6 સપ્ટેમ્બર 2026·19 વિષય

6 સપ્ટેમ્બર 2026 — કરન્ટ અફેર્સ વાંચન સામગ્રી

મહત્ત્વના દિવસરાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કારદ્રૌપદી મુર્મુવિજ્ઞાન ભવનસર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન

1. શિક્ષક દિન: રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ 48 શિક્ષકોને રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર 2026 એનાયત કર્યા

રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ 5 સપ્ટેમ્બર 2026ના શિક્ષક દિને નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે 48 શાળા-શિક્ષકોને રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર 2026 એનાયત કર્યા.

વિગત

તારીખ અને સ્થળ: 5 સપ્ટેમ્બર 2026 (શિક્ષક દિન), વિજ્ઞાન ભવન, નવી દિલ્હી.
કુલ પુરસ્કૃત: 48 શાળા-શિક્ષક — 26 પુરુષ અને 22 મહિલા.
પ્રતિનિધિત્વ: 27 રાજ્યો, 7 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્ર સરકારની 6 સંસ્થાઓમાંથી.
પસંદગી: શાળા શિક્ષણ અને સાક્ષરતા વિભાગ (શિક્ષણ મંત્રાલય) દ્વારા જિલ્લા, રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય એમ ત્રણ સ્તરની પ્રક્રિયા.
કાર્યક્રમમાં દરેક પુરસ્કૃત શિક્ષકના કાર્ય પર ટૂંકી દસ્તાવેજી ફિલ્મ દર્શાવાઈ.
શિક્ષક દિન ભારતના બીજા રાષ્ટ્રપતિ અને તત્ત્વચિંતક ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનની જન્મજયંતી નિમિત્તે 1962થી ઊજવાય છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનનો જન્મ 5 સપ્ટેમ્બર 1888ના રોજ તિરુત્તણી (આજના તમિલનાડુ)માં થયો હતો; તેઓ ભારતના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ (1952-1962) અને બીજા રાષ્ટ્રપતિ (1962-1967) હતા; 1954માં તેમને ભારત રત્ન એનાયત થયો.
માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલય (MHRD)નું નામ બદલીને 29 જુલાઈ 2020ના રોજ "શિક્ષણ મંત્રાલય" કરાયું — એ જ દિવસે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020ને મંજૂરી મળી હતી.
દ્રૌપદી મુર્મુ ભારતનાં 15માં રાષ્ટ્રપતિ છે અને આદિવાસી સમુદાયમાંથી આવનારાં પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ; તેમણે 25 જુલાઈ 2022ના રોજ શપથ લીધા હતા.
બંધારણના અનુચ્છેદ 53 મુજબ સંઘની કારોબારી સત્તા રાષ્ટ્રપતિમાં નિહિત છે અને અનુચ્છેદ 54 મુજબ તેમની ચૂંટણી નિર્વાચક મંડળ (ઇલેક્ટોરલ કૉલેજ) દ્વારા થાય છે.

મહત્ત્વના દિવસરાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કારઉચ્ચ શિક્ષણપોલિટેકનિકકૌશલ્ય પ્રશિક્ષકપ્રહલાદ જોશી

2. 2026ના રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કારના કુલ વિજેતા 82 — ઉચ્ચ શિક્ષણ અને પોલિટેકનિકના 21 અધ્યાપક પણ સન્માનિત

2026ના રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કારના કુલ 82 વિજેતા છે — 48 શાળા શિક્ષક, ઉચ્ચ શિક્ષણ તથા પોલિટેકનિકના 21 અધ્યાપક અને 13 કૌશલ્ય પ્રશિક્ષક. શિક્ષક દિને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી પ્રહલાદ જોશીએ આ 82 વિજેતાઓ સાથે સંવાદ કર્યો.

વિગત

કુલ 82 = 48 શાળા શિક્ષક + 21 ઉચ્ચ શિક્ષણ/પોલિટેકનિક અધ્યાપક + 13 કૌશલ્ય પ્રશિક્ષક.
21 અધ્યાપકોમાં કેન્દ્રીય ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાના 12, રાજ્યની યુનિવર્સિટી તથા કૉલેજના 5 અને પોલિટેકનિકના 4 છે.
ઉચ્ચ શિક્ષણ શ્રેણીમાં અધ્યાપન, સંશોધન, નવપ્રવર્તન, પ્રાયોજિત સંશોધન, ફૅકલ્ટી ડેવલપમેન્ટ અને પરામર્શ (કન્સલ્ટન્સી) જેવા માપદંડ જોવાય છે.
કૌશલ્ય પ્રશિક્ષકોની અલગ શ્રેણી કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યમશીલતા મંત્રાલય સાથે જોડાયેલી છે.
શિક્ષક દિન નિમિત્તે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી પ્રહલાદ જોશીએ ત્રણેય શ્રેણીના 82 વિજેતાઓ સાથે મુલાકાત કરી.
પરીક્ષા માટે યાદ રાખવા જેવો આંકડો — 2026માં શાળા શિક્ષકોની સંખ્યા 48 (2025માં 45 હતી).

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કારની શરૂઆત 1958માં થઈ હતી; તે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રાલયના શાળા શિક્ષણ અને સાક્ષરતા વિભાગ તરફથી અપાય છે.
આ પુરસ્કાર દર વર્ષે 5 સપ્ટેમ્બરે — શિક્ષક દિને — નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવનમાં રાષ્ટ્રપતિના હસ્તે એનાયત થાય છે.
દરેક વિજેતાને રજત ચંદ્રક, પ્રમાણપત્ર અને રૂ. 50,000 રોકડ અપાય છે.
ઉચ્ચ શિક્ષણ શ્રેણીની નામાંકન પ્રક્રિયા AICTE (ઑલ ઇન્ડિયા કાઉન્સિલ ફૉર ટેકનિકલ એજ્યુકેશન)ના પોર્ટલ મારફતે ચાલે છે.
કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યમશીલતા મંત્રાલય 9 નવેમ્બર 2014ના રોજ સ્વતંત્ર મંત્રાલય તરીકે રચાયું હતું.

ગુજરાતનીતિનકુમાર પાઠકરંગપુર પ્રાથમિક શાળારાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કારગુજરાત

3. ગુજરાતના નીતિનકુમાર મહેન્દ્રકુમાર પાઠકને રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર 2026

રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કાર 2026 માટે પસંદ થયેલા 48 શાળા શિક્ષકોમાં ગુજરાતના શ્રી નીતિનકુમાર મહેન્દ્રકુમાર પાઠકનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ ગુજરાતની રંગપુર પ્રાથમિક શાળા, રંગપુરમાં ફરજ બજાવે છે.

