16 સપ્ટેમ્બર 2026·26 વિષય

14-15 સપ્ટેમ્બર 2026 — કરન્ટ અફેર્સ વાંચન સામગ્રી

રાષ્ટ્રીયકિશાઉ બંધટોંસ નદીયમુનારાષ્ટ્રીય પ્રકલ્પજળશક્તિ

1. કિશાઉ બહુહેતુક બંધ — કેન્દ્ર ને છ રાજ્યો વચ્ચે સમજૂતી-કરાર

15 સપ્ટેમ્બરે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહની ઉપસ્થિતિમાં કિશાઉ બહુહેતુક બંધ પ્રકલ્પ માટે કેન્દ્ર ને છ રાજ્યો વચ્ચે સમજૂતી-કરાર (MoA) પર સહી થઈ; કેન્દ્ર વતી જળશક્તિ મંત્રી સી. આર. પાટીલે સહી કરી. દાયકાઓથી અટકેલો આ પ્રકલ્પ યમુનાના પુનર્જીવન સાથે જોડાયેલો છે.

વિગત

સહી કરનારાં છ રાજ્ય — ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન ને દિલ્હી.
બંધ યમુનાની ઉપનદી ટોંસ નદી પર, ઉત્તરાખંડ ને હિમાચલ પ્રદેશની સરહદે બંધાશે.
આશરે 232.6 મીટર ઊંચો કૉંક્રીટ ગ્રૅવિટી બંધ; જીવંત જળસંગ્રહ ક્ષમતા 1,562 મિલિયન ઘનમીટર.
જળ-ઘટકના ખર્ચમાં 90 ટકા કેન્દ્રીય સહાય; બાકીના 10 ટકા છ રાજ્યો વહેંચશે.
કેન્દ્ર સરકારે કિશાઉને 'રાષ્ટ્રીય પ્રકલ્પ' જાહેર કરેલો છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ટોંસ યમુનાની સૌથી મોટી ઉપનદી છે ને ઉત્તરાખંડમાં દેહરાદૂન જિલ્લાના કાલસી પાસે યમુનાને મળે છે.
યમુના યમુનોત્રી હિમનદીમાંથી નીકળી પ્રયાગરાજમાં ગંગાને મળે છે — એ ગંગાની સૌથી લાંબી ઉપનદી છે.
ઉપરવાસ યમુના નદી બોર્ડ (UYRB) જળશક્તિ મંત્રાલય હેઠળ કામ કરે છે.

રાષ્ટ્રીયDRDOવિમર્શMSMELAToTસંરક્ષણ

2. 'વિમર્શ' DRDO-ઉદ્યોગ સમન્વય બેઠક — MSME ને સ્ટાર્ટઅપ માટે નવી પહેલ

15 સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી DRDO-ઉદ્યોગ સમન્વય બેઠક 'વિમર્શ'માં રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહે MSME ને ડીપ-ટૅક સ્ટાર્ટઅપ માટે સંરક્ષણ સંશોધનમાં પ્રવેશ સરળ બનાવતી નીતિગત પહેલો જાહેર કરી.

વિગત

બેઠકનું સૂત્ર — 'વાર્તા સે વિકાસ'; 250 થી વધુ ઉદ્યોગ-અગ્રણી, DRDO વૈજ્ઞાનિકો ને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ હાજર.
MSME ને સ્ટાર્ટઅપ માટે સીધું ભંડોળ, ઇન્ક્યુબેશન સહાય ને DRDO ની પરીક્ષણ સુવિધાઓનો ઉપયોગ.
DRDO એ વિકસાવેલા સૉફ્ટવેરના સોર્સ કોડ લાઇસન્સધારી ઉદ્યોગોને સુરક્ષિત રીતે વહેંચવા માટેનું માળખું શરૂ કરાયું.
નવ ટૅક્નૉલૉજી હસ્તાંતરણ લાઇસન્સ કરાર (LAToT) 13 ઉત્પાદક ભાગીદારોને સોંપાયા.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

DRDO (સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન) ની સ્થાપના 1958 માં થઈ; મુખ્યાલય DRDO ભવન, નવી દિલ્હી.
એનું સૂત્ર 'બલસ્ય મૂલં વિજ્ઞાનમ્' છે.
DRDO ના અધ્યક્ષ પદેન સંરક્ષણ સંશોધન ને વિકાસ વિભાગના સચિવ હોય છે; રક્ષામંત્રીના વૈજ્ઞાનિક સલાહકારનું પદ 2015 થી અલગ છે.

રાષ્ટ્રીયCCPAડાર્ક પૅટર્નગ્રાહક સુરક્ષારૅપિડો1915

3. CCPA એ 'રૅપિડો' પર ₹10 લાખનો દંડ — 'કન્ફર્મ શેમિંગ' ડાર્ક પૅટર્ન

કેન્દ્રીય ગ્રાહક સુરક્ષા સત્તામંડળ (CCPA) એ બાઇક-ટૅક્સી મંચ રૅપિડો ચલાવતી કંપની રોપ્પન ટ્રાન્સપોર્ટેશન સર્વિસિસ પર ₹10 લાખનો દંડ ફટકાર્યો. આરોપ ચાર — ભ્રામક જાહેરાત, અનુચિત વેપાર-પ્રથા, અનુચિત કરાર ને 'ડાર્ક પૅટર્ન'.

