12 સપ્ટેમ્બર 2026·26 વિષય

12 સપ્ટેમ્બર 2026 — કરન્ટ અફેર્સ વાંચન સામગ્રી

રાષ્ટ્રીયFASTagNPCINHAIIHMCLટોલ

1. FASTag માટે 'વન ટૅગ' — ટૅગ બદલ્યા વગર બૅન્ક બદલી શકાશે

કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન ને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ મુંબઈમાં 'વન ટૅગ' (OneTag) સુવિધા શરૂ કરી. હવે વાહનચાલક પોતાનો FASTag બદલ્યા વગર જ ટૅગ આપનારી બૅન્ક બદલી શકશે — એટલે FASTag માં 'પોર્ટેબિલિટી' આવી.

વિગત

આ IHMCL (ભારતીય રાજમાર્ગ વ્યવસ્થાપન કંપની લિ. — NHAI એ પ્રવર્તિત કરેલી કંપની) ને NPCI ની સંયુક્ત પહેલ છે.
પ્રક્રિયા NHAI ની 'રાજમાર્ગયાત્રા' મોબાઇલ ઍપ દ્વારા થશે.
અત્યાર સુધી બૅન્ક બદલવી હોય તો જૂનો ટૅગ નિષ્ક્રિય કરાવી નવો ટૅગ વાહન પર ચોંટાડવો પડતો.
શરૂઆત મુંબઈમાં ગ્લોબલ ફિનટેક ફેસ્ટ 2026 ના મંચ પરથી થઈ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

FASTag રેડિયો ફ્રીક્વન્સી આઇડેન્ટિફિકેશન (RFID) તકનીક પર ચાલે છે.
એ NETC (નૅશનલ ઇલેક્ટ્રોનિક ટોલ કલેક્શન) કાર્યક્રમ હેઠળ આવે છે.
NPCI ની સ્થાપના 2008 માં RBI ને IBA ની પહેલથી થઈ; મુખ્યાલય મુંબઈ.
NHAI ની રચના રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ સત્તામંડળ અધિનિયમ, 1988 હેઠળ થઈ ને એ 1995 થી કાર્યરત છે.

રાષ્ટ્રીયHPVસર્વાઇકલ કૅન્સરરસીકરણUIPઆરોગ્ય મંત્રાલય

2. રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ અભિયાનમાં 80 લાખ ડોઝ પૂરા — પાંચ રાજ્યોમાં 100 ટકા

કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે જાહેર કર્યું કે રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ અભિયાન હેઠળ 80 લાખથી વધુ ડોઝ અપાઈ ચૂક્યા છે. પાંચ રાજ્યો/પ્રદેશોએ પોતાના નક્કી કરેલા લક્ષ્યાંકના 100 ટકા પૂરા કર્યા છે.

વિગત

અભિયાન 28 ફેબ્રુઆરી 2026 થી શરૂ થયું; લક્ષ્ય જૂથ — 14 વર્ષની કિશોરીઓ.
દર વર્ષે આશરે 1.2 કરોડ કિશોરીઓનું જૂથ આ યોજનામાં આવે છે.
સરકારી અહેવાલના શીર્ષક પ્રમાણે પાંચ રાજ્યો/પ્રદેશે 100 ટકા સિદ્ધ કર્યું; લખાણમાં નામ ચાર જ છે — ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ ને મિઝોરમ.
સૌથી વધુ સંખ્યા ઉત્તર પ્રદેશમાં — 22 લાખથી વધુ કિશોરીઓને રસી.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

HPV એટલે હ્યુમન પેપિલોમાવાઇરસ.
એ ગર્ભાશયગ્રીવાના કૅન્સર (સર્વાઇકલ કૅન્સર) નું મુખ્ય કારણ છે, જે ભારતીય મહિલાઓમાં બીજા ક્રમનું સૌથી સામાન્ય કૅન્સર છે.
કાર્યક્રમ આરોગ્ય ને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયના સાર્વત્રિક રસીકરણ કાર્યક્રમ (UIP) સાથે જોડાયેલો છે; UIP 1985 માં શરૂ થયો.
આ અભિયાનમાં ગાવી મારફત મેળવેલી એક-ડોઝ 'ગાર્ડાસિલ' રસી વપરાય છે; સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની 'સર્વાવૅક' ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી HPV રસી છે, પણ એ આ અભિયાનમાં વપરાતી નથી.

રાષ્ટ્રીયઓરિસ્સા હાઈકોર્ટનાયબ મુખ્યમંત્રીઅનુચ્છેદ 163અનુચ્છેદ 164બંધારણ

3. ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટ — 'નાયબ મુખ્યમંત્રી' પદ માત્ર વર્ણનાત્મક, વધારાની સત્તા નહીં

ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટે ઓડિશાના બે નાયબ મુખ્યમંત્રીઓની નિમણૂકને પડકારતી જાહેર હિતની અરજી ફગાવી. અદાલતે ઠરાવ્યું કે 'નાયબ મુખ્યમંત્રી' એ માત્ર વર્ણનાત્મક હોદ્દો છે ને એનાથી મંત્રીમંડળના બીજા સભ્યો કરતાં કોઈ ઊંચી બંધારણીય સત્તા મળતી નથી.

વિગત

અરજી ઓડિશાના બે નાયબ મુખ્યમંત્રી કનક વર્ધન સિંહ દેવ ને પ્રવતી પરિડાની નિમણૂક સામે હતી.
અદાલતે કહ્યું કે 'વૉરંટ ઑફ પ્રિસિડન્સ' (અગ્રતાક્રમની યાદી) માત્ર ઔપચારિક-શિષ્ટાચારી હેતુની છે.
એ યાદી અનુચ્છેદ 163 થી અલગ છે ને એનાથી કોઈ વિશેષ સત્તા મળતી નથી.
હાઈકોર્ટે સર્વોચ્ચ અદાલતના એ જ મતલબના અગાઉના ચુકાદાનો આધાર લીધો.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

બંધારણનો અનુચ્છેદ 163 — રાજ્યપાલને સહાય ને સલાહ આપવા મંત્રીમંડળની જોગવાઈ.
અનુચ્છેદ 164 — મુખ્યમંત્રીની નિમણૂક રાજ્યપાલ કરે ને બાકીના મંત્રીઓની નિમણૂક મુખ્યમંત્રીની સલાહથી.
બંધારણમાં 'નાયબ મુખ્યમંત્રી' કે 'નાયબ વડાપ્રધાન' જેવા હોદ્દાનો ઉલ્લેખ ક્યાંય નથી.
ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટની સ્થાપના 1948 માં થઈ; એની બેઠક કટકમાં છે.

રાષ્ટ્રીયસર્વોચ્ચ અદાલતPOCSOકલમ 7શિક્ષકબાળ સંરક્ષણ

4. સર્વોચ્ચ અદાલત — જાતીય ઇરાદા વગરની શારીરિક સજા POCSO નો ગુનો નથી

સર્વોચ્ચ અદાલતે એક શિક્ષક સામેનો POCSO નો કેસ રદ કર્યો. વર્ગમાં વિદ્યાર્થિનીઓને પીઠ ને કમર પર માર્યાનો આરોપ હતો, પણ અદાલતે કહ્યું કે નિવેદનોમાં જાતીય ઇરાદો દેખાતો નથી, એટલે POCSO હેઠળ 'જાતીય હુમલો' બનતો નથી.