વિગત

ગુજરાતના વિજેતા — શ્રી નીતિનકુમાર મહેન્દ્રકુમાર પાઠક, રંગપુર પ્રાથમિક શાળા, રંગપુર.
તેમને 5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ વિજ્ઞાન ભવન, નવી દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુના હસ્તે પુરસ્કાર મળ્યો.
પુરસ્કારમાં પ્રમાણપત્ર, રૂ. 50,000 રોકડ અને રજત ચંદ્રકનો સમાવેશ થાય છે.
આ પુરસ્કાર માટે ઑનલાઇન નામાંકન શિક્ષણ મંત્રાલયના પોર્ટલ મારફતે 15 જૂનથી 20 જુલાઈ 2026 દરમિયાન મંગાવાયાં હતાં.
ગુજરાત માટે એ જ દિવસે બે સન્માન — રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ પાઠક અને રાજ્ય કક્ષાએ ગાંધીનગરમાં 40 શિક્ષકોનું 'રાજ્ય શ્રેષ્ઠ શિક્ષક પારિતોષિક'.
પ્રકાશિત યાદીમાં ગુજરાતનું એક જ નામ મળ્યું છે; બીજું નામ હોવાની શક્યતા નકારી શકાતી નથી ⚠️.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

બંધારણના અનુચ્છેદ 21-ક હેઠળ 6થી 14 વર્ષનાં બાળકોને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ મેળવવાનો મૂળભૂત અધિકાર છે.
આ અનુચ્છેદ 86મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ, 2002 દ્વારા બંધારણમાં ઉમેરાયો હતો.
તેને અમલમાં મૂકતો કાયદો — બાળકોના મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણના અધિકારનો અધિનિયમ, 2009 (RTE Act), જે 4 ઑગસ્ટ 2009ના રોજ ઘડાયો.
શિક્ષણ મૂળે રાજ્ય યાદીનો વિષય હતું; 42મા બંધારણીય સુધારા (1976)થી તેને સમવર્તી યાદીમાં ખસેડાયું.

ગુજરાતરાજ્ય શ્રેષ્ઠ શિક્ષક પારિતોષિકઆચાર્ય દેવવ્રતભૂપેન્દ્ર પટેલડૉ. પ્રદ્યુમ્ન વાજારિવાબા જાડેજા

4. ગાંધીનગરમાં 40 શિક્ષકોને 'રાજ્ય શ્રેષ્ઠ શિક્ષક પારિતોષિક 2026' — રાજ્યપાલ અને મુખ્યમંત્રીના હસ્તે સન્માન

5 સપ્ટેમ્બર 2026, શિક્ષક દિને ગાંધીનગરમાં યોજાયેલા રાજ્યકક્ષાના સમારોહમાં ગુજરાતના 40 શિક્ષકોને 'રાજ્ય શ્રેષ્ઠ શિક્ષક પારિતોષિક 2026' અપાયું. રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રત અને મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના હસ્તે પ્રમાણપત્ર તથા સન્માનરાશિ અપાયાં.

વિગત

સન્માનિત શિક્ષકોની સંખ્યા 40; આયોજક રાજ્યનો શિક્ષણ વિભાગ; સ્થળ ગાંધીનગર.
પુરસ્કાર આપનાર — રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રત અને મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ.
ઉપસ્થિત — શિક્ષણ મંત્રી ડૉ. પ્રદ્યુમ્ન વાજા, શિક્ષણ રાજ્ય મંત્રી રિવાબા જાડેજા, ગાંધીનગરનાં ધારાસભ્ય રીટા પટેલ અને રાજ્ય પરિયોજના નિયામક એમ. નાગરાજન.
મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું કે અધ્યાપન કેવળ વ્યવસાય નથી, રાષ્ટ્રીય કર્તવ્ય છે; તેમણે કન્યા કેળવણી, શાળા પ્રવેશોત્સવ અને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020નો ઉલ્લેખ કર્યો.
રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતે શિક્ષકોને દરરોજ પાંચ મિનિટ મૂલ્યશિક્ષણ, દેશભક્તિ અને ચારિત્ર્ય ઘડતર માટે ફાળવવા અનુરોધ કર્યો.
પુરસ્કારમાં પ્રશસ્તિપત્ર અને સન્માનરાશિ અપાય છે; સન્માનરાશિની ચોક્કસ રકમ અહેવાલોમાં જણાવાઈ નથી ⚠️.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

રાજ્યપાલના પદની જોગવાઈ બંધારણના અનુચ્છેદ 153માં છે; અનુચ્છેદ 155 પ્રમાણે તેમની નિમણૂક રાષ્ટ્રપતિ કરે છે અને અનુચ્છેદ 156 પ્રમાણે કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો હોય છે.
આચાર્ય દેવવ્રત 22 જુલાઈ 2019થી ગુજરાતના રાજ્યપાલ છે; અગાઉ તેઓ હિમાચલ પ્રદેશના રાજ્યપાલ (2015-2019) હતા.
ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના 1 મે 1960ના રોજ થઈ; 1960થી 1970 સુધી રાજધાની અમદાવાદ હતી અને 1970થી ગાંધીનગર છે.
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020એ 1986ની રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિનું સ્થાન લીધું છે.

ગુજરાતરાજકુમાર બેનીવાલસુરત મહાનગરપાલિકાIAS બદલીસંજીવ કુમારGNFC

5. ગુજરાતમાં 7 IAS અધિકારીની બદલી — રાજકુમાર બેનીવાલ સુરત મ્યુનિસિપલ કમિશનર

ગુજરાત સરકારે 5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ 7 IAS અધિકારીઓની બદલી કરી. 2004 બૅચના રાજકુમાર બેનીવાલને સુરત મહાનગરપાલિકાના મ્યુનિસિપલ કમિશનર બનાવાયા છે.

વિગત

કુલ 7 IAS અધિકારીની બદલી; આદેશની તારીખ 5 સપ્ટેમ્બર 2026.
રાજકુમાર બેનીવાલ (2004 બૅચ) — GNFC, ભરૂચના મૅનેજિંગ ડિરેક્ટરમાંથી સુરત મહાનગરપાલિકાના મ્યુનિસિપલ કમિશનર.
સંજીવ કુમાર (1998 બૅચ) — મુખ્યમંત્રીના મુખ્ય સચિવ; હવે GNFC, ભરૂચના મૅનેજિંગ ડિરેક્ટરનો વધારાનો હવાલો.
રાજેશ માંઝુ (2004 બૅચ) — મહેસૂલ નિરીક્ષણ કમિશનરમાંથી નોંધણી સર નિરીક્ષક અને સ્ટૅમ્પ અધિક્ષક, ગાંધીનગર.
જેનુ દેવન (2006 બૅચ) — નાણાં વિભાગ (ખર્ચ)ના સચિવ; મહેસૂલ નિરીક્ષણ કમિશનરનો વધારાનો હવાલો.
રેમ્યા મોહન મુથડાથ (2007 બૅચ) — નગરપાલિકા વહીવટ કમિશનર; આવાસ અને નિર્મળ ગુજરાત, શહેરી વિકાસ વિભાગના સચિવનો વધારાનો હવાલો.
રચિત રાજ (2014 બૅચ) — આદિજાતિ વિકાસ નિયામક (અનુસૂચિત જાતિ કલ્યાણ નિયામકનો હવાલો યથાવત્); હર્ષિલ મીણા (2021 બૅચ) — જિલ્લા વિકાસ અધિકારી, મહેસાણા.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

અખિલ ભારતીય સેવાઓની જોગવાઈ બંધારણના અનુચ્છેદ 312માં છે; ત્રણ અખિલ ભારતીય સેવા — IAS, IPS અને ભારતીય વન સેવા (IFS). તેમને લગતો કાયદો અખિલ ભારતીય સેવા અધિનિયમ, 1951 છે.
સંઘ લોક સેવા આયોગ (UPSC)ની જોગવાઈ અનુચ્છેદ 315માં છે; IAS અધિકારીઓની તાલીમ મસૂરી (ઉત્તરાખંડ)ની લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી નૅશનલ એકૅડેમી ઑફ ઍડમિનિસ્ટ્રેશન (LBSNAA)માં થાય છે.
ગુજરાતમાં મહાનગરપાલિકાઓ 1949ના બૉમ્બે પ્રોવિન્શિયલ મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશન્સ ઍક્ટ હેઠળ ચાલે છે; 2011માં તેનું નામ બદલીને ગુજરાત પ્રોવિન્શિયલ મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશન્સ ઍક્ટ, 1949 કરાયું.
સુરત મહાનગરપાલિકાની રચના 1966માં થઈ હતી; સુરત શહેર તાપી નદીના કિનારે વસેલું છે.
પંચાયતોને બંધારણીય દરજ્જો 73મા બંધારણીય સુધારા (1992)થી મળ્યો; જિલ્લા પંચાયત ત્રિસ્તરીય પંચાયતી રાજનું સૌથી ઉપરનું સ્તર છે.