વિગત

ઍપ પર દેખાતાં લખાણ — 'ભાવ જેટલો ઊંચો, સવારી મળવાની શક્યતા એટલી વધુ' જેવાં સૂચનો.
CCPA એ આને 'કન્ફર્મ શેમિંગ' ગણાવ્યું — 2023 ની ડાર્ક પૅટર્ન માર્ગદર્શિકામાં ઓળખાયેલો પ્રકાર.
ભાવ પસંદ કરવાના રંગ-સંકેતવાળા સ્લાઇડરને 'ઇન્ટરફેસ ઇન્ટરફિયરન્સ' નામની બીજી ડાર્ક પૅટર્ન ગણાવાઈ.
આ કાર્યવાહી કૅબ ને બાઇક-ટૅક્સી એગ્રિગેટર મંચોની ક્ષેત્રવ્યાપી તપાસ પછી થઈ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

CCPA ની રચના ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 ની કલમ 10 હેઠળ 2020 માં થઈ.
એનું નોડલ મંત્રાલય ગ્રાહક બાબતો, અન્ન અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય છે.
ડાર્ક પૅટર્નના નિવારણ માટેની માર્ગદર્શિકા 2023 માં આવી ને એમાં 13 પ્રકારની ડાર્ક પૅટર્ન ઓળખાઈ છે.
રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક હેલ્પલાઇનનો નંબર 1915 ને રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક દિન 24 ડિસેમ્બર છે.

રાષ્ટ્રીયદિલ્હી હાઈકોર્ટMTP અધિનિયમઅનુચ્છેદ 21ગર્ભપાતઅધિકાર

4. દિલ્હી હાઈકોર્ટ — પીડિતાને ગર્ભ ચાલુ રાખવા ફરજ પાડવી એ ગૌરવપૂર્ણ જીવનના અધિકારનો ભંગ

દિલ્હી હાઈકોર્ટે 15 સપ્ટેમ્બરે જાહેર થયેલા આદેશમાં 15 વર્ષની દુષ્કર્મ પીડિતાને 30 અઠવાડિયાંથી વધુનો ગર્ભ સમાપ્ત કરવાની મંજૂરી આપી. અદાલતે કહ્યું કે જાતીય હિંસામાંથી ઊભા થયેલા ગર્ભને ચાલુ રાખવાની ફરજ પાડવી એ ગૌરવપૂર્ણ જીવનના અધિકારનો ગંભીર ભંગ છે.

વિગત

અદાલતે ઠરાવ્યું કે સ્ત્રીના પોતાના શરીર પરના અધિકારમાં માતા બનવું કે નહીં એ નક્કી કરવાનો અધિકાર સમાયેલો છે.
તબીબી અધીક્ષકને શક્ય તેટલી વહેલી પ્રક્રિયા કરવા નિર્દેશ.
દાખલ થવાનો, તપાસનો, દવાનો ને ભોજનનો બધો ખર્ચ રાજ્ય ઉઠાવશે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ગર્ભપાત મેડિકલ ટર્મિનેશન ઑફ પ્રેગ્નન્સી (MTP) અધિનિયમ, 1971 થી નિયંત્રિત છે.
2021 ના સુધારા પછી અમુક શ્રેણીની સ્ત્રીઓ માટે મર્યાદા 24 અઠવાડિયાં થઈ.
24 અઠવાડિયાંથી વધુ માટે મેડિકલ બોર્ડ ને અદાલતની મંજૂરી જોઈએ.
'ગૌરવપૂર્ણ જીવનનો અધિકાર' બંધારણના અનુચ્છેદ 21 માંથી આવે છે.

રાષ્ટ્રીયસર્વોચ્ચ અદાલતજન સૂચના સેવાઅનુચ્છેદ 348SUVASભાષા

5. સર્વોચ્ચ અદાલતે હિન્દી દિવસે 'જન સૂચના સેવા' જાહેર કરી

હિન્દી દિવસ નિમિત્તે 14 સપ્ટેમ્બરે ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે 'જન સૂચના સેવા' નામની હિન્દી જાહેર માહિતી સેવા શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી, જેથી સામાન્ય નાગરિક ને પક્ષકારો પોતાની ભાષામાં મહત્ત્વના ચુકાદા સમજી શકે.

વિગત

સેવામાં પસંદ કરેલા ચુકાદા ને આદેશોના સરળ હિન્દી સારાંશ અપાશે.
15 થી 30 મિનિટનાં હિન્દી ઑડિયો-વીડિયો બુલેટિન પણ તૈયાર થશે.
શરૂઆત હિન્દીથી; આગળ જતાં બીજી ભારતીય ભાષાઓમાં વિસ્તારવાની યોજના છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત 28 જાન્યુઆરી 1950 થી કાર્યરત છે; જોગવાઈ ભાગ V, અનુચ્છેદ 124 થી 147 માં.
અનુચ્છેદ 348 મુજબ સર્વોચ્ચ ને ઉચ્ચ અદાલતોની કાર્યવાહીની ભાષા અંગ્રેજી છે.
અદાલતનું ચુકાદા-અનુવાદ સાધન SUVAS (સુપ્રીમ કોર્ટ વિધિક અનુવાદ સૉફ્ટવેર) છે.