વિગત

POCSO ની કલમ 7 મુજબ બાળક સાથેનો શારીરિક સ્પર્શ ત્યારે જ 'જાતીય હુમલો' બને જ્યારે એમાં જાતીય ઇરાદો હોય.
શિક્ષક દ્વારા એવો ગુનો થાય તો એ કલમ 9(f) હેઠળ 'ગંભીર જાતીય હુમલો' ગણાય ને કલમ 10 હેઠળ સજા થાય.
અદાલતે શિક્ષકનું વર્તન 'અયોગ્ય ને સંવેદનહીન' ગણાવ્યું.
અદાલતે નોંધ્યું કે POCSO નો ખટલો નિર્દોષ છૂટ્યા પછી પણ કારકિર્દીને ન સુધારી શકાય એવું નુકસાન કરે છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

POCSO એટલે બાળકોનું જાતીય ગુનાઓથી રક્ષણ અધિનિયમ, 2012.
એનું નોડલ મંત્રાલય મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય છે.
કાયદો લિંગ-તટસ્થ છે ને 18 વર્ષથી નાની દરેક વ્યક્તિને 'બાળક' ગણે છે.
2019 ના સુધારાથી ગંભીર ગુનાઓમાં મૃત્યુદંડ સુધીની જોગવાઈ આવી.

રાષ્ટ્રીયDILRMPભૂ-આધારULPINજમીન રેકૉર્ડગ્રામીણ વિકાસ

5. DILRMP 3.0 — જમીન-દસ્તાવેજોના આધુનિકીકરણનો નવો તબક્કો, ₹565.50 કરોડ

કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ડિજિટલ ઇન્ડિયા લૅન્ડ રેકૉર્ડ્સ મૉડર્નાઇઝેશન પ્રોગ્રામ (DILRMP) 3.0 ની કાર્ય-માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી. હેતુ — ડિજિટાઇઝેશનથી આગળ વધીને GIS આધારિત સંકલિત 'લૅન્ડ સ્ટૅક' ઊભો કરવો.

વિગત

કેન્દ્રીય ક્ષેત્રની યોજના; ખર્ચ ₹565.50 કરોડ; સમયગાળો 2026-27 થી 2030-31; 100 ટકા કેન્દ્રીય ભંડોળ.
મુખ્ય ઓજાર — ભૂ-આધાર / ULPIN: દરેક જમીન-ખંડને 14 અંકનો કાયમી ઓળખ-ક્રમાંક.
જમીનના દસ્તાવેજ, કૅડેસ્ટ્રલ નકશા, મિલકત-નોંધણી ને સંબંધિત માહિતી એક જ ડિજિટલ સ્તરમાં જોડાશે.
ધ્યેય — જમીન-વિવાદ ને છેતરપિંડી ઘટાડવી ને ખેડૂતને સંસ્થાગત ધિરાણ સહેલું કરવું.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

DILRMP ની શરૂઆત 2008 માં 'નૅશનલ લૅન્ડ રેકૉર્ડ્સ મૉડર્નાઇઝેશન પ્રોગ્રામ' નામે થઈ.
2016 થી એ કેન્દ્રીય ક્ષેત્રની યોજના બની.
અમલ કરનારો વિભાગ — ભૂમિ સંસાધન વિભાગ, ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય.
'જમીન' બંધારણની રાજ્ય યાદીનો વિષય છે.

રાષ્ટ્રીયગ્રાહક સુરક્ષાઈ-કૉમર્સડાર્ક પૅટર્નCCPA1915

6. ઈ-કૉમર્સ માટે નવા ગ્રાહક-સુરક્ષા નિયમો — 'અગાઉની કિંમત' બતાવવી ફરજિયાત

ગ્રાહક બાબતોના વિભાગે ગ્રાહક સુરક્ષા (ઈ-કૉમર્સ) સુધારા નિયમો, 2026 અધિસૂચિત કર્યા. છૂટ બતાવતાં પ્લૅટફૉર્મે હવે 'અગાઉની કિંમત' પણ બતાવવી પડશે, ને 'ડાર્ક પૅટર્ન'ની વાર્ષિક સ્વ-તપાસ ફરજિયાત બની.

વિગત

નિયમો 1 જાન્યુઆરી 2027 થી અમલમાં આવશે.
'અગાઉની કિંમત' એટલે છેલ્લા 30 દિવસમાં એ વસ્તુ જે સૌથી નીચી કિંમતે વેચાણ માટે મુકાઈ હોય તે.
ડાર્ક પૅટર્નના નિવારણ માટેની માર્ગદર્શિકા, 2023 નું પાલન ફરજિયાત — વાર્ષિક સ્વ-ઑડિટ ને પાલન-પ્રમાણપત્ર.
શોધ-પરિણામોમાં ફેરબદલ કરી ગ્રાહકને ગેરમાર્ગે દોરવા પર પ્રતિબંધ; પ્રાયોજિત યાદી સ્પષ્ટ લેબલ સાથે.
દરેક ઈ-કૉમર્સ સંસ્થાએ રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક હેલ્પલાઇન સાથે જોડાવું ફરજિયાત.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

મૂળ કાયદો ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 છે, જેણે 1986 ના કાયદાનું સ્થાન લીધું.
એ જ કાયદા હેઠળ કેન્દ્રીય ગ્રાહક સુરક્ષા સત્તામંડળ (CCPA) ની રચના 2020 માં થઈ.
મંત્રાલય — ગ્રાહક બાબતો, અન્ન અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય.
રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક હેલ્પલાઇનનો ટૂંકો નંબર 1915 છે.

રાષ્ટ્રીયDGCAનાગરિક ઉડ્ડયનપાઇલટAAIBવાયુયાન અધિનિયમ 2024

7. DGCA — બધા પાઇલટની એક વારની નશીલા પદાર્થની તપાસ 31 જુલાઈ 2027 સુધીમાં

નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિદેશાલય (DGCA) એ દેશની વિમાન કંપનીઓને આદેશ આપ્યો કે 31 જુલાઈ 2027 સુધીમાં પોતાના બધા જ પાઇલટની નશીલા (સાઇકોઍક્ટિવ) પદાર્થો માટેની એક વારની તપાસ પૂરી કરે.

વિગત

ભારતમાં 12,000 થી વધુ વ્યાવસાયિક પાઇલટ છે — એટલે આ તપાસ અત્યાર સુધીની સૌથી વ્યાપક બનશે.
અત્યારનો નિયમ — દર વર્ષે ઓછામાં ઓછા 10 ટકા ઉડ્ડયન-કર્મીઓની આકસ્મિક (રૅન્ડમ) તપાસ.
પગલું એક કૅપ્ટનનો નમૂનો હકારાત્મક આવ્યા બાદ લેવાયું.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

DGCA નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય હેઠળનું નિયામક તંત્ર છે; મુખ્યાલય નવી દિલ્હી.
ભારતમાં નાગરિક ઉડ્ડયનનો મૂળ કાયદો ભારતીય વાયુયાન અધિનિયમ, 2024 છે.
એણે 1934 ના એરક્રાફ્ટ ઍક્ટનું સ્થાન લીધું.
હવાઈ અકસ્માતની તપાસ માટે અલગ સંસ્થા છે — એરક્રાફ્ટ ઍક્સિડન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB).