ગુજરાતનર્મદા યોજનાસૌની યોજનાસુજલામ સુફલામભૂપેન્દ્ર પટેલમહી કમાન્ડ

6. ખરીફ પાક માટે ગુજરાત સરકારના ત્રણ નિર્ણય — મહી કમાન્ડને 20 દિવસ સુધી 5,000 ક્યુસેક નર્મદા જળ

5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ગાંધીનગરમાં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની અધ્યક્ષતામાં મળેલી બેઠકમાં વરસાદની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ખરીફ પાક બચાવવા ત્રણ નિર્ણય લેવાયા. મુખ્ય નિર્ણય — મહી કમાન્ડ વિસ્તારને સિંચાઈ માટે 20 દિવસ સુધી 5,000 ક્યુસેક નર્મદા જળ.

વિગત

બેઠકના અધ્યક્ષ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ; નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી વીડિયો કૉન્ફરન્સથી જોડાયા; સ્થળ ગાંધીનગર.
નિર્ણય 1 — નર્મદા યોજનામાંથી મહી કમાન્ડ વિસ્તારને સિંચાઈ માટે 20 દિવસ સુધી 5,000 ક્યુસેક પાણી.
નિર્ણય 2 — સૌની યોજના મારફતે દેવભૂમિ દ્વારકા અને જામનગરને 19 ઑગસ્ટથી અપાતો પુરવઠો વધુ 10 દિવસ લંબાવાયો.
નિર્ણય 3 — સુજલામ સુફલામ પાઇપલાઇન યોજનાથી ઉત્તર ગુજરાતને 19 ઑગસ્ટથી અપાતું 2,000 ક્યુસેક પાણી વધુ 15 દિવસ ચાલુ રહેશે.
કારણ — ચોમાસાની અનિશ્ચિતતા, જળાશયોમાં ઓછી આવક અને ખરીફ પાકને પિયતની જરૂરિયાત.
યાદ રહે — સૌની (SAUNI) એટલે સૌરાષ્ટ્ર નર્મદા અવતરણ ઇરિગેશન યોજના, જે નર્મદાનું વધારાનું પાણી સૌરાષ્ટ્રનાં જળાશયોમાં ઠાલવે છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

સરદાર સરોવર બંધ નર્મદા નદી પર નર્મદા જિલ્લાના કેવડિયા ખાતે આવેલો છે; યોજનાનો અમલ સરદાર સરોવર નર્મદા નિગમ લિમિટેડ (SSNNL) કરે છે.
એ જ કેવડિયામાં બંધ પાસે સ્ટૅચ્યુ ઑફ યુનિટી આવેલું છે, જેનું લોકાર્પણ 31 ઑક્ટોબર 2018ના રોજ થયું હતું.
નર્મદા જળ વિવાદ પંચ 6 ઑક્ટોબર 1969ના રોજ રચાયું અને તેણે 7 ડિસેમ્બર 1979ના રોજ ચુકાદો આપ્યો; પાણી વહેંચનારાં ચાર રાજ્ય — ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાન.
નર્મદાનું ઉદ્ગમ મધ્યપ્રદેશના અનૂપપુર જિલ્લામાં અમરકંટક ખાતે અને મહી નદીનું ઉદ્ગમ મધ્યપ્રદેશના ધાર જિલ્લામાં છે — બંને નદી પશ્ચિમ તરફ વહીને ખંભાતના અખાતમાં ઠલવાય છે.
મહી નદી પર ગુજરાતમાં કડાણા બંધ આવેલો છે; સૌની યોજનાનું લક્ષ્ય સૌરાષ્ટ્રનાં 115 જળાશયો ભરવાનું છે.

ગુજરાતGMERS સોલાકાયમી મેડિકલ બોર્ડપ્રફુલ પાનશેરિયાGSRTCઅમદાવાદ

7. ગુજરાત સરકારે GMERS સોલા હૉસ્પિટલમાં ત્રણ સભ્યોનું કાયમી મેડિકલ બોર્ડ રચ્યું

બદલી કે સંવર્ગ ફેરફાર માટે તબીબી પ્રમાણપત્ર માગતા સરકારી કર્મચારીઓ માટે ગુજરાતે GMERS હૉસ્પિટલ, સોલા (અમદાવાદ) ખાતે ત્રણ સભ્યોનું કાયમી મેડિકલ બોર્ડ રચ્યું છે. તે અમદાવાદ સિવિલ હૉસ્પિટલના હાલના બોર્ડનું ભારણ ઘટાડશે.

વિગત

બોર્ડ ત્રણ સભ્યોનું; અધ્યક્ષ તરીકે સિવિલ સર્જન અથવા મેડિસિનના વરિષ્ઠ પ્રાધ્યાપક; અન્ય સભ્યોની નિમણૂક સંલગ્ન મેડિકલ કૉલેજ હૉસ્પિટલના તબીબી અધીક્ષક કરશે.
કામગીરી — તબીબી કારણોસર બદલી કે સંવર્ગ ફેરફાર માગતા કર્મચારીઓને 'ફિટ' કે 'અનફિટ' પ્રમાણપત્ર આપવું.
લાભ મળનારા 8 જિલ્લા — અમદાવાદ, ગાંધીનગર, પાટણ, મહેસાણા, સાબરકાંઠા, અરવલ્લી, બનાસકાંઠા અને સુરેન્દ્રનગર.
GSRTCના અમદાવાદ, મહેસાણા, હિંમતનગર અને પાલનપુર વિભાગના કર્મચારીઓને પણ આવરી લેવાયા છે.
મુખ્યત્વે શિક્ષણ વિભાગના વર્ગ-3 કર્મચારીઓ અને GSRTCના ગંભીર બીમારીવાળા કર્મચારીઓ માટે ઉપયોગી.
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન અને આરોગ્ય રાજ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરિયાની મંજૂરીથી નિર્ણય લેવાયો.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

GMERS એટલે ગુજરાત મેડિકલ એજ્યુકેશન ઍન્ડ રિસર્ચ સોસાયટી, જે ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ હેઠળ કાર્ય કરે છે.
GSRTC એટલે ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહનવ્યવહાર નિગમ; તે 1 મે 1960ના રોજ — ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપનાના જ દિવસે — અસ્તિત્વમાં આવ્યું અને તેનું મુખ્યાલય અમદાવાદમાં છે.
બંધારણની સાતમી અનુસૂચિની રાજ્ય યાદીની 6મી નોંધ છે — "જાહેર આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા; હૉસ્પિટલ અને દવાખાનાં"; એટલે આરોગ્ય-વ્યવસ્થા મુખ્યત્વે રાજ્ય સરકારની જવાબદારી છે.