રાષ્ટ્રીયICWAસપ્રૂ હાઉસથિંક ટૅન્કઉપરાષ્ટ્રપતિવિદેશ નીતિ

6. ભારતીય વિશ્વ બાબતોની પરિષદ (ICWA) — 'રાષ્ટ્રીય મહત્ત્વની સંસ્થા' બન્યાને 25 વર્ષ

15 સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હીના 'સપ્રૂ હાઉસ' ખાતે ભારતીય વિશ્વ બાબતોની પરિષદ (ICWA) ને સંસદના કાયદાથી 'રાષ્ટ્રીય મહત્ત્વની સંસ્થા' જાહેર કરાયાની રજત જયંતી ઊજવાઈ. પદેન અધ્યક્ષ એવા ઉપરાષ્ટ્રપતિ સી. પી. રાધાકૃષ્ણન અધ્યક્ષસ્થાને રહ્યા ને સંબોધન કર્યું; સમાપન પ્રવચન વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે આપ્યું.

વિગત

ICWA ની સ્થાપના 1943 માં થઈ — ભારતની પ્રથમ સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોની થિંક ટૅન્ક.
2001 ના સંસદના કાયદાથી એને 'રાષ્ટ્રીય મહત્ત્વની સંસ્થા' જાહેર કરાઈ — એ ઘટનાનાં 25 વર્ષ.
મુખ્યાલયનું નામ 'સપ્રૂ હાઉસ' સંસ્થાના સ્થાપક-પ્રમુખ, ન્યાયવિદ સર તેજ બહાદુર સપ્રૂ પરથી પડ્યું.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ICWA ના પદેન અધ્યક્ષ ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ હોય છે.
સંસ્થા 'India Quarterly' સામયિક પ્રકાશિત કરે છે.
1947 ની ઐતિહાસિક એશિયન રિલેશન્સ કૉન્ફરન્સ ICWA એ યોજી હતી.

રાષ્ટ્રીયડ્રોનાથોનપોખરણવાયુ ઉત્તમUASવાયુસેના

7. વાયુસેનાનો પ્રથમ 'ડ્રોનાથોન-2026' પોખરણમાં — 'વાયુ ઉત્તમ' નું નિદર્શન

ભારતીય વાયુસેનાએ 14 સપ્ટેમ્બરે રાજસ્થાનના જેસલમેર જિલ્લામાં આવેલી પોખરણ ફીલ્ડ ફાયરિંગ રેન્જ ખાતે પોતાનો સૌપ્રથમ 'ડ્રોનાથોન-2026' શરૂ કર્યો — સ્વદેશી માનવરહિત પ્રણાલીઓનું રણભૂમિ જેવી સ્થિતિમાં જીવંત નિદર્શન.

વિગત

કાર્યક્રમ 14 થી 16 સપ્ટેમ્બર 2026; ઉદ્ઘાટન વાયુસેનાના ઉપપ્રમુખ એર માર્શલ આશુતોષ દીક્ષિતે કર્યું.
20 થી વધુ સંરક્ષણ કંપની, સ્ટાર્ટઅપ, MSME ને જાહેર સાહસોએ ભાગ લીધો.
નિદર્શનમાં દેખરેખ, સ્વાયત્ત ઉડાન, ડ્રોન સ્વૉર્મ, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ ને કાઉન્ટર-UAS ક્ષમતા.
મુખ્ય આકર્ષણ — સ્વદેશી બહુ-પદ્ધતિ (multi-mode) માનવરહિત હવાઈ યાતાયાત વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી 'વાયુ ઉત્તમ' (Vayu UTtaM), જે લશ્કરી ને નાગરિક બંને ડ્રોન જીવંત ટ્રૅક કરે છે.
વાયુસેનાએ પોતાનો UAS રોડમૅપ પણ જાહેર કર્યો.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

પોખરણ રાજસ્થાનના જેસલમેર જિલ્લામાં થારના રણમાં આવેલું છે.
ભારતનાં પરમાણુ પરીક્ષણ — 1974 નું 'સ્માઇલિંગ બુદ્ધ' ને મે 1998 નું 'ઑપરેશન શક્તિ' (પોખરણ-II) — અહીં થયાં હતાં.
ભારતીય વાયુસેનાની સ્થાપના 8 ઑક્ટોબર 1932 એ થઈ; સૂત્ર 'નભઃ સ્પૃશં દીપ્તમ્'.

રાષ્ટ્રીયમર્કોસુરPTAઉદ્ગમ પ્રમાણપત્રપીયૂષ ગોયલવેપાર

8. ભારત-મર્કોસુર — વેપાર કરારના વિસ્તરણની વાટાઘાટ ને ઇ-પ્રમાણપત્રનો પ્રથમ પ્રોટોકોલ

14 સપ્ટેમ્બરે ભારત ને દક્ષિણ અમેરિકાના મર્કોસુર જૂથે પોતાના પસંદગીના વેપાર કરાર (PTA) નો પ્રથમ વધારાનો પ્રોટોકોલ સહી કર્યો — હવે વીજાણુ 'ઉદ્ગમ પ્રમાણપત્ર' કાગળ જેટલી જ માન્યતા ધરાવશે. એ જ દિવસે PTA ને પહોળો કરવાની વાટાઘાટ શરૂ કરવાની જાહેરાત પણ થઈ.