રાષ્ટ્રીયબીજ અધિનિયમPPV&FRAQR કોડICARખેડૂત અધિકાર

8. નવો બીજ કાયદો — ખેડૂતોના અધિકાર અકબંધ રહેશે, કૃષિમંત્રીની ખાતરી

કૃષિ ને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ખેડૂત સંગઠનો સાથેની ચર્ચા પછી કહ્યું કે પ્રસ્તાવિત નવા બીજ કાયદામાં ખેડૂતોના પરંપરાગત અધિકાર પૂરેપૂરા સચવાશે. નકલી ને હલકી ગુણવત્તાના બિયારણનું વેચાણ રોકવું એ કાયદાનો મુખ્ય હેતુ છે.

વિગત

નવો કાયદો બીજ અધિનિયમ, 1966 ને બીજ (નિયંત્રણ) આદેશ, 1983 નું સ્થાન લેશે.
દરેક બિયારણના પૅકેટ પર QR કોડ — સ્કૅન કરતાં એના મૂળ ને ગુણવત્તાની પૂરી માહિતી મળશે.
ખેડૂત પોતાનું બિયારણ વાપરી શકશે, બીજા ખેડૂતને આપી કે ઉછીનું આપી શકશે — એ છૂટ ચાલુ રહેશે.
મુસદ્દા પર ખેડૂતો ને સંગઠનો તરફથી આશરે 18,000 સૂચનો મળ્યાં હતાં.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ખેડૂતોના બિયારણ-અધિકારનો હાલનો કાયદો છોડની જાતોના રક્ષણ અને ખેડૂત અધિકાર અધિનિયમ, 2001 (PPV&FRA) છે.
એનું સત્તામંડળ નવી દિલ્હીમાં છે.
ખેડૂતના 'બિયારણ બચાવવા, વાપરવા ને વહેંચવા'ના હકને માન્યતા આપનારો આ કાયદો દુનિયામાં અનોખો ગણાય છે.
ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR) ની સ્થાપના 1929 માં થઈ; મુખ્યાલય નવી દિલ્હી.

રાષ્ટ્રીયડ્રાયલૅન્ડ કૉંગ્રેસICRISATICARDAICARCGIAR

9. બીજી ડ્રાયલૅન્ડ કૉંગ્રેસ નવી દિલ્હીમાં — 800 થી વધુ નિષ્ણાત

નવી દિલ્હીના રાષ્ટ્રીય કૃષિ વિજ્ઞાન સંકુલમાં 10 થી 12 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન બીજી 'ડ્રાયલૅન્ડ કૉંગ્રેસ' ચાલી રહી છે. વિષય — 'દક્ષિણ-દક્ષિણ સહકારથી શુષ્ક-પ્રદેશની ખેતીનું રૂપાંતર'.

વિગત

યજમાન — ICAR ને ICRISAT સંયુક્ત રીતે; સહભાગી સંસ્થા ICARDA.
એશિયા, આફ્રિકા ને અમેરિકા ખંડોના 800 થી વધુ વૈજ્ઞાનિકો, નીતિ-ઘડવૈયા ને ખેડૂત-પ્રતિનિધિ.
પરિષદ ICAR-ICRISAT ભાગીદારીનાં 50 વર્ષની ઉજવણી પણ છે.
સમાપને 'દિલ્હી ડિક્લેરેશન ઑન ડ્રાયલૅન્ડ (3D)' અપનાવાશે.
ઉદ્ઘાટન કૃષિ ને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કર્યું.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ICRISAT (આંતરરાષ્ટ્રીય અર્ધ-શુષ્ક ઉષ્ણકટિબંધ પાક સંશોધન સંસ્થા) ની સ્થાપના 1972 માં થઈ.
એનું મુખ્યાલય પટનચેરુ, હૈદરાબાદ (તેલંગાણા) માં છે — એ CGIAR કેન્દ્રોમાંનું એક છે.
ICARDA એટલે શુષ્ક વિસ્તારોમાં કૃષિ સંશોધનનું આંતરરાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર; સ્થાપના 1977.
ભારતની ખેતીલાયક જમીનનો મોટો ભાગ વરસાદ-આધારિત શુષ્ક કે અર્ધશુષ્ક પ્રદેશમાં આવે છે.

રાષ્ટ્રીયBDLASRAAMMBDAતેજસસંરક્ષણ ઉત્પાદન

10. BDL — ASRAAM મિસાઇલની ઉત્પાદન લાઇન ભાનુરમાં કાર્યરત

ભારત ડાયનૅમિક્સ લિમિટેડ (BDL) એ પુષ્ટિ કરી કે તેલંગાણાના ભાનુર એકમમાં ASRAAM મિસાઇલની ઉત્પાદન લાઇન હવે પૂરેપૂરી કાર્યરત છે.

વિગત

ASRAAM (AIM-132) ટૂંકા અંતરનું અદ્યતન હવાથી-હવામાં પ્રહાર કરતું મિસાઇલ છે.
ઝડપ માક 3 થી વધુ, પલ્લો આશરે 25 થી 50 કિ.મી., ને એમાં ઇન્ફ્રારેડ સીકર છે.
મૂળ ઉત્પાદક યુરોપની કંપની MBDA; BDL સાથે 2019 ને 2021 માં લાઇસન્સ-કરાર થયા હતા.
ભારતમાં ASRAAM પહેલાં વાયુસેનાના જૅગુઆર પર જોડાયું; તેજસ Mk1A માટે એ પસંદ થયું છે, ને સુખોઈ Su-30MKI તથા નૌકાદળના મિગ-29K પર જોડવાની યોજના છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ભારત ડાયનૅમિક્સ લિમિટેડ (BDL) ની સ્થાપના 1970 માં થઈ; મુખ્યાલય હૈદરાબાદ.
એ સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળનું જાહેર સાહસ છે.
એના એકમો — કાંચનબાગ (હૈદરાબાદ), ભાનુર (સંગારેડ્ડી, તેલંગાણા), વિશાખાપટ્ટનમ ને અમરાવતી (મહારાષ્ટ્ર).
BDL આકાશ, કૉનકર્સ-M ને મિલન મિસાઇલ પણ બનાવે છે.

રાષ્ટ્રીયસોલોમન પપ્પૈયાતિરુક્કુરળપદ્મશ્રીકલૈમામણિમદુરાઈ

11. નિધન — તમિલ વિદ્વાન ને 'પટ્ટિમંડ્રમ'ના સંચાલક સોલોમન પપ્પૈયા

પ્રખ્યાત તમિલ વિદ્વાન, વક્તા ને ટીવીના ચર્ચા-કાર્યક્રમ 'પટ્ટિમંડ્રમ'ના સંચાલક સોલોમન પપ્પૈયાનું મદુરાઈમાં 90 વર્ષની વયે નિધન થયું.

વિગત

તેઓ તમિલ ટીવી પર સામાજિક વિષયો પરની જાહેર વાદ-ચર્ચા (પટ્ટિમંડ્રમ) ના સંચાલન માટે જાણીતા હતા.
તિરુક્કુરળને ઘર-ઘર પહોંચાડવાનું શ્રેય તેમને અપાય છે.
સન્માન — કલૈમામણિ પુરસ્કાર 2000 ને પદ્મશ્રી 2021.
તેઓ કેટલીક તમિલ ફિલ્મોમાં પણ દેખાયા હતા.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

'તિરુક્કુરળ' તમિલ સંત-કવિ તિરુવલ્લુવરની રચના છે.
કલૈમામણિ તમિલનાડુ સરકારનો રાજ્યનો સર્વોચ્ચ કલા-પુરસ્કાર છે.
પદ્મશ્રી ભારતનું ચોથા ક્રમનું નાગરિક સન્માન છે — ક્રમ: ભારત રત્ન, પદ્મવિભૂષણ, પદ્મભૂષણ, પદ્મશ્રી.
પદ્મ પુરસ્કારોની શરૂઆત 1954 માં થઈ.
મદુરાઈ વૈગઈ નદીના કાંઠે વસેલું છે ને ત્યાં મીનાક્ષી અમ્મન મંદિર આવેલું છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયસુરક્ષા પરિષદસુદાનદારફુરખાર્તુમપ્રકરણ VII

12. સુરક્ષા પરિષદે સુદાન પરના પ્રતિબંધ એક મહિના માટે લંબાવ્યા — ઠરાવ 2828

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદે સર્વાનુમતે ઠરાવ 2828 (2026) સ્વીકારીને સુદાન પરની 1591 પ્રતિબંધ-વ્યવસ્થા માત્ર એક મહિના માટે લંબાવી. અમેરિકા શસ્ત્ર-પ્રતિબંધ આખા સુદાન પર લાગુ કરવા માગે છે, જ્યારે સુદાન, રશિયા ને ચીન એનો વિરોધ કરે છે.

વિગત

ઠરાવ 2828 (2026) સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટરના પ્રકરણ VII હેઠળ, 15 એ 15 સભ્યોના મતે સ્વીકારાયો.
પ્રતિબંધ (શસ્ત્ર-પ્રતિબંધ, પ્રવાસ-પ્રતિબંધ, મિલકત-ટાંચ) હવે 9 ઑક્ટોબર 2026 સુધી.
નિષ્ણાત સમિતિ (Panel of Experts) નો કાર્યકાળ 9 નવેમ્બર 2026 સુધી લંબાવાયો.
અત્યારે શસ્ત્ર-પ્રતિબંધ આખા સુદાન પર નહીં, ફક્ત દારફુર પ્રદેશ પર લાગુ પડે છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

સુરક્ષા પરિષદમાં 15 સભ્ય — 5 કાયમી (અમેરિકા, રશિયા, ચીન, બ્રિટન, ફ્રાન્સ) ને 10 અકાયમી.
અકાયમી સભ્યોની મુદત બે વર્ષની હોય છે; મુખ્યાલય ન્યૂયૉર્ક.
સુદાન પરની 1591 પ્રતિબંધ-સમિતિ 2005 માં દારફુર માટે રચાઈ હતી.
સુદાનની રાજધાની ખાર્તુમ છે, જ્યાં શ્વેત નાઇલ ને નીલ નાઇલ મળે છે.
ચાર્ટરનું પ્રકરણ VII શાંતિ સામેના ખતરા સામે પગલાં લેવાની સત્તા આપે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયCOP31UNFCCCઅંતાલ્યાપૅરિસ કરારઆબોહવા

13. COP31 પર અંતિમ નિર્ણય પોતાનો — તુર્કીનો દાવો; અંતાલ્યામાં 9 થી 20 નવેમ્બરે

તુર્કીના પર્યાવરણ મંત્રી ને COP31 ના નિયુક્ત પ્રમુખ મુરાત કુરુમે જાહેર કર્યું કે અંતાલ્યા શિખર પરિષદનો અંતિમ નિર્ણય તુર્કીનો જ રહેશે, ભલે વાટાઘાટોનું સંચાલન ઑસ્ટ્રેલિયાના મંત્રી ક્રિસ બોવેન કરવાના હોય.

વિગત

COP31 તુર્કીના અંતાલ્યા શહેરમાં 9 થી 20 નવેમ્બર 2026 દરમિયાન યોજાશે.
COP31 પ્રમુખ — તુર્કીના પર્યાવરણ મંત્રી મુરાત કુરુમ; વાટાઘાટોના પ્રમુખ — ઑસ્ટ્રેલિયાના મંત્રી ક્રિસ બોવેન.
આ વહેંચણી COP30 માં થયેલી સમજૂતીનું પરિણામ છે — ઑસ્ટ્રેલિયાએ યજમાનીની દાવેદારી પાછી ખેંચી.
કાર્યસૂચિમાં 2035 નાં નવાં રાષ્ટ્રીય આબોહવા-લક્ષ્યાંક, આબોહવા-નાણાં, અનુચ્છેદ 6 નાં કાર્બન બજાર ને 'લોસ ઍન્ડ ડૅમેજ' મુખ્ય છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

COP એટલે UNFCCC ના પક્ષકારોનું સંમેલન (Conference of the Parties).
UNFCCC 1992 ના રિયો પૃથ્વી શિખરમાં સ્વીકારાયું; એનું સચિવાલય બોન (જર્મની) માં છે.
COP21 = પૅરિસ કરાર (2015), COP26 = ગ્લાસગો, COP28 = દુબઈ, COP30 = બેલેમ (બ્રાઝિલ).
તુર્કીની રાજધાની અંકારા છે; અંતાલ્યા ભૂમધ્ય કિનારાનું શહેર છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયAPECશેનઝેનCCPITFTAAPએશિયા-પૅસિફિક

14. APEC CEO શિખર 2026 ચીનના શેનઝેનમાં — 17 ને 18 નવેમ્બરે

ચીનની આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પ્રોત્સાહન પરિષદ (CCPIT) એ જાહેર કર્યું કે APEC CEO શિખર 2026 ગ્વાંગડોંગ પ્રાંતના શેનઝેન શહેરમાં 17 ને 18 નવેમ્બરે યોજાશે. વિષય — 'સાથે મળીને સમૃદ્ધિ, સૌની જીતનું ભવિષ્ય'.

વિગત

યજમાન શહેર શેનઝેન (ગ્વાંગડોંગ પ્રાંત); આયોજક CCPIT; આશરે 1,000 રાજકીય ને ઉદ્યોગ-પ્રતિનિધિ.
33મી APEC આર્થિક નેતાઓની બેઠક એ જ શહેરમાં 18 ને 19 નવેમ્બરે — CEO શિખર એની સાથોસાથ ચાલશે.
ચીનનો 2026 નો APEC વિષય — 'સાથે સમૃદ્ધ થતો એશિયા-પૅસિફિક સમુદાય'; ચીન ત્રીજી વાર યજમાન, 12 વર્ષે પ્રથમ વાર.
ચર્ચાના મુદ્દા — એશિયા-પૅસિફિક મુક્ત વેપાર ક્ષેત્ર (FTAAP), જોડાણ, કૃત્રિમ બુદ્ધિ ને ટકાઉ વિકાસ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

APEC એટલે એશિયા-પૅસિફિક આર્થિક સહયોગ; સ્થાપના 1989 માં કૅનબરા (ઑસ્ટ્રેલિયા) માં.
એનું સચિવાલય સિંગાપોરમાં છે ને એમાં 21 સભ્ય-અર્થતંત્ર છે.
ભારત APEC નું સભ્ય નથી.
શેનઝેન ચીનનું પહેલું વિશેષ આર્થિક ક્ષેત્ર (1980) છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયલોસ ઍન્ડ ડૅમેજનેપાળહિમનદીCOP27આબોહવા-ન્યાય

15. નેપાળે 'લોસ ઍન્ડ ડૅમેજ' ભંડોળ પાસે 2 કરોડ ડૉલર માગ્યા

ઑગસ્ટના હિમનદી-ધસારા ને પૂર પછી નેપાળે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના આબોહવા-નુકસાન ભરપાઈના ભંડોળ પાસે પ્રથમ દાવા રૂપે 2 કરોડ ડૉલર માગ્યા છે. નેપાળનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક ઉત્સર્જનમાં એનો હિસ્સો નહિવત્ છે, છતાં નુકસાન એને ભોગવવું પડ્યું.

વિગત

26 ઑગસ્ટ 2026 ના રોજ લંગટાંગ લિરુંગ વિસ્તારમાં હિમ-શિલાનો ધસારો થતાં લ્હેન્દે ખોલા, ભોટે કોશી ને ત્રિશૂલી નદીઓમાં કાદવ-પાણીનું પૂર ધસી આવ્યું.
નેપાળી તંત્રે આર્થિક નુકસાન 4 થી 7 અબજ ડૉલર આંક્યું છે.
ભંડોળના પ્રારંભિક તબક્કાના નિયમ પ્રમાણે એક પ્રકલ્પ દીઠ વધુમાં વધુ 2 કરોડ ડૉલર જ મળી શકે — એટલે નેપાળનો દાવો એ મર્યાદા જેટલો જ છે.
નેપાળના વિદેશમંત્રી શિશિર ખનાલે આને 'દાન નહીં, આબોહવા-ન્યાય' ગણાવ્યું.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

'લોસ ઍન્ડ ડૅમેજ' ભંડોળનો નિર્ણય COP27 (2022, શર્મ અલ-શેખ, ઇજિપ્ત) માં લેવાયો.
એ COP28 (2023, દુબઈ) માં કાર્યરત થયું; વિશ્વ બૅન્ક એનું વચગાળાનું યજમાન છે.
નેપાળની રાજધાની કાઠમંડુ છે.
ત્રિશૂલી નદી ગંડકી નદીતંત્રનો ભાગ છે ને આગળ જતાં ભારતમાં ગંગાને મળે છે.

અર્થતંત્રબ્રાઝિલઆયાત કરલુલામર્કોસુરઈ-કૉમર્સ

16. બ્રાઝિલે 50 ડૉલર સુધીની ઑનલાઇન આયાત પરનો 20 ટકા કર કાયમ માટે હટાવ્યો

બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ લુઈસ ઇનાસિયો લુલા દા સિલ્વાએ એ વિધેયક પર સહી કરી, જેનાથી 50 અમેરિકી ડૉલર સુધીની વિદેશી ઑનલાઇન ખરીદી પરનો 20 ટકા સંઘીય આયાત કર કાયમ માટે નાબૂદ થયો. લોકોમાં આ કર 'બ્લાઉઝ-કર' તરીકે ઓળખાતો.

વિગત

કાયદો MP 1.357/2026 પરથી; સંસદનાં બંને ગૃહે 3 સપ્ટેમ્બરે મંજૂરી આપી ને રાષ્ટ્રપતિની સહી 10 સપ્ટેમ્બરે થઈ.
50 ડૉલર સુધીની ટપાલ મારફત થતી આયાત પર સંઘીય આયાત કર હવે શૂન્ય.
50 થી 3,000 ડૉલર વચ્ચેના માલ પરનો દર 60 ટકાથી ઘટાડીને 30 ટકા કરાયો.
શૂન્ય દર મે 2026 થી કામચલાઉ અમલમાં હતો; મંજૂરી ન મળી હોત તો 9 સપ્ટેમ્બરથી 20 ટકા કર પાછો આવી જાત.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

બ્રાઝિલ દક્ષિણ અમેરિકાનો સૌથી મોટો દેશ છે; રાજધાની બ્રાઝિલિયા, ચલણ રિયાલ (BRL).
એ BRICS ને મર્કોસુર — બંનેનો સ્થાપક સભ્ય છે.
ઍમેઝોન નદી ને ઍમેઝોન વર્ષાવનનો મોટો ભાગ બ્રાઝિલમાં આવે છે.
BRICS નામનું પ્રથમ શિખર સંમેલન 2009 માં રશિયાના યેકાટેરિનબર્ગમાં યોજાયું હતું.

અર્થતંત્રIEAકોલસોહોર્મુઝLNGઊર્જા

17. IEA — 2026 માં વિશ્વનો કોલસા-વપરાશ વિક્રમી 8.94 અબજ ટને પહોંચશે

આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા સંસ્થા (IEA) ના કોલસા અંગેના અર્ધવાર્ષિક અહેવાલ પ્રમાણે 2026 માં વૈશ્વિક કોલસા-માગ 1.2 ટકા વધીને વિક્રમી 8.94 અબજ ટન થશે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી LNG નો પુરવઠો ખોરવાતાં વીજમથકો ફરી કોલસા તરફ વળ્યાં છે.

વિગત

અગાઉ IEA એ 2026 માં કોલસાની માગ સહેજ ઘટવાનું અનુમાન કર્યું હતું; હવે એ ઊલટું થઈને 1.2 ટકા વધારાનું છે.
કારણ બે — પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટીથી LNG પુરવઠામાં ખલેલ, ને અસામાન્ય રીતે પ્રબળ અલ નીનો.
ચીન, ભારત, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા ને યુરોપ — બધે વીજઉત્પાદનમાં કોલસાનો હિસ્સો વધ્યો.
2027 નું ચિત્ર હોર્મુઝ ફરી ખૂલે છે કે નહીં એના પર આધારિત છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

IEA ની સ્થાપના 1974 માં તેલ-કટોકટી પછી OECD ના માળખામાં થઈ; મુખ્યાલય પૅરિસ.
ભારત 2017 થી IEA નું સહયોગી (associate) સભ્ય છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ઈરાન ને ઓમાનની વચ્ચે આવેલી છે.
એ ઇરાની અખાત (પર્શિયન ગલ્ફ) ને ઓમાનના અખાત સાથે જોડે છે.

વિજ્ઞાન-ટેકFDASMAમાયોસ્ટેટિનઇસેમ્બિલ્ડદવા

18. FDA એ SMA માટેની પ્રથમ સ્નાયુ-લક્ષી દવા 'ઇસેમ્બિલ્ડ' ને મંજૂરી આપી

અમેરિકાની અન્ન ને ઔષધ સંસ્થા (FDA) એ 'ઇસેમ્બિલ્ડ' (apitegromab-mstn) ને મંજૂરી આપી. સ્પાઇનલ મસ્ક્યુલર ઍટ્રોફી (SMA) માટેની આ પ્રથમ સ્નાયુ-લક્ષી સારવાર છે — અગાઉની દવાઓ રોગની પ્રગતિ ધીમી પાડતી, આ દવા સ્નાયુની ક્ષમતા સુધારવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.

વિગત

દવાનું નામ ઇસેમ્બિલ્ડ (Isembyld); સામાન્ય નામ apitegromab-mstn; બનાવનાર કંપની સ્કૉલર રૉક.
કાર્યપદ્ધતિ — 'માયોસ્ટેટિન' નામના પ્રોટીનને રોકે છે, જે સ્નાયુની વૃદ્ધિ અટકાવે છે.
પહેલેથી SMN-લક્ષી સારવાર લેતાં બાળકો ને પુખ્ત દર્દીઓ માટે; મહિને એક વાર નસ વાટે અપાય છે.
મંજૂરીનો આધાર — ત્રીજા તબક્કાની 'SAPPHIRE' અજમાયશ, જેમાં 2 થી 21 વર્ષના, ચાલી ન શકતા ટાઇપ-2 ને ટાઇપ-3 ના દર્દીઓમાં હલનચલનમાં સુધારો નોંધાયો.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

FDA અમેરિકાના આરોગ્ય ને માનવસેવા વિભાગ હેઠળ આવે છે; મુખ્યાલય સિલ્વર સ્પ્રિંગ, મેરીલૅન્ડ.
એની શરૂઆત 1906 ના શુદ્ધ અન્ન ને ઔષધ અધિનિયમથી થઈ.
SMA એ SMN1 જનીનની ખામીથી થતો આનુવંશિક રોગ છે.
એ જનીન માણસના 5મા રંગસૂત્ર પર આવેલું છે.

વિજ્ઞાન-ટેકઇસરોCE20LVM3ક્રાયોજેનિકમહેન્દ્રગિરિ

19. ઇસરોએ CE20 ક્રાયોજેનિક એન્જિનનું 220 કિલોન્યૂટન થ્રસ્ટે પરીક્ષણ કર્યું

ઇસરોએ તમિલનાડુના મહેન્દ્રગિરિ સ્થિત ઇસરો પ્રોપલ્શન કૉમ્પ્લેક્સમાં CE20 ક્રાયોજેનિક એન્જિનનું વધારેલા 220 કિલોન્યૂટન (આશરે 22 ટન) થ્રસ્ટે 'ફ્લાઇટ ઍક્સેપ્ટન્સ હૉટ ટેસ્ટ' સફળતાપૂર્વક કર્યું. પરીક્ષણ 9 સપ્ટેમ્બરે થયું ને ઇસરોએ 10 સપ્ટેમ્બરે એની જાહેરાત કરી.

વિગત

CE20 એ સ્વદેશી ક્રાયોજેનિક એન્જિન છે, જે ભારતના ભારે-વજન વાહક LVM3 ના ઉપરના તબક્કાને શક્તિ આપે છે.
વધારેલા થ્રસ્ટવાળો નવો તબક્કો 'C32' કહેવાય છે; એનાથી LVM3 ની પેલોડ ક્ષમતા વધશે.
એ જ પરીક્ષણમાં ગગનયાન મિશનના C32 તબક્કા માટેના 'LOX ટૅન્ક પ્રેશરાઇઝેશન મૉડ્યુલ' (LTPM) ની કામગીરી પણ ચકાસાઈ.
પરીક્ષણનું સ્થળ — ઇસરો પ્રોપલ્શન કૉમ્પ્લેક્સ (IPRC), મહેન્દ્રગિરિ, તમિલનાડુ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ઇસરોની સ્થાપના 15 ઑગસ્ટ 1969 ના રોજ થઈ; મુખ્યાલય બેંગલુરુ.
અવકાશ વિભાગ સીધો વડાપ્રધાન હેઠળ આવે છે.
ક્રાયોજેનિક એન્જિનમાં પ્રવાહી હાઇડ્રોજન (LH2) બળતણ તરીકે ને પ્રવાહી ઑક્સિજન (LOX) ઑક્સિડાઇઝર તરીકે વપરાય છે.
LVM3 નું જૂનું નામ GSLV Mk-III હતું; ચંદ્રયાન-3 એ જ વાહકથી છોડાયું હતું.

ગુજરાતગુજરાત વિધાનસભાઈઝ ઑફ ડૂઇંગ બિઝનેસDPIITMSMEસ્વ-ઘોષણા

20. ગુજરાત ઈઝ ઑફ ડૂઇંગ બિઝનેસ વિધેયક 2026 પસાર — દુકાનો 24 કલાક ખુલ્લી રહી શકશે

ચોમાસુ સત્રના છેલ્લા દિવસે ગુજરાત વિધાનસભાએ 'ગુજરાત ઈઝ ઑફ ડૂઇંગ બિઝનેસ (સુધારા) વિધેયક, 2026' બહુમતીથી પસાર કર્યું. એક જ વિધેયક વડે રાજ્યના પાંચ કાયદાની કુલ 12 જોગવાઈ સુધારાઈ.

વિગત

મુખ્ય ફેરફાર — દુકાનો ને સંસ્થાઓ અઠવાડિયાના કોઈ પણ દિવસે ચોવીસે કલાક ચાલુ રાખી શકશે, પણ કામદારોના રક્ષણના નિયમો યથાવત્ રહેશે.
વિધેયક ઉદ્યોગ રાજ્યમંત્રી ડૉ. જયરામ ગામીતે રજૂ કર્યું.
સુધારેલા પાંચ કાયદા — ગુજરાત ફાયર પ્રિવેન્શન ઍન્ડ લાઇફ સેફ્ટી મેઝર્સ અધિનિયમ 2013, ગુજરાત શૉપ્સ ઍન્ડ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ અધિનિયમ 2019, ગુજરાત MSME ફેસિલિટેશન અધિનિયમ 2019, ગુજરાત મેડિકલ કાઉન્સિલ અધિનિયમ 1967 ને ગુજરાત નાગરિક સેવા મેળવવાના અધિકારનો અધિનિયમ 2013.
ઓછા જોખમવાળી પ્રવૃત્તિ માટે આગોતરી મંજૂરીને બદલે સ્વ-ઘોષણા; નિયત સમયમર્યાદામાં સેવા ન મળે તો અરજી આપોઆપ ઉપલા અધિકારી પાસે જાય એવી ઑટો-એસ્કેલેશન વ્યવસ્થા.
બીજા રાજ્યમાં નોંધાયેલા તબીબોની ગુજરાતમાં નોંધણી સરળ બનાવાઈ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

'ઈઝ ઑફ ડૂઇંગ બિઝનેસ' માટેનું રાજ્યોનું મૂલ્યાંકન બિઝનેસ રિફૉર્મ્સ ઍક્શન પ્લાન હેઠળ થાય છે.
એ કરનારી સંસ્થા — ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર સંવર્ધન વિભાગ (DPIIT).
DPIIT વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હેઠળ આવે છે.
ગુજરાત વિધાનસભાની કુલ બેઠક 182 છે.

ગુજરાતગુજરાત ભાડા વિધેયકમુંબઈ ભાડા અધિનિયમ 1947આદર્શ ભાડૂઆત અધિનિયમકનુ દેસાઈ

21. ગુજરાત ભાડા વિધેયક 2026 સર્વાનુમતે પસાર — 1947 નો મુંબઈ ભાડા કાયદો હટશે

ગુજરાત વિધાનસભાએ 'ગુજરાત ભાડા વિધેયક, 2026' સર્વાનુમતે પસાર કર્યું. આ કાયદો મુંબઈ ભાડા, હોટેલ અને લૉજિંગ હાઉસ દર નિયંત્રણ અધિનિયમ, 1947 નું સ્થાન લેશે. મકાનમાલિક-ભાડૂત વચ્ચેના ઝઘડા માટે ત્રણ-સ્તરીય તંત્ર ઊભું કરાશે.

વિગત

વિધેયક શહેરી વિકાસ મંત્રી કનુ દેસાઈએ રજૂ કર્યું; 10 સપ્ટેમ્બરે રજૂ થયેલું વિધેયક 11 સપ્ટેમ્બરે પસાર થયું.
ત્રણ સ્તર — ભાડા સત્તામંડળ (Rent Authority), ભાડા અદાલત (Rent Court) ને ભાડા પંચ (Rent Tribunal).
રહેણાક ને વ્યાપારી બંને મિલકત માટે લેખિત ભાડા-કરાર ફરજિયાત; આગોતરી અનામત રકમ વધુમાં વધુ ત્રણ મહિનાનું ભાડું, ને મકાન ખાલી કરે તેના એક મહિનામાં પરત.
ભાડા સત્તામંડળે ત્રણ મહિનામાં ગુજરાતી ભાષામાં ડિજિટલ મંચ બનાવવાનો; દરેક નોંધાયેલા કરારને અનન્ય ઓળખ ક્રમાંક મળશે.
મકાનમાલિક વીજળી, પાણી, ગૅસ જેવી પાયાની સેવા કાપી શકશે નહીં; સરકારી મકાન, કંપનીના સેવા-નિવાસ, ધાર્મિક સંસ્થા, વક્ફ બોર્ડ ને જાહેર ટ્રસ્ટની મિલકતને છૂટ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

1947 નો મુંબઈ ભાડા કાયદો દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યનો વારસો છે.
1 મે 1960 ના રોજ મુંબઈ રાજ્યમાંથી ગુજરાત ને મહારાષ્ટ્ર અલગ થયાં, ને એ કાયદો ગુજરાતમાં ચાલુ રહ્યો.
કેન્દ્રનો નમૂનારૂપ આદર્શ ભાડૂઆત અધિનિયમ (Model Tenancy Act) 2021 માં આવ્યો.
આવાં ત્રણ-સ્તરીય તંત્રનું મૂળ એ જ આદર્શ કાયદો છે.

ગુજરાતગુજરાત વિધાનસભાચોમાસુ સત્રઅનુચ્છેદ 174તારાંકિત પ્રશ્ન

22. ગુજરાત વિધાનસભાનું ચોમાસુ સત્ર પૂરું — 18 કલાક 32 મિનિટ, સાત વિધેયક પસાર

15મી ગુજરાત વિધાનસભાનું ત્રણ દિવસનું ચોમાસુ સત્ર 11 સપ્ટેમ્બરે પૂરું થયું. કુલ 18 કલાક 32 મિનિટ કામકાજ ચાલ્યું ને સાત સરકારી વિધેયક પસાર થયાં.

વિગત

બેઠકો ત્રણ; ચર્ચામાં ભાગ લેનારા ધારાસભ્યો 52.
તારાંકિત પ્રશ્નો 1,356 મળ્યા, એમાંથી 29 મૌખિક ચર્ચા માટે લેવાયા.
અતારાંકિત પ્રશ્નો 152 મળ્યા, જેમાંથી 88 ગૃહના મેજ પર મુકાયા.
નિયમ 102 હેઠળ 'આદિજાતિ કલ્યાણ યોજના' પર વિશેષ ચર્ચા થઈ; પાંચ દિવંગત નેતાઓને શ્રદ્ધાંજલિ અપાઈ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ગુજરાત વિધાનસભા એકગૃહી (unicameral) છે.
કુલ 182 બેઠકમાં અનુસૂચિત જાતિ માટે 13 ને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે 27 બેઠક અનામત છે.
બંધારણના અનુચ્છેદ 174 મુજબ વિધાનસભાનાં બે સત્ર વચ્ચે છ મહિનાથી વધુ અંતર ન રાખી શકાય.
તારાંકિત પ્રશ્નનો જવાબ મૌખિક અપાય ને એના પર પૂરક પ્રશ્ન પુછાય; અતારાંકિત પ્રશ્નનો જવાબ લેખિતમાં અપાય.

ગુજરાતCAGજળ જીવન મિશનઅનુચ્છેદ 148અનુચ્છેદ 151ઑડિટ

23. CAG નો જળ જીવન મિશન અહેવાલ — પસંદ કરાયેલાં ગામોમાં 89% પાણીના નમૂના પીવાલાયક નહીં

ભારતના નિયંત્રક અને મહાલેખાપરીક્ષક (CAG) નો ગુજરાતમાં જળ જીવન મિશનના અમલ પરનો કામગીરી-ઑડિટ અહેવાલ સત્રના છેલ્લા દિવસે વિધાનસભામાં રજૂ થયો. પાણીની ગુણવત્તા, ખર્ચ ને વિલંબ — ત્રણેય બાબતે ગંભીર ક્ષતિઓ નોંધાઈ છે.

વિગત

ઑડિટનો ગાળો 2019-20 થી 2023-24.
પસંદ કરાયેલાં ગામોમાં તપાસાયેલા આશરે 89 ટકા પાણીના નમૂના પીવાલાયક નહોતા.
કર્મચારી-આવાસ ને કચેરીનાં મકાન પાછળ ₹28.79 કરોડ ખર્ચાયા, જે યોજનાની માર્ગદર્શિકા મુજબ માન્ય નથી.
જથ્થાબંધ ભાવાંક (WPI) ખોટી રીતે લગાવવાથી કૉન્ટ્રાક્ટરોને ₹54.32 કરોડ ને ખોટા GST દરથી ₹18.65 કરોડ વધુ ચૂકવાયા.
ગુજરાત વૉટર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર લિમિટેડની 11 મોટી પાઇપલાઇન યોજનાઓમાંથી પાંચમાં 8 થી 25 મહિનાનો વિલંબ; 248 ગામમાં ગ્રામસભાની મંજૂરી કે યોજના-દસ્તાવેજ વગર જ કામ થયું.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

જળ જીવન મિશન 15 ઑગસ્ટ 2019 ના રોજ શરૂ થયું.
એનું મંત્રાલય — જલ શક્તિ મંત્રાલયનો પેયજળ અને સ્વચ્છતા વિભાગ.
CAG ની નિમણૂક બંધારણના અનુચ્છેદ 148 હેઠળ થાય છે.
રાજ્યના ઑડિટ અહેવાલ રાજ્યપાલ મારફતે વિધાનસભામાં રજૂ થાય છે — અનુચ્છેદ 151(2).

ગુજરાતવન શહીદ દિવસખેજરલીઅમૃતા દેવી બિશ્નોઈખેજડીવનપાલ સ્મારક

24. રાષ્ટ્રીય વન શહીદ દિવસ — ગુજરાતે શહીદ વનકર્મીના પરિવારને ₹50 લાખ આપ્યા

11 સપ્ટેમ્બરે દેશભરમાં રાષ્ટ્રીય વન શહીદ દિવસ ઊજવાયો. ગુજરાતે ગાંધીનગરના વનપાલ સ્મારક ખાતેના કાર્યક્રમમાં જુલાઈમાં શહીદ થયેલા વન અધિકારી વિકાસ દેસાઈના પરિવારને ₹50 લાખ અર્પણ કર્યા.

વિગત

વિકાસ દેસાઈ ને વનરક્ષક રેહાન ગામીત તાપી જિલ્લાના સોનગઢ ચેકપોસ્ટ પાસે લાકડાની દાણચોરી કરતા વાહનનો પીછો કરતી વખતે ઊભેલા કન્ટેનર ટ્રક સાથે અથડાઈને મૃત્યુ પામ્યા હતા.
આ દિવસ 1730 ના ખેજરલી હત્યાકાંડની સ્મૃતિમાં ઊજવાય છે, જેમાં અમૃતા દેવી બિશ્નોઈ સહિત 360 થી વધુ બિશ્નોઈઓએ ખેજડીનાં વૃક્ષ બચાવવા જીવ આપ્યા હતા.
કેન્દ્રે આ દિવસને 2013 માં રાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા આપી; નોડલ મંત્રાલય — પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય.
અહેવાલ મુજબ આસામના કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં 1968 થી 60 કર્મચારી ને ઉત્તરાખંડના કૉર્બેટ વાઘ અભયારણ્યમાં 33 કર્મચારી શહીદ થયા છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ખેજરલી ગામ રાજસ્થાનના જોધપુર જિલ્લામાં આવેલું છે.
ખેજડી (Prosopis cineraria) રાજસ્થાનનું રાજ્યવૃક્ષ છે.
કેન્દ્ર સરકાર 'અમૃતા દેવી બિશ્નોઈ વન્યજીવ સંરક્ષણ પુરસ્કાર' આપે છે.
ગુજરાતનું રાજ્યવૃક્ષ વડ ને રાજ્યપ્રાણી એશિયાઈ સિંહ છે.

મહત્ત્વના દિવસવિશ્વ બંધુત્વ દિવસસ્વામી વિવેકાનંદશિકાગોરામકૃષ્ણ મિશનધર્મ પરિષદ

25. વિશ્વ બંધુત્વ દિવસ — વિવેકાનંદના શિકાગો પ્રવચનની 133મી વર્ષગાંઠ

11 સપ્ટેમ્બરે વિશ્વ બંધુત્વ દિવસ (Universal Brotherhood Day) ઊજવાય છે. 11 સપ્ટેમ્બર 1893 ના રોજ સ્વામી વિવેકાનંદે શિકાગોમાં વિશ્વ ધર્મ પરિષદમાં 'અમેરિકાનાં બહેનો અને ભાઈઓ' સંબોધનથી શરૂ થતું ઐતિહાસિક પ્રવચન આપ્યું હતું; 2026 માં એની 133મી વર્ષગાંઠ ઊજવાઈ.

વિગત

સ્થળ — શિકાગોના આર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ શિકાગો ખાતે ભરાયેલી વિશ્વ ધર્મ પરિષદ (Parliament of the World's Religions).
એ પરિષદ વિશ્વ કોલંબિયન પ્રદર્શન સાથે યોજાઈ હતી.
પ્રવચનનો મુખ્ય સૂર — ધર્મોની સંવાદિતા ને સ્વીકૃતિ; સાંપ્રદાયિકતા, ધર્માંધતા ને કટ્ટરવાદનો વિરોધ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

સ્વામી વિવેકાનંદનું મૂળ નામ નરેન્દ્રનાથ દત્ત; જન્મ 12 જાન્યુઆરી 1863 કોલકાતામાં.
તેમનું અવસાન 4 જુલાઈ 1902 ના રોજ બેલુર મઠ ખાતે થયું; ગુરુ — રામકૃષ્ણ પરમહંસ.
તેમણે 1897 માં રામકૃષ્ણ મિશનની સ્થાપના કરી.
તેમની જન્મજયંતી ભારતમાં રાષ્ટ્રીય યુવા દિવસ તરીકે ઊજવાય છે.

રમતગમતયુએસ ઓપનઝ્વેરેવગ્રાન્ડ સ્લૅમફ્લશિંગ મેડોઝટેનિસ

26. યુએસ ઓપન 2026 — ઝ્વેરેવ સતત ત્રીજી ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ફાઇનલમાં

યુએસ ઓપન 2026 ની પુરુષ એકલ સેમિફાઇનલમાં જર્મનીના ઍલેક્ઝાન્ડર ઝ્વેરેવે રશિયાના કારેન ખાચાનોવને સીધા સેટમાં 6-3, 7-6(7), 7-6(6) થી હરાવીને ફાઇનલમાં પ્રવેશ કર્યો. 2026 ની આ તેમની સતત ત્રીજી ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ફાઇનલ છે.

વિગત

ઝ્વેરેવ આ સ્પર્ધામાં પ્રથમ ક્રમાંકિત (top seed) હતા; ખાચાનોવ બિન-ક્રમાંકિત હતા.
ઝ્વેરેવે 2026 માં ફ્રેન્ચ ઓપન જીતીને પોતાનો પ્રથમ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ખિતાબ મેળવ્યો હતો.
વિમ્બલ્ડન 2026 ની ફાઇનલમાં તેઓ યાનિક સિનર સામે હાર્યા હતા.
બીજી સેમિફાઇનલ અમેરિકાના બેન શેલ્ટન (8મો ક્રમાંક) ને ફ્રાન્સિસ ટિયાફો (11મો ક્રમાંક) વચ્ચે એ જ દિવસે મોડી રાતે રમાવાની હતી; ઝ્વેરેવ ફાઇનલમાં એ મૅચના વિજેતા સામે રમશે.
અમેરિકાને છેલ્લે 2003 માં એન્ડી રૉડિકના રૂપે પુરુષ ગ્રાન્ડ સ્લૅમ ચૅમ્પિયન મળ્યો હતો.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

યુએસ ઓપન વર્ષની ચોથી ને છેલ્લી ગ્રાન્ડ સ્લૅમ છે.
એ ન્યૂયૉર્કના ફ્લશિંગ મેડોઝ ખાતેના બિલી જીન કિંગ નૅશનલ ટેનિસ સેન્ટરમાં રમાય છે.
એની સપાટી હાર્ડ કોર્ટ છે ને મુખ્ય કોર્ટ આર્થર ઍશ સ્ટેડિયમ છે.
ચાર ગ્રાન્ડ સ્લૅમનો ક્રમ — ઑસ્ટ્રેલિયન ઓપન, ફ્રેન્ચ ઓપન, વિમ્બલ્ડન, યુએસ ઓપન.

પાછલો દિવસ પછીનો દિવસ

તૈયાર છો? આજની ક્વિઝ રમો

આજના કરન્ટ અફેર્સ પર પ્રશ્નો · ફ્રી · ગુજરાતી