રાષ્ટ્રીયશ્રી રામ કૉલેજ ઑફ કૉમર્સSRCCનરેન્દ્ર મોદીદિલ્હી યુનિવર્સિટીશતાબ્દી

8. વડાપ્રધાન મોદીએ શ્રી રામ કૉલેજ ઑફ કૉમર્સના શતાબ્દી સમારોહને સંબોધ્યો

5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દિલ્હી યુનિવર્સિટીની શ્રી રામ કૉલેજ ઑફ કૉમર્સ (SRCC)ના શતાબ્દી સમારોહમાં ભાગ લઈ સંબોધન કર્યું. કૉલેજની સ્થાપનાને 100 વર્ષ પૂરાં થયાં અને આ પ્રસંગ શિક્ષક દિન સાથે એક જ દિવસે આવ્યો.

વિગત

સંસ્થા — શ્રી રામ કૉલેજ ઑફ કૉમર્સ (SRCC), દિલ્હી યુનિવર્સિટી; પ્રસંગ શતાબ્દી (100 વર્ષ) સમારોહ.
તારીખ 5 સપ્ટેમ્બર 2026, સાંજે 7 વાગ્યે; સ્થળ દિલ્હી.
વડાપ્રધાને કહ્યું કે વ્યક્તિ 100 વર્ષ જીવે તો અનુભવનો સાગર ગણાય, પણ સંસ્થા 100 વર્ષ પૂરાં કરે તો તે સિદ્ધિ અને પ્રેરણાનો સાગર બને છે.
તેમણે SRCCના પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓની દરેક ક્ષેત્રમાં કામગીરીની પ્રશંસા કરી.
કાર્યક્રમનું મુખ્ય આકર્ષણ — વડાપ્રધાનનો જનરેશન-Z વિદ્યાર્થીઓ સાથે સીધો સંવાદ.
શતાબ્દી સમારોહ શિક્ષક દિન (5 સપ્ટેમ્બર) સાથે યોજાયો, જે ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનની જન્મજયંતી છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

શ્રી રામ કૉલેજ ઑફ કૉમર્સ (SRCC)ની સ્થાપના 1926માં થઈ હતી; તેના સ્થાપક તરીકે સર શ્રી રામનું નામ જોડાયેલું છે.
SRCC દિલ્હી યુનિવર્સિટીની ઘટક કૉલેજ છે અને વાણિજ્ય તથા અર્થશાસ્ત્રના સ્નાતક અભ્યાસક્રમો માટે જાણીતી છે.
દિલ્હી યુનિવર્સિટીની સ્થાપના 1922માં થઈ હતી.

રાષ્ટ્રીયસુપ્રીમ કોર્ટસીજેઆઈ સૂર્ય કાંતજિલ્લા ન્યાયતંત્રનિવૃત્તિવયપડતર કેસ

9. સુપ્રીમ કોર્ટે જિલ્લા ન્યાયતંત્રમાં નિવૃત્તિવય 60થી વધારીને 62 વર્ષ કરવા રાજ્યોને નિર્દેશ આપ્યો

ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ ન્યાયાધીશની બેન્ચે ન્યાયિક અધિકારીઓની નિવૃત્તિવય 60થી વધારીને 62 વર્ષ કરવા રાજ્યોને નિર્દેશ આપ્યો. જિલ્લા અદાલતોમાં 5.18 કરોડ કેસ પડતર હોવાની પૃષ્ઠભૂમિમાં આ આદેશ અપાયો.

વિગત

બેન્ચના વડા — ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંત; આદેશની તારીખ 1 સપ્ટેમ્બર 2026, વ્યાપક અહેવાલ 5 સપ્ટેમ્બરે.
મુખ્ય કારણ — દેશની જિલ્લા અદાલતોમાં 5.18 કરોડ કેસ પડતર છે અને અનુભવી ન્યાયિક અધિકારીઓને જાળવી રાખવા જરૂરી છે.
સાત રાજ્યો સંમત થયાં — છત્તીસગઢ, કર્ણાટક, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, સિક્કિમ, તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળ.
આ સાત રાજ્યોએ બે મહિનામાં પોતાના ન્યાયિક સેવા નિયમોમાં સુધારો કરવાનો રહેશે.
બાકીનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને નિર્ણય લેવા બે અઠવાડિયાંનો સમય અપાયો.
શરત — 60 વર્ષની વયે સંબંધિત હાઈકોર્ટ દ્વારા યોગ્યતાની ચકાસણી પછી જ 62 વર્ષ સુધી ચાલુ રહી શકાશે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

સર્વોચ્ચ અદાલતની સ્થાપના અને તેના ન્યાયાધીશોની 65 વર્ષની નિવૃત્તિવય બંધારણના અનુચ્છેદ 124માં આપેલી છે.
હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિવય અનુચ્છેદ 217 પ્રમાણે 62 વર્ષ છે.
જિલ્લા ન્યાયાધીશની નિમણૂક અનુચ્છેદ 233 હેઠળ રાજ્યપાલ સંબંધિત હાઈકોર્ટના પરામર્શમાં કરે છે.
અનુચ્છેદ 235 પ્રમાણે ગૌણ (જિલ્લા) અદાલતો પરનું નિયંત્રણ હાઈકોર્ટ પાસે રહે છે; અખિલ ભારતીય ન્યાયિક સેવા રચવાની જોગવાઈ અનુચ્છેદ 312માં છે.
સૂર્યકાંતે 24 નવેમ્બર 2025ના રોજ ભારતના 53મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે શપથ લીધા હતા.

મહત્ત્વના દિવસઆંતરરાષ્ટ્રીય દાન દિવસમધર ટેરેસાસર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનશિક્ષક દિનસંયુક્ત રાષ્ટ્ર

10. 5 સપ્ટેમ્બર — આંતરરાષ્ટ્રીય દાન દિવસ અને ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનની જન્મજયંતી

5 સપ્ટેમ્બરે વિશ્વમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દાન દિવસ ઊજવાય છે, જે મધર ટેરેસાની પુણ્યતિથિ સાથે જોડાયેલો છે. ભારતમાં એ જ દિવસે ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનની જન્મજયંતી શિક્ષક દિન તરીકે ઊજવાય છે.

વિગત

આંતરરાષ્ટ્રીય દાન દિવસની ઘોષણા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ 17 ડિસેમ્બર 2012ના રોજ કરી હતી.
5 સપ્ટેમ્બરની પસંદગી મધર ટેરેસાના અવસાનની તિથિ (5 સપ્ટેમ્બર 1997) પરથી થઈ છે.
મધર ટેરેસાએ 1950માં કોલકાતામાં 'મિશનરીઝ ઑફ ચૅરિટી'ની સ્થાપના કરી; 1979માં નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર મળ્યો; સપ્ટેમ્બર 2016માં તેમને સંત ટેરેસા ઑફ કલકત્તા તરીકે સંતપદ અપાયું.
ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનનો જન્મ 5 સપ્ટેમ્બર 1888ના રોજ થયો હતો; તેઓ ભારતના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ (1952-62) અને બીજા રાષ્ટ્રપતિ (1962-67) હતા.
તેમને 1954માં ભારત રત્ન એનાયત થયો હતો.
ધ્યાન રાખવું — યુનેસ્કોનો 'વિશ્વ શિક્ષક દિવસ' 5 ઑક્ટોબરે આવે છે, 5 સપ્ટેમ્બરે નહીં.
PM-SHRI (પ્રધાનમંત્રી સ્કૂલ્સ ફૉર રાઇઝિંગ ઇન્ડિયા) યોજના પણ શિક્ષક દિન, 5 સપ્ટેમ્બર 2022ના રોજ શરૂ કરાઈ હતી.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ઉપરાષ્ટ્રપતિના પદની જોગવાઈ બંધારણના અનુચ્છેદ 63માં છે; અનુચ્છેદ 64 પ્રમાણે તેઓ રાજ્યસભાના પદેન (ex-officio) સભાપતિ હોય છે.
ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી અનુચ્છેદ 66 હેઠળ સંસદનાં બંને ગૃહોના સભ્યોના મતદારમંડળ દ્વારા થાય છે; અનુચ્છેદ 67 પ્રમાણે કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો છે.
રાષ્ટ્રપતિના પદની જોગવાઈ અનુચ્છેદ 52માં છે.
મધર ટેરેસાનો જન્મ 26 ઑગસ્ટ 1910ના રોજ સ્કોપ્યે (અત્યારનું ઉત્તર મૅસેડોનિયા)માં થયો હતો.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સ્થાપના 1945માં થઈ — તેનું ચાર્ટર 24 ઑક્ટોબર 1945ના રોજ અમલમાં આવ્યું; મુખ્યાલય ન્યૂયૉર્કમાં છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયસ્ટીવ વિટકૉફજૅરેડ કુશ્નરવ્લાદિમીર પુતિનકિરિલ દ્મિત્રિયેવયુક્રેન

11. અમેરિકી દૂત વિટકૉફ અને કુશ્નર મૉસ્કો પહોંચ્યા; પુતિને કીવ પરના હુમલા ત્રણ દિવસ રોક્યા

5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ અમેરિકાના વિશેષ પ્રતિનિધિ સ્ટીવ વિટકૉફ અને જૅરેડ કુશ્નર યુક્રેન શાંતિ મંત્રણા માટે મૉસ્કો પહોંચ્યા. એ જ દિવસે રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને કીવ પરના હુમલા ત્રણ દિવસ માટે અટકાવવાનો આદેશ આપ્યો.

વિગત

અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળ — સ્ટીવ વિટકૉફ અને જૅરેડ કુશ્નર; આગમન સ્થળ મૉસ્કો, તારીખ 5 સપ્ટેમ્બર 2026.
તેમનું સ્વાગત રશિયન રાષ્ટ્રપતિના વિશેષ દૂત કિરિલ દ્મિત્રિયેવે કર્યું.
પુતિને શનિવાર રાતથી ત્રણ દિવસ માટે કીવ પરના હુમલા રોકવાનો આદેશ આપ્યો; આ વિરામ માત્ર રાજધાની કીવ પૂરતો છે.
યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કીએ કહ્યું કે દૂતોની મુલાકાત દરમિયાન યુક્રેન પણ હવાઈ હુમલા બંધ રાખશે.
એ જ દિવસે મોડેથી પુતિને અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળ સાથે બેઠક કરી (રશિયન સરકારી માધ્યમો પ્રમાણે).
બંને દૂત વારાફરતી રશિયા અને યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિઓને મળવાના હતા; મંત્રણા લાંબા સમયથી અટકેલી હતી.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

રશિયાની રાજધાની મૉસ્કો અને ચલણ રૂબલ છે; ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રશિયા વિશ્વનો સૌથી મોટો દેશ છે.
યુક્રેનની રાજધાની કીવ અને ચલણ હ્રીવ્ન્યા છે; કીવ ડ્નીપ્રો (ડિનીપર) નદીના કિનારે વસેલું છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના પાંચ કાયમી સભ્ય — રશિયા, અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને ચીન; આ પાંચ પાસે વીટોનો અધિકાર છે.
નાટો (NATO)ની સ્થાપના 4 એપ્રિલ 1949ના રોજ થઈ હતી અને તેનું મુખ્યાલય બ્રસેલ્સ (બેલ્જિયમ)માં છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયસારા દુતેર્તેફિલિપાઇન્સફર્ડિનાન્ડ માર્કોસ જુનિયરગ્રેવ થ્રેટ્સ

12. ફિલિપાઇન્સનાં ઉપરાષ્ટ્રપતિ સારા દુતેર્તેએ ધરપકડ વૉરંટ પછી જામીન ભર્યા

ફિલિપાઇન્સનાં ઉપરાષ્ટ્રપતિ સારા દુતેર્તેએ 5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ 'ગ્રેવ થ્રેટ્સ'ના ત્રણ આરોપ હેઠળ 3,60,000 પેસો (આશરે 5,740 અમેરિકી ડૉલર)ના જામીન ભર્યા. તેમના પર રાષ્ટ્રપતિ ફર્ડિનાન્ડ માર્કોસ જુનિયરની હત્યાની ધમકી આપવાનો આરોપ છે.

વિગત

જામીનની રકમ 3,60,000 પેસો (આશરે 5,740 અમેરિકી ડૉલર); આરોપ 'ગ્રેવ થ્રેટ્સ'ના ત્રણ ગુના.
અદાલતે આગલા દિવસે (શુક્રવારે) ધરપકડ વૉરંટ કાઢ્યું હતું, જે જામીન પછી પાછું ખેંચાયું; અદાલતે તેમની આંગળીની છાપ લીધી.
આરોપનું મૂળ — એક મોડી રાતની પત્રકાર પરિષદમાં તેમણે કહ્યું હતું કે જો પોતાની હત્યા થાય તો રાષ્ટ્રપતિ માર્કોસ, તેમનાં પત્ની અને એક સાંસદ પિતરાઈની હત્યા માટે તેમણે હત્યારો રોક્યો છે.
સારા દુતેર્તેએ આરોપ નકાર્યા છે અને કહ્યું છે કે તેમના શબ્દોનો ખોટો અર્થ કઢાયો.
દોષી ઠરે તો તેઓ કાયમ માટે જાહેર પદ માટે અયોગ્ય ઠરી શકે અને 2028ની રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી લડી શકે નહીં.
આ કેસ માર્કોસ અને દુતેર્તે પરિવારો વચ્ચેની રાજકીય ખેંચતાણનો ભાગ ગણાય છે; માર્કોસનો છ વર્ષનો કાર્યકાળ 2028માં પૂરો થાય છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ફિલિપાઇન્સની રાજધાની મનીલા અને ચલણ પેસો છે; આ ટાપુ-દેશમાં સત્તાવાર રીતે 7,641 ટાપુ ગણાયા છે.
ત્યાંના 1987ના બંધારણ પ્રમાણે રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ છ વર્ષનો છે અને તેઓ ફરી ચૂંટાઈ શકતા નથી.
ફિલિપાઇન્સમાં રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી અલગ-અલગ થાય છે, એટલે બંને જુદા પક્ષના હોઈ શકે છે.
ફિલિપાઇન્સ આસિયાન (ASEAN)નો સ્થાપક સભ્ય છે — 8 ઑગસ્ટ 1967ના બૅંગકૉક ઘોષણાપત્ર દ્વારા ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, સિંગાપોર અને થાઇલૅન્ડ સાથે.

આંતરરાષ્ટ્રીયUNEPલિમિટિંગ ઓવરશૂટ1.5 ડિગ્રીકાર્બન ડાયોક્સાઇડ રિમૂવલપૅરિસ કરાર

13. UNEPનો 'લિમિટિંગ ઓવરશૂટ' અહેવાલ — 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસની મર્યાદા તૂટવી હવે અનિવાર્ય

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ (UNEP)ના 'લિમિટિંગ ઓવરશૂટ' અહેવાલ પ્રમાણે વૈશ્વિક તાપમાનવધારો આગામી થોડાં વર્ષોમાં 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પાર કરી જશે. પહેલી વાર UNEPએ આ મર્યાદામાં રહેવાનું 'અસંભવ' નહીં પણ 'અશક્ય' ગણાવ્યું છે.

વિગત

અહેવાલનું નામ 'લિમિટિંગ ઓવરશૂટ'; પ્રકાશક સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ (UNEP); સપ્ટેમ્બર 2026ની શરૂઆતમાં પ્રસિદ્ધ.
તારણ — 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે રહેવાનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક રીતે શક્ય માર્ગ બચ્યો નથી.
હવેનું લક્ષ્ય 'ઓવરશૂટ ટાળવા'નું નહીં, 'ઓવરશૂટમાંથી માર્ગ કાઢવા'નું છે.
તાપમાન ટોચે આશરે 1.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી શકે છે.
આ સદીમાં ફરી 1.5 ડિગ્રીથી નીચે આવવા માટે અશ્મિભૂત ઈંધણનું ઝડપી ઘટાડો અને મોટા પાયે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ રિમૂવલ (CDR) બંને જરૂરી.
CDRમાં વૃક્ષારોપણ જેવાં પગલાં આવે; પરંતુ સૌથી આશાવાદી અંદાજે પણ તે આ સદીમાં તાપમાન થોડા દશાંશ ડિગ્રીથી વધુ ઘટાડી શકે તેમ નથી.
UNEPનું મુખ્યાલય નૈરોબી (કેન્યા)માં છે; 1.5 ડિગ્રીનું લક્ષ્ય 2015ના પૅરિસ કરારમાંથી આવે છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

UNEPની સ્થાપના 1972માં સ્ટૉકહોમમાં યોજાયેલી માનવ પર્યાવરણ પરની સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પરિષદ પછી થઈ હતી.
UNEPનાં વર્તમાન કાર્યકારી નિયામક ઇંગર એન્ડરસન (ડેન્માર્ક) છે.
IPCC (ઇન્ટરગવર્નમેન્ટલ પૅનલ ઑન ક્લાઇમેટ ચેન્જ)ની રચના 1988માં WMO અને UNEPએ સાથે મળીને કરી હતી.
પૅરિસ કરાર COP-21માં 12 ડિસેમ્બર 2015ના રોજ સ્વીકારાયો અને 4 નવેમ્બર 2016ના રોજ અમલમાં આવ્યો; તેનું લક્ષ્ય તાપમાનવધારો 2 ડિગ્રીથી ઘણો નીચે રાખવાનું અને 1.5 ડિગ્રી સુધી સીમિત કરવાના પ્રયાસનું છે.
વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ દર વર્ષે 5 જૂને ઊજવાય છે.

રમતગમતમહિલા એશિયા કપ 2026શ્રી ચરણીહરમનપ્રીત કૌરદુબઈદીપ્તિ શર્મા

14. મહિલા એશિયા કપ 2026 — ભારતે પાકિસ્તાનને 7 વિકેટે હરાવી ગ્રૂપ તબક્કો અપરાજિત પૂરો કર્યો

5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ દુબઈ ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ સ્ટેડિયમમાં મહિલા એશિયા કપ 2026ની ગ્રૂપ-A મૅચમાં ભારતે પાકિસ્તાનને 7 વિકેટે હરાવ્યું. પાકિસ્તાન માત્ર 55 રનમાં આઉટ થયું અને ભારતે 8.4 ઓવરમાં લક્ષ્ય વટાવ્યું.

વિગત

સ્થળ દુબઈ ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ; સ્પર્ધાની 9મી મૅચ, ગ્રૂપ-A; તારીખ 5 સપ્ટેમ્બર 2026.
પરિણામ — ભારત 7 વિકેટે વિજેતા; પાકિસ્તાન 55 રનમાં ઑલઆઉટ.
ભારતે 8.4 ઓવરમાં 3 વિકેટ ગુમાવીને લક્ષ્ય પૂરું કર્યું.
પ્લેયર ઑફ ધ મૅચ — શ્રી ચરણી, જેમણે 7 રનમાં 3 વિકેટ લીધી; પ્રેમા રાવત પણ વિકેટ લેનારાઓમાં.
કૅપ્ટન હરમનપ્રીત કૌર 18 રન અને દીપ્તિ શર્મા 12 રન અણનમ રહ્યાં.
ભારતે ગ્રૂપ તબક્કો અપરાજિત પૂરો કર્યો — થાઇલૅન્ડ, હૉંગકૉંગ અને પાકિસ્તાન સામે 3માંથી 3 જીત, 6 પૉઇન્ટ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

એશિયા કપ એશિયન ક્રિકેટ કાઉન્સિલ (ACC) યોજે છે; ACCની સ્થાપના 19 સપ્ટેમ્બર 1983ના રોજ નવી દિલ્હીમાં "એશિયન ક્રિકેટ કૉન્ફરન્સ" નામે થઈ હતી.
ACCનું મુખ્યાલય દુબઈ (UAE)માં છે; ICC (આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ પરિષદ)નું મુખ્યાલય પણ દુબઈમાં જ છે.
મહિલા એશિયા કપની પ્રથમ આવૃત્તિ 2004માં શ્રીલંકામાં રમાઈ હતી; સૌથી વધુ 7 ખિતાબ ભારત પાસે છે.
દુબઈ ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ 2009માં ખુલ્લું મુકાયું હતું અને તેની બેઠકક્ષમતા આશરે 25,000 છે.

રમતગમતનીરજ ચોપરાડાયમંડ લીગ ફાઇનલએશિયન ગેમ્સ 2026ભાલા ફેંકબ્રસેલ્સ

15. નીરજ ચોપરાની 2026ની સીઝન પૂરી — પગની ઘૂંટીના અસ્થિબંધનમાં ઈજા, એશિયન ગેમ્સ પણ ચૂકશે

ભારતના ભાલા ફેંક ખેલાડી નીરજ ચોપરાએ 5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ જણાવ્યું કે તાલીમ દરમિયાન પગની ઘૂંટીના અસ્થિબંધનમાં ઈજા થતાં તેમની 2026ની સીઝન પૂરી થઈ ગઈ છે. તેઓ બ્રસેલ્સની ડાયમંડ લીગ ફાઇનલ અને એશિયન ગેમ્સ બંને ચૂકશે.

વિગત

ઈજા — પગની ઘૂંટીના અસ્થિબંધનમાં ચીરો (લિગામેન્ટ ટિયર), તાલીમ દરમિયાન થઈ; જાહેરાત 5 સપ્ટેમ્બર 2026.
તેઓ 5 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ બ્રસેલ્સમાં યોજાયેલી ડાયમંડ લીગ ફાઇનલ ચૂક્યા.
એશિયન ગેમ્સ 2026 (આઇચી-નાગોયા, જાપાન; 19 સપ્ટેમ્બરથી 4 ઑક્ટોબર) પણ ચૂકશે, જ્યાં તેઓ બે વખતના ચૅમ્પિયન છે.
ડાયમંડ લીગ ફાઇનલ માટે તેમણે દોહા અને લોઝેન લેગ મળીને 12 પૉઇન્ટ સાથે છઠ્ઠું અને છેલ્લું સ્થાન મેળવ્યું હતું.
આ સીઝનનું તેમનું શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન 88.05 મીટર, જે લોઝેન ડાયમંડ લીગમાં બીજા ક્રમે રહીને નોંધાવ્યું હતું.
નીરજ ચોપરા ટોકિયો 2020ના ઓલિમ્પિક સુવર્ણ અને પૅરિસ 2024ના રજત વિજેતા છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

નીરજ ચોપરા ભાલા ફેંક (જૅવેલિન થ્રો)ના ખેલાડી છે અને હરિયાણાના પાણીપત જિલ્લાના ખાંદરા ગામના વતની છે.
તેમણે 2023માં બુડાપેસ્ટ (હંગેરી)માં વિશ્વ ઍથ્લેટિક્સ ચૅમ્પિયનશિપનો સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યો — ઍથ્લેટિક્સની વિશ્વ ચૅમ્પિયનશિપમાં સુવર્ણ જીતનારા તેઓ પ્રથમ ભારતીય છે.
તેમનો રાષ્ટ્રીય વિક્રમ 90.23 મીટર છે, જે 16 મે 2025ના રોજ દોહા ડાયમંડ લીગમાં નોંધાયો હતો.
ડાયમંડ લીગ વર્લ્ડ ઍથ્લેટિક્સ ચલાવે છે અને તેની શરૂઆત 2010માં થઈ હતી.
એશિયન ગેમ્સ દર ચાર વર્ષે યોજાય છે; તેનું આયોજન ઓલિમ્પિક કાઉન્સિલ ઑફ એશિયા (OCA) કરે છે, જેની સ્થાપના 1982માં થઈ અને મુખ્યાલય કુવૈત સિટીમાં છે.

અર્થતંત્રMoSPIનેશનલ એકાઉન્ટ્સ સ્ટૅટિસ્ટિક્સઆધાર વર્ષ 2022-23GDPPPI

16. MoSPIનું 'નેશનલ એકાઉન્ટ્સ સ્ટૅટિસ્ટિક્સ 2026' — GDPનું આધાર વર્ષ 2011-12થી બદલીને 2022-23

આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI)એ 'નેશનલ એકાઉન્ટ્સ સ્ટૅટિસ્ટિક્સ 2026' પ્રસિદ્ધ કર્યું, જે નવા આધાર વર્ષ 2022-23 પરનું પ્રથમ પૂર્ણ વાર્ષિક પ્રકાશન છે. અગાઉનું આધાર વર્ષ 2011-12 હતું.

વિગત

મંત્રાલય — આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI); નવું આધાર વર્ષ 2022-23, જૂનું 2011-12.
પ્રકાશનમાં 60 નિવેદન (સ્ટેટમેન્ટ) છે — રાષ્ટ્રીય આવક, GDP, GVA અને ક્ષેત્રવાર ઉત્પાદન.
તેમાં 2022-23 અને 2023-24ના અંતિમ અંદાજ, 2024-25ના પ્રથમ સુધારેલા અંદાજ અને 2025-26ના કામચલાઉ અંદાજ સામેલ છે.
આ સુધારા સાથે પ્રોડ્યુસર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (PPI), સુધારેલો ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક (IIP) અને બૅન્કિંગ સર્વિસિસ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (BkSPI) દાખલ કરાયા છે.
નવી શ્રેણી પ્રમાણે 2025-26ના પ્રથમ ત્રિમાસિકનો નામમાત્ર GDP આશરે રૂ. 80 લાખ કરોડ થયો (જૂની શ્રેણીમાં આશરે રૂ. 86.1 લાખ કરોડ હતો).
2026-27ના પ્રથમ ત્રિમાસિકનો નામમાત્ર GDP નવી શ્રેણી પ્રમાણે આશરે રૂ. 88.3 લાખ કરોડ છે.
ત્રિમાસિક અંદાજ 'બેન્ચમાર્ક-ઇન્ડિકેટર' પદ્ધતિ અને IMFના ક્વાર્ટરલી નૅશનલ એકાઉન્ટ્સ મૅન્યુઅલ 2017ને અનુસરે છે; 2022-23 આધાર વર્ષવાળી નવી GDP શ્રેણી 27 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ જાહેર થઈ હતી.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

MoSPI એટલે આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય; તે 15 ઑક્ટોબર 1999ના રોજ સ્વતંત્ર મંત્રાલય બન્યું હતું.
રાષ્ટ્રીય આંકડા કાર્યાલય (NSO) 2019માં CSO (કેન્દ્રીય આંકડા કાર્યાલય) અને NSSO (રાષ્ટ્રીય નમૂના સર્વેક્ષણ કાર્યાલય)ને ભેળવીને રચાયું.
CSOની સ્થાપના 1951માં અને રાષ્ટ્રીય નમૂના સર્વેક્ષણની શરૂઆત 1950માં થઈ હતી; તેના પ્રણેતા પ્રો. પી. સી. મહાલનોબિસ ગણાય છે.
રાષ્ટ્રીય આંકડા દિવસ 29 જૂને — મહાલનોબિસની જન્મજયંતીએ — ઊજવાય છે.
ભારતમાં GDPનાં અગાઉનાં આધાર વર્ષોનો ક્રમ — 1948-49, 1960-61, 1970-71, 1980-81, 1993-94, 2004-05 અને 2011-12.

અર્થતંત્રભારત-EU FTAમુક્ત વેપાર કરારCBAMયુરોપિયન યુનિયન

17. ભારત-યુરોપિયન યુનિયન મુક્ત વેપાર કરાર — 96થી 97 ટકા ટૅરિફ લાઇન આવરી લેશે

5 સપ્ટેમ્બર 2026ના PIB પૃષ્ઠભૂમિ લેખમાં ભારત-EU મુક્ત વેપાર કરારની વિગત અપાઈ. વાટાઘાટ 27 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી ભારત-EU શિખર બેઠકમાં પૂરી થઈ હતી.

વિગત

વાટાઘાટ પૂરી થયાની તારીખ 27 જાન્યુઆરી 2026, સ્થળ ભારત-EU શિખર બેઠક, નવી દિલ્હી.
કરાર આશરે 96થી 97 ટકા ટૅરિફ લાઇન આવરી લે છે અને ટૅરિફ આશરે 7 વર્ષમાં તબક્કાવાર દૂર થશે.
સંયુક્ત બજાર — આશરે 2 અબજ લોકો, વિશ્વના GDPનો આશરે 25 ટકા અને વિશ્વ વેપારનો આશરે ત્રીજો ભાગ.
દ્વિપક્ષી વેપાર આશરે 140 અબજ અમેરિકી ડૉલર, જે એક દાયકામાં લગભગ બમણો થયો.
ભારતને લાભ — કાપડ, ચામડું, દરિયાઈ ઉત્પાદનો, રત્ન-ઝવેરાત અને ફાર્મા; EUને લાભ — વાહનો, મશીનરી, રસાયણ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ.
સંરક્ષિત ક્ષેત્રો — ભારતે ડેરી, ચોખા, ખાંડ અને ઘઉંને બહાર રાખ્યાં; EUએ ગોમાંસ અને મરઘાં-ઉત્પાદનોને.
કરાર આશરે 2027માં અમલમાં આવવાની ધારણા; કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકૅનિઝમ (CBAM) અને ડેટા એડિક્વસી જેવા મુદ્દા હજુ ઉકેલાયા નથી.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

યુરોપિયન યુનિયનમાં હાલ 27 સભ્ય દેશ છે અને તેની મુખ્ય સંસ્થાઓનું મથક બ્રસેલ્સ (બેલ્જિયમ)માં છે.
EUની ઔપચારિક રચના મૅસ્ટ્રિક્ટ સંધિથી થઈ, જેના પર 7 ફેબ્રુઆરી 1992ના રોજ સહી થઈ અને જે 1 નવેમ્બર 1993થી અમલમાં આવી.
1 જાન્યુઆરી 2026થી બલ્ગેરિયાએ યુરો અપનાવતાં યુરો ચલણ વાપરનારા દેશની સંખ્યા 21 થઈ છે.
યુરોપિયન કમિશનનાં વર્તમાન અધ્યક્ષ ઉર્સુલા વૉન ડેર લેયન છે.
ભારતના અન્ય વેપાર કરાર — UAE સાથે CEPA 1 મે 2022થી, ઑસ્ટ્રેલિયા સાથે ECTA 29 ડિસેમ્બર 2022થી અને EFTA સાથે TEPA (સહી 2024માં) 1 ઑક્ટોબર 2025થી અમલમાં છે.

વિજ્ઞાન-ટેકપુગા ખીણભૂ-તાપીય ઊર્જાલદ્દાખONGC એનર્જી સેન્ટરબેઝલોડ

18. ભારતના પ્રથમ બે ભૂ-તાપીય કૂવા લદ્દાખની પુગા ખીણમાં કાર્યરત

5 સપ્ટેમ્બર 2026ના PIB પૃષ્ઠભૂમિ લેખ પ્રમાણે ભારતના પ્રથમ બે ભૂ-તાપીય (જિયોથર્મલ) કૂવા જુલાઈ 2026માં લદ્દાખની પુગા ખીણમાં કાર્યરત થયા. રાષ્ટ્રીય ભૂ-તાપીય ઊર્જા નીતિ સપ્ટેમ્બર 2025માં જાહેર થઈ હતી.

વિગત

સ્થળ — પુગા ખીણ, લદ્દાખ; કૂવા કાર્યરત થયા જુલાઈ 2026માં; સંખ્યા બે, જે દેશના પ્રથમ ભૂ-તાપીય કૂવા છે.
ખોદકામ ONGC એનર્જી સેન્ટરે લદ્દાખ પ્રશાસનના સહયોગથી કર્યું.
રાષ્ટ્રીય ભૂ-તાપીય ઊર્જા નીતિ (National Policy on Geothermal Energy) સપ્ટેમ્બર 2025માં જાહેર કરાઈ હતી.
ભૂ-તાપીય ઊર્જા 'બેઝલોડ' વીજળી આપે છે — તે હવામાન પર આધારિત નથી અને તેને બૅટરી સંગ્રહની જરૂર પડતી નથી.
પૃથ્વીની આંતરિક ગરમીના બે સ્રોત — ખડકોમાં કિરણોત્સર્ગી તત્ત્વોનો ક્ષય અને ગ્રહની રચના સમયની બચેલી મૂળ ગરમી.
હિમાલય પટ્ટો ભૂ-તાપીય રીતે સમૃદ્ધ છે કારણ કે ભારતીય પ્લેટ યુરેશિયન પ્લેટ સાથે અથડાય છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

પુગા ખીણ લદ્દાખના લેહ જિલ્લામાં, ચાંગથાંગ પ્રદેશમાં આવેલી છે.
લદ્દાખ 31 ઑક્ટોબર 2019ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીર પુનર્ગઠન અધિનિયમ, 2019 હેઠળ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું; તેમાં લેહ અને કારગિલ એમ બે જિલ્લા છે અને ત્યાં વિધાનસભા નથી.
ONGC (ઑઇલ ઍન્ડ નૅચરલ ગૅસ કૉર્પોરેશન)ની સ્થાપના 14 ઑગસ્ટ 1956ના રોજ થઈ હતી.
રાષ્ટ્રીય ભૂ-તાપીય ઊર્જા નીતિ નવીન અને નવીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલય (MNRE)એ બહાર પાડી હતી.
ભારતનાં અન્ય જાણીતાં ભૂ-તાપીય સ્થળ — મણિકરણ (હિમાચલ પ્રદેશના કુલ્લુ જિલ્લામાં), તત્તાપાની (છત્તીસગઢ) અને બક્રેશ્વર (પશ્ચિમ બંગાળ).

વિજ્ઞાન-ટેકસ્ટેગોડિફસ સારાસિનોરમકરોળિયાનું ઝેરલાયકોટોક્સિનકેરળકૅન્સર સંશોધન

19. ભારતીય સામૂહિક કરોળિયા સ્ટેગોડિફસ સારાસિનોરમના ઝેરમાં 100થી વધુ જૈવસક્રિય સંયોજનો શોધાયાં

ભારતીય સંશોધકોએ સામૂહિક (કૉલોનિયલ) કરોળિયા સ્ટેગોડિફસ સારાસિનોરમની ઝેરગ્રંથિનું પ્રથમ સંપૂર્ણ આણ્વિક વર્ણન પ્રસિદ્ધ કર્યું છે. તેમાં કૅન્સરવિરોધી, સૂક્ષ્મજીવવિરોધી અને રોગપ્રતિકારક ગુણ ધરાવતાં 100થી વધુ જૈવસક્રિય સંયોજનો ઓળખાયાં.

વિગત

પ્રજાતિ — સ્ટેગોડિફસ સારાસિનોરમ (Stegodyphus sarasinorum), ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતો કાયમી સામૂહિક કરોળિયો.
સંશોધન કરનાર સંસ્થા — શ્રી નીલકંઠ ગવર્નમેન્ટ સંસ્કૃત કૉલેજ, પટ્ટામ્બી (કેરળ).
આ ઝેરગ્રંથિનું પ્રથમ સંપૂર્ણ આણ્વિક અને કાર્યાત્મક વર્ણન છે; 100થી વધુ જૈવસક્રિય સંયોજનો મળ્યાં.
વપરાયેલી પદ્ધતિઓ — ટ્રાન્સ્ક્રિપ્ટોમિક્સ, પ્રોટીઓમિક્સ, મેટાબોલોમિક્સ અને કૉન્ફોકલ રમન સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી.
મુખ્ય અણુ — U12 અને U20 લાયકોટોક્સિન, જે કોષપટલને ભેદનારા પેપ્ટાઇડ છે.
ઝેરગ્રંથિના અર્કની પ્રયોગશાળામાં ડાલ્ટન્સ લિમ્ફોમા એસાઇટીસ (DLA) કૅન્સર કોષો સામે ચકાસણી કરાઈ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

કરોળિયા સંધિપાદ (આર્થ્રોપોડા) સંઘના એરેક્નિડા વર્ગ અને એરેનીઈ (Araneae) ગણમાં આવે છે; સ્ટેગોડિફસ સારાસિનોરમનું કુળ ઍરેસિડી (Eresidae) છે.
કરોળિયાને આઠ પગ હોય છે અને તે ચેલિસરી (દંશાંગ) દ્વારા ઝેર દાખલ કરે છે — જ્યારે કીટકોને છ પગ હોય છે.
આ પ્રજાતિ ભારત ઉપરાંત શ્રીલંકા, નેપાળ અને મ્યાનમારમાં પણ જોવા મળે છે.
સંશોધન કરનારી કૉલેજ જ્યાં આવેલી છે તે પટ્ટામ્બી કેરળના પાલક્કડ જિલ્લામાં આવેલું છે.
ભારતમાં પ્રાણી-સૃષ્ટિના સર્વેક્ષણની સંસ્થા ઝૂઓલૉજિકલ સર્વે ઑફ ઇન્ડિયા (ZSI) છે, જેની સ્થાપના 1 જુલાઈ 1916ના રોજ થઈ અને મુખ્યાલય કોલકાતામાં છે.

પાછલો દિવસ પછીનો દિવસ

તૈયાર છો? આજની ક્વિઝ રમો

આજના કરન્ટ અફેર્સ પર પ્રશ્નો · ફ્રી · ગુજરાતી