × વધ.
•સસ્તું × મોંઘું.
•પૂરતું × ઓછું.
•ભરેલું × ખાલી.
•એક × અનેક.
•સંપૂર્ણ × અપૂર્ણ.
•સરવાળો × બાદબાકી.
•મહત્તમ × લઘુત્તમ.

10. જીવન અને જગત

જીવન, જગત અને રોજિંદા જીવનના ઊલટા શબ્દ.

જીવન-જગતની જોડ

•જન્મ × મૃત્યુ.
•જીવન × મરણ.
•નવું × જૂનું.
•તાજું × વાસી.
•જીત × હાર.
•ભીનું × કોરું.
•કાચું × પાકું.
•સખત × પોચું.
•તીખું × મોળું.
•મીઠું × કડવું.
•ભૂખ × તરસ.
•ઊંઘ × જાગૃતિ.

11. ઉપસર્ગવાળા જોડ

ઉપસર્ગ લગાડીને બનતા વિરુદ્ધાર્થી શબ્દની ખાસ જોડ.

ઉપસર્ગવાળી જોડ

•હાજર × ગેરહાજર.
•સમજ × ગેરસમજ.
•ન્યાય × અન્યાય.
•શાંતિ × અશાંતિ.
•આશા × નિરાશા.
•બળ × નિર્બળ.
•દોષ × નિર્દોષ.
•ભય × નિર્ભય.
•સ્વાધીન × પરાધીન.
•સગુણ × નિર્ગુણ.
•સુલભ × દુર્લભ.
•શક્ય × અશક્ય.

12. પરીક્ષામાં પૂછાતા વિરુદ્ધાર્થી જોડ

GSSSB પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતા સૌથી અગત્યના વિરુદ્ધાર્થી જોડ — છેલ્લી ઘડીના રિવિઝન માટે.

સૌથી અગત્યના જોડ — ભાગ ૧

•ઉદય × અસ્ત.
•ઉદાર × કંજૂસ.
•ગૌરવ × અપમાન.
•સદાચાર × દુરાચાર.
•સ્વાધીન × પરાધીન.
•સગુણ × નિર્ગુણ.
•ન્યાય × અન્યાય.
•આશા × નિરાશા.
•પ્રેમ × નફરત.
•મિત્ર × શત્રુ.
•સંયમ × અસંયમ.
•સ્વચ્છ × ગંદું.

સૌથી અગત્યના જોડ — ભાગ ૨

•જીત × હાર.
•ધનવાન × ગરીબ.
•વહેલું × મોડું.
•ખુલ્લું × બંધ.
•વધારો × ઘટાડો.
•સફળ × નિષ્ફળ.
•સત્ય × અસત્ય.
•સુગંધ × દુર્ગંધ.
•જન્મ × મૃત્યુ.
•હાજર × ગેરહાજર.
•સ્વદેશ × પરદેશ.
•બહાદુર × બીકણ.

સૌથી અગત્યના જોડ — ભાગ ૩

•દિવસ × રાત.
•સુખ × દુઃખ.
•નાનું × મોટું.
•ઊંચું × નીચું.
•ગરમ × ઠંડું.
•નવું × જૂનું.
•સારું × ખરાબ.
•સાચું × ખોટું.
•આગળ × પાછળ.
•સવાર × સાંજ.
•ઊગવું × આથમવું.
•શાંતિ × અશાંતિ.

હવે પ્રેક્ટિસ કરો

આ chapter ની ટેસ્ટ આપીને પદ્ધતિ પાક્કી કરો — ફ્રી.