વિગત

જાહેરાત વાણિજ્ય ને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલ ને ઉરુગ્વેના વિદેશ મંત્રી મારિયો લુબેત્કિને કરી.
પ્રોટોકોલ PTA ના અનુલગ્નક-III (રૂલ્સ ઑફ ઓરિજિન) ના અનુચ્છેદ 16 માં સુધારો કરે છે.
ભારત વતી વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે સહી કરી.
હાલનો PTA સાંકડો છે — ભારત તરફથી 450 ને મર્કોસુર તરફથી 452 ટૅરિફ લાઇન પર જ છૂટ છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

મર્કોસુરની સ્થાપના 1991 ના અસુન્સિયોન કરારથી થઈ; સચિવાલય મોન્ટેવિડિયો (ઉરુગ્વે) માં છે.
એના પૂર્ણ સભ્ય — આર્જેન્ટિના, બ્રાઝિલ, પૅરાગ્વે, ઉરુગ્વે ને બોલિવિયા (જુલાઈ 2024 થી પાંચમો સભ્ય); વેનેઝુએલા નિલંબિત છે.
ભારત-મર્કોસુર PTA 2004 માં સહી થયો ને 1 જૂન 2009 થી અમલમાં આવ્યો — દક્ષિણ અમેરિકા સાથે ભારતે સૌપ્રથમ સહી કરેલો વેપાર કરાર (ભારત-ચિલી PTA 2007 થી અમલમાં આવ્યો હતો).

અર્થતંત્રCPIWPIમોંઘવારીMoSPIRBI

9. ઑગસ્ટ 2026 ની મોંઘવારી — છૂટક 4.82 ટકા, જથ્થાબંધ 9.92 ટકા

14 સપ્ટેમ્બરે બહાર પડેલા આંકડા મુજબ ઑગસ્ટ 2026 માં ભારતની ગ્રાહક ભાવાંક (CPI) આધારિત છૂટક મોંઘવારી 4.82 ટકા ને જથ્થાબંધ ભાવાંક (WPI) આધારિત મોંઘવારી 9.92 ટકા રહી.

વિગત

CPI જુલાઈના 4.45 ટકાથી વધ્યો; ગ્રામ્ય મોંઘવારી 5.23 ટકા ને શહેરી 4.31 ટકા.
ખાદ્ય મોંઘવારી (CFPI) 5.95 ટકા રહી.
CPI નો આંકડો RBI ના 2 થી 6 ટકાના સહ્ય પટ્ટાની અંદર છે, પણ 4 ટકાના લક્ષ્યાંકથી ઉપર.
WPI માં ઈંધણ ને વીજળી જૂથની મોંઘવારી 22.93 ટકા રહી; WPI નું આધાર વર્ષ હવે 2022-23 છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

CPI ના આંકડા આંકડા ને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) ની રાષ્ટ્રીય આંકડા કચેરી (NSO) બહાર પાડે છે.
WPI વાણિજ્ય ને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના DPIIT ની આર્થિક સલાહકારની કચેરી બહાર પાડે છે.
WPI માં સેવાઓનો સમાવેશ થતો નથી, CPI માં થાય છે.
લવચીક મોંઘવારી-લક્ષ્યાંકનું માળખું 2016 માં RBI અધિનિયમના સુધારાથી આવ્યું — લક્ષ્યાંક 4 ટકા ± 2 ટકા; MPC માં છ સભ્ય હોય છે.

અર્થતંત્રનિકાસવેપારખાધDGCI&SDGFTવાણિજ્ય વિભાગ

10. ઑગસ્ટ 2026 માં ભારતની ચીજવસ્તુ-નિકાસ 26 ટકા વધી, વેપારખાધ ઘટી

વાણિજ્ય વિભાગે 15 સપ્ટેમ્બરે બહાર પાડેલા આંકડા મુજબ ઑગસ્ટ 2026 માં ભારતની ચીજવસ્તુ-નિકાસ 26 ટકા વધીને 43.81 અબજ ડૉલર થઈ ને આયાત 14 ટકા વધીને 70.67 અબજ ડૉલર રહી; ચીજવસ્તુ વેપારખાધ ઘટીને 26.86 અબજ ડૉલર થઈ.

વિગત

જુલાઈ 2026 માં વેપારખાધ 31.98 અબજ ડૉલર હતી.
એપ્રિલ-ઑગસ્ટ 2026-27 માં ચીજવસ્તુ-નિકાસ 215.91 અબજ ડૉલર રહી.
જુલાઈ 2026 ની સરખામણીએ ઑગસ્ટમાં વેપારખાધ આશરે 5 અબજ ડૉલર ઘટી.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

વિદેશ વેપારના પાયાના આંકડા વાણિજ્યિક ગુપ્તચર ને આંકડા મહાનિદેશાલય (DGCI&S), કોલકાતા ભેગા કરે છે.
નિકાસ-નીતિનો અમલ વિદેશ વેપાર મહાનિદેશાલય (DGFT) કરે છે.
'ચીજવસ્તુ વેપારખાધ' એટલે ચીજોની નિકાસ બાદ કરેલી આયાત — આયાત નિકાસ કરતાં જેટલી વધારે હોય તે.

અર્થતંત્રUPIરુપેMDRNPCIકલમ 10A

11. ₹2,000 સુધીની UPI ચુકવણી પર ચાર્જ નહીં; એથી મોટા વેપારી વ્યવહાર પર 15 ઑક્ટોબરથી MDR

નાણાં મંત્રાલયે 14 સપ્ટેમ્બરે ચુકવણી અને પતાવટ પ્રણાલી અધિનિયમ, 2007 ની કલમ 10A હેઠળ અધિસૂચના S.O. 5067(E) બહાર પાડી — રુપે ડેબિટ કાર્ડની ચુકવણી પર (રકમની મર્યાદા વગર) ને ₹2,000 સુધીના UPI વ્યવહાર પર કોઈ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ ચાર્જ લઈ શકાશે નહીં. બીજા જ દિવસે, 15 સપ્ટેમ્બરે, NPCI એ ₹2,000 થી વધુના વેપારી UPI વ્યવહાર પર MDR નું નવું માળખું જાહેર કર્યું.

વિગત

MDR એટલે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ — એ વેપારી ચૂકવે છે, ગ્રાહક નહીં.
ચાર્જની મનાઈ ચૂકવનાર ને મેળવનાર — બંને પક્ષે લાગુ પડે છે.
અધિસૂચનામાં ₹2,000 ની મર્યાદા ફક્ત UPI પર છે — રુપે ડેબિટ કાર્ડ પર રકમની કોઈ મર્યાદા નથી.
NPCI ના 15 સપ્ટેમ્બરના માળખા મુજબ 15 ઑક્ટોબર 2026 થી ₹2,000 થી વધુના વેપારી (P2M) UPI વ્યવહાર પર 0.4 ટકા MDR લાગશે, વધુમાં વધુ ₹300.
રેલવે, ટેલિકોમ, વીમો ને ઈંધણ જેવી અમુક શ્રેણીમાં એકસમાન ₹5; વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P) વ્યવહાર ને મહિને ₹1 લાખ સુધી મેળવતા નાના વેપારી માટે શૂન્ય MDR.
અગાઉ કલમ 10A હેઠળ UPI પર શૂન્ય-MDR નું રક્ષણ રકમની મર્યાદા વગર હતું; ઑગસ્ટ 2026 ના સુધારા પછીની આ અધિસૂચનાથી એ રક્ષણ ₹2,000 સુધી સીમિત થયું.
₹2,000 સુધીની નાની ચુકવણી કુલ વેપારી વ્યવહારોની સંખ્યાના 95 ટકાથી વધુ છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ચુકવણી અને પતાવટ પ્રણાલી અધિનિયમ, 2007 હેઠળ ચુકવણી-પ્રણાલીઓનું નિયમન રિઝર્વ બૅન્ક ઑફ ઇન્ડિયા કરે છે.
UPI ને રુપે બંને NPCI નાં ઉત્પાદન છે; NPCI ની સ્થાપના 2008 માં થઈ, મુખ્યાલય મુંબઈ.
UPI 2016 માં ને રુપે 2012 માં શરૂ થયાં.

આંતરરાષ્ટ્રીયઆર્ટેમિસ કરારજિબુટીનાસાઅંતરિક્ષબાબ-અલ-મન્દેબ

12. જિબુટી આર્ટેમિસ કરાર પર સહી કરનારો 72મો દેશ બન્યો

પૂર્વ આફ્રિકાના જિબુટીએ 14 સપ્ટેમ્બરે વૉશિંગ્ટન ડી.સી. સ્થિત નાસા મુખ્યાલય ખાતે આર્ટેમિસ કરાર પર સહી કરી ને એ આ કરાર સ્વીકારનારો 72મો દેશ બન્યો.

વિગત

જિબુટીના અમેરિકા ખાતેના રાજદૂત મોહમ્મદ સિયાદ દુઆલેએ દેશ વતી સહી કરી.
આર્ટેમિસ કરાર અંતરિક્ષના શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગ, પારદર્શકતા ને વૈજ્ઞાનિક માહિતીની વહેંચણીના સિદ્ધાંતોનો સમૂહ છે — કાયદેસર બંધનકર્તા સંધિ નહીં.
જિબુટીની સહી સાથે આફ્રિકા ખંડના સહી કરનારા દેશની સંખ્યા આઠ થઈ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

આર્ટેમિસ કરાર 13 ઑક્ટોબર 2020 ના રોજ આઠ દેશથી શરૂ થયા હતા.
ભારતે 21 જૂન 2023 ના રોજ આ કરાર પર સહી કરી હતી.
નાસાની સ્થાપના 1958 માં થઈ; મુખ્યાલય વૉશિંગ્ટન ડી.સી.
જિબુટીની રાજધાની જિબુટી શહેર છે ને એ આફ્રિકાના શિંગડા પર બાબ-અલ-મન્દેબ સામુદ્રધુની પાસે આવેલો દેશ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયબાંગ્સામોરોફિલિપાઇન્સBARMMમિન્દાનાઓચૂંટણી

13. ફિલિપાઇન્સના બાંગ્સામોરોમાં પ્રથમ સંસદીય ચૂંટણી

ફિલિપાઇન્સના મુસ્લિમ-બહુમતીવાળા બાંગ્સામોરો સ્વાયત્ત પ્રદેશ (BARMM) માં 14 સપ્ટેમ્બરે ઇતિહાસમાં પહેલી વાર સંસદીય ચૂંટણી યોજાઈ. 2019 માં પ્રદેશની રચના પછી સંક્રમણકાળના સભ્યો રાષ્ટ્રપતિ નીમતા હતા; ચૂંટણી વારંવાર મુલતવી રહેતાં એ વ્યવસ્થા આશરે સાત વર્ષ ચાલી.

વિગત

કુલ 80 બેઠક — 40 પક્ષ-પ્રતિનિધિ, 32 જિલ્લા-પ્રતિનિધિ ને 8 ક્ષેત્રીય પ્રતિનિધિ.
આશરે 24 લાખ મતદાર નોંધાયેલા હતા.
આ ચૂંટણી અગાઉ ઓછામાં ઓછી ચાર વાર મુલતવી રહી હતી.
દાયકાઓ ચાલેલી શાંતિ-પ્રક્રિયાનું નિર્ણાયક પગલું ગણાય છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

BARMM ની રચના બાંગ્સામોરો ઑર્ગેનિક લૉ (2018) થી થઈ ને 2019 ના જનમતથી બહાલી મળી.
એણે અગાઉના ARMM (મુસ્લિમ મિન્દાનાઓનો સ્વાયત્ત પ્રદેશ) નું સ્થાન લીધું.
આ પ્રદેશ મિન્દાનાઓ ટાપુ પર છે; ફિલિપાઇન્સની રાજધાની મનિલા ને ચલણ પેસો છે.

આંતરરાષ્ટ્રીયસ્પેસ ફોર્સઅંતરિક્ષ સંધિઅમેરિકામિશન શક્તિસંરક્ષણ

14. અમેરિકાએ પ્રથમ વાર કબૂલ્યું — કક્ષામાં એનાં શસ્ત્રો તહેનાત છે

અમેરિકી વાયુસેનાના મંત્રી ટ્રૉય મેઇન્કે 14 સપ્ટેમ્બરે એક પરિષદના પ્રવચનમાં કહ્યું કે અમેરિકાની સ્પેસ ફોર્સ પાસે હવે 'કક્ષામાં તહેનાત સ્પેસ-કન્ટ્રોલ શસ્ત્રો' છે. કક્ષામાં તહેનાત શસ્ત્રો હોવાની અમેરિકાની આ પ્રથમ સત્તાવાર કબૂલાત છે.

વિગત

મેઇન્કે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કબૂલાત ઇરાદાપૂર્વકની ને વિચારીને ઘડેલી હતી.
શસ્ત્રોનો પ્રકાર, સંખ્યા કે ક્યારે છોડાયાં એ જાહેર કરવાની ના પાડી.
'સ્પેસ કન્ટ્રોલ' માં જૅમિંગથી માંડીને બીજા યાનને નષ્ટ કરવા સુધીનાં સાધનો આવે છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

યુ.એસ. સ્પેસ ફોર્સની સ્થાપના 20 ડિસેમ્બર 2019 એ થઈ — અમેરિકી સશસ્ત્ર દળોની છઠ્ઠી શાખા.
1967 ની આઉટર સ્પેસ ટ્રીટી પૃથ્વીની કક્ષામાં પરમાણુ ને સામૂહિક સંહારક શસ્ત્રો મૂકવાની મનાઈ કરે છે.
ભારતે 2019 માં રક્ષા અંતરિક્ષ એજન્સી (DSA) રચી ને માર્ચ 2019 માં 'મિશન શક્તિ' ASAT પરીક્ષણ કર્યું હતું.

વિજ્ઞાન-ટેકવેગા-CFLEXસેન્ટિનેલ-3CESAકોપરનિકસ

15. વેગા-C રૉકેટે FLEX ને સેન્ટિનેલ-3C છોડ્યા — વનસ્પતિની પ્રતિદીપ્તિ માપતું પ્રથમ મિશન

યુરોપના વેગા-C રૉકેટે 14 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે (ભારતીય સમય મુજબ 15 સપ્ટેમ્બરે વહેલી સવારે) ફ્રેન્ચ ગિયાનાના કૌરૂ સ્થિત અંતરિક્ષ મથકેથી બે પૃથ્વી-નિરીક્ષણ ઉપગ્રહ — FLEX ને કોપરનિકસ સેન્ટિનેલ-3C — સફળતાપૂર્વક છોડ્યા. આ ઉડાનનો ક્રમાંક VV30 હતો.

વિગત

બંને ઉપગ્રહ આશરે 815 કિ.મી. ની સૂર્ય-સમકાલિક કક્ષામાં મુકાયા.
FLEX (FLuorescence EXplorer) પર FLORIS નામનું પ્રતિદીપ્તિ-માપક સ્પેક્ટ્રોમીટર છે.
FLEX પ્રકાશસંશ્લેષણ વખતે વનસ્પતિમાંથી નીકળતી ઝાંખી પ્રતિદીપ્તિ માપીને પાકનું આરોગ્ય જાણશે — દુનિયાનું આ પ્રકારનું પ્રથમ મિશન.
FLEX એ ESA ના FutureEO કાર્યક્રમનું આઠમું 'અર્થ એક્સપ્લોરર' મિશન છે.
સેન્ટિનેલ-3C યુરોપિયન યુનિયનના કોપરનિકસ કાર્યક્રમનો ઉપગ્રહ — કક્ષામાં કામ કરતા સેન્ટિનેલ-3A ને 3B સાથે જોડાશે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA) ની સ્થાપના 1975 માં; મુખ્યાલય પૅરિસ (ફ્રાન્સ).
ESA નું પ્રક્ષેપણ-મથક ગિયાના સ્પેસ સેન્ટર, કૌરૂ (ફ્રેન્ચ ગિયાના, દક્ષિણ અમેરિકા) — વિષુવવૃત્તની નજીક હોવાથી પ્રક્ષેપણ માટે લાભદાયી.
કોપરનિકસ યુરોપિયન યુનિયનનો પૃથ્વી-નિરીક્ષણ કાર્યક્રમ છે ને એના ઉપગ્રહ 'સેન્ટિનેલ' કહેવાય છે.

વિજ્ઞાન-ટેકચંદ્રયાન-1PRLઓસ્ટ્રેલ બેસિનM³ચંદ્ર

16. ચંદ્રયાન-1 ના આંકડાથી ચંદ્ર પરનું 'ઓસ્ટ્રેલ બેસિન' શોધાયું — PRL અમદાવાદ

અમદાવાદની ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા (PRL) ના વૈજ્ઞાનિકોએ ચંદ્રયાન-1 ના ખનિજ-આંકડાના આધારે ચંદ્ર પરનું અત્યાર સુધી ન ઓળખાયેલું વિશાળ અથડામણ-થાળું — 'ઓસ્ટ્રેલ બેસિન' — શોધી કાઢ્યું. એ ચંદ્રના સૌથી જૂના ગણાતા દક્ષિણ ધ્રુવ-એટકેન બેસિન કરતાં પણ જૂનું હોઈ શકે.

વિગત

બેસિન ચંદ્રના દક્ષિણ-પૂર્વ ગોળાર્ધમાં છે; કિનારા ધોવાઈ ગયેલા હોવાથી છબી-તકનીકોથી પકડાયું નહોતું.
શોધનો આધાર — ચંદ્રયાન-1 પર લદાયેલા નાસાના મૂન મિનરૉલૉજી મૅપર (M³) ના ખનિજ-આંકડા, સાથે ગુરુત્વાકર્ષણ-સંકેત.
અહીંના બેસાલ્ટ ખડકોમાં કૅલ્શિયમ ઓછું ને મૅગ્નેશિયમ વધુ — ચંદ્રના સામાન્ય બેસાલ્ટથી જુદું.
લાવાનાં સપાટ મેદાનોને બદલે અહીં 248 નાનાં ગોળાકાર બેસાલ્ટ-તળાવની વર્તુળાકાર ગોઠવણી છે.
અભ્યાસ 'The Planetary Science Journal' માં પ્રકાશિત થયો.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા (PRL), અમદાવાદની સ્થાપના 1947 માં ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈએ કરી; એ અંતરિક્ષ વિભાગ હેઠળ છે.
PRL 'ભારતના અંતરિક્ષ-વિજ્ઞાનનું પારણું' ગણાય છે.
ચંદ્રયાન-1 ભારતનું પ્રથમ ચંદ્ર-મિશન — 22 ઑક્ટોબર 2008 એ શ્રીહરિકોટાથી PSLV-C11 વડે છોડાયું.
ચંદ્રયાન-1 ની સૌથી મોટી સિદ્ધિ ચંદ્ર પર પાણીના અણુઓની શોધ હતી.

ગુજરાતWCEFચક્રીય અર્થતંત્રમહાત્મા મંદિરSitraગાંધીનગર

17. વિશ્વ ચક્રીય અર્થતંત્ર મંચ (WCEF) 2026 ગાંધીનગરમાં ખુલ્લો મુકાયો — 10મી આવૃત્તિ, ભારતમાં પ્રથમ વાર

15 સપ્ટેમ્બરે ગાંધીનગરના મહાત્મા મંદિર ખાતે 'વર્લ્ડ સર્ક્યુલર ઇકોનોમી ફોરમ (WCEF) 2026' નું ઉદ્ઘાટન કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવ ને મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના હસ્તે થયું. દક્ષિણ એશિયામાં — ને ભારતમાં — આ મંચ પહેલી વાર યોજાયો.

વિગત

આ WCEF ની 10મી આવૃત્તિ; સંકલ્પના — 'Circular Economy: Transition for People and Prosperity'.
સ્થળ મહાત્મા મંદિર, ગાંધીનગર; 15 થી 18 સપ્ટેમ્બર; 60 થી વધુ દેશના હજારો પ્રતિનિધિ (ચોક્કસ આંકડા સ્રોતવાર જુદા પડે છે).
આયોજકો — પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય, CPCB, ગુજરાત સરકાર, GPCB ને ફિનલૅન્ડનું નવપ્રવર્તન ભંડોળ Sitra.
મંચ સાથે 'સર્ક્યુલારિટી એક્સ્પો' — 125 થી વધુ સ્ટૉલમાં કચરામાંથી સંપત્તિનાં મૉડલ.
મુખ્યમંત્રીએ 'સોમનાથ મૉડલ' રજૂ કર્યું — તીર્થજળનું શુદ્ધીકરણ, ફૂલ-પ્રસાદમાંથી સેન્દ્રિય ખાતર ને પુનઃચક્રિત પ્લાસ્ટિકમાંથી પેવર બ્લૉક.
ગુજરાતે રજૂ કરેલા આંકડામાં રાજ્યમાં 41 અધિકૃત ઈ-કચરા રિસાયકલર હોવાનું જણાવાયું.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

WCEF ની પ્રથમ આવૃત્તિ 2017 માં ફિનલૅન્ડના હેલસિંકીમાં યોજાઈ હતી; આયોજક ફિનલૅન્ડની સંસદ હેઠળનું ભંડોળ Sitra.
કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) ની સ્થાપના 1974 માં જળ (પ્રદૂષણ નિવારણ અને નિયંત્રણ) અધિનિયમ હેઠળ થઈ; મુખ્યાલય નવી દિલ્હી.
ગાંધીનગર 1970 થી ગુજરાતની રાજધાની છે — અગાઉ અમદાવાદ હતી.

ગુજરાતગતિ શક્તિકાર્ગો ટર્મિનલગોપાલપુરકચ્છરેલવે

18. ગુજરાતને ચાર 'ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ' ને કચ્છમાં નવું ગોપાલપુર રેલવે સ્ટેશન

15 સપ્ટેમ્બરે કેન્દ્રીય રેલમંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે વીડિયો કૉન્ફરન્સ દ્વારા ગુજરાતના અનેક રેલવે પ્રકલ્પ રાષ્ટ્રને સમર્પિત કર્યા — ચાર 'ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ', કચ્છમાં નવું ગોપાલપુર સ્ટેશન ને અંજાર ખાતે નવો સ્ટૉપ.

વિગત

સમર્પિત થયેલાં ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ — ભીમાસર (કચ્છ), શિવલખા (કચ્છ), દેવળિયા (મોરબી) ને ચંદીસર (બનાસકાંઠા).
લિંચ (મહેસાણા) ખાતેના નવા ટર્મિનલનું ખાતમુહૂર્ત કરાયું.
નવા ગોપાલપુર સ્ટેશનથી અમદાવાદ ને ભુજ તરફની ટ્રેનોને ગાંધીધામમાં એન્જિન ફેરવવાની જરૂર નહીં રહે.
અંજાર સ્ટેશને ભુજ-શાલીમાર એક્સપ્રેસનો નવો સ્ટૉપ મંજૂર થયો.
શિવલખાથી મીઠાપુર સુધી દેશની પ્રથમ મીઠાની કન્ટેનર ટ્રેન રવાના — ખાસ બનાવેલા હલકા સ્ટેનલેસ સ્ટીલના કન્ટેનર, જેથી મીઠું ભેજ ન પકડે.
ભુજ-નળિયા ગેજ-પરિવર્તન પૂરું; નળિયા-જખૌ બંદર નવી બ્રૉડગેજ લાઇન મંજૂર.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

PM ગતિ શક્તિ રાષ્ટ્રીય માસ્ટર પ્લાન 13 ઑક્ટોબર 2021 ના રોજ બહુવિધ પરિવહન-જોડાણ માટે શરૂ થયો.
ગુજરાત મુખ્યત્વે પશ્ચિમ રેલવે હેઠળ આવે છે — મુખ્યાલય ચર્ચગેટ, મુંબઈ.
કંડલા (દીનદયાળ) બંદર ને જખૌ બંદર કચ્છ જિલ્લામાં છે; કચ્છ ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ ભારતનો સૌથી મોટો જિલ્લો છે.

ગુજરાતમાર્ગ અને મકાન વિભાગકચ્છબનાસકાંઠાનારાયણ સરોવરહાઈ-સ્પીડ કૉરિડોર

19. કચ્છ ને બનાસકાંઠાના માર્ગો માટે ગુજરાત સરકારે ₹692 કરોડ મંજૂર કર્યા

મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે 14 સપ્ટેમ્બરે માર્ગ અને મકાન વિભાગ મારફતે કચ્છ ને બનાસકાંઠા જિલ્લાના માર્ગો પહોળા કરવા તથા ચાર-માર્ગીય કરવા માટે કુલ ₹692 કરોડનાં કામ મંજૂર કર્યાં, જેમાં નીચેનાં બે મુખ્ય મથાળાંનો સમાવેશ થાય છે.

વિગત

કચ્છ માટે ₹363 કરોડ — હાઈ-સ્પીડ કૉરિડોર હેઠળ ત્રણ માર્ગ 7 મીટરથી પહોળા કરીને 10 મીટર કરાશે.
એ ત્રણ માર્ગ — પાંધ્રો-નારાયણ સરોવર, લખપત-નારાયણ સરોવર ને દયાપર-સુભાષપર-પાંધ્રો.
બનાસકાંઠા માટે ₹229 કરોડ — શિહોરી-પાટણ માર્ગ 10 મીટરથી ચાર-માર્ગીય કરાશે.
અમલ કરનાર વિભાગ — ગુજરાત સરકારનો માર્ગ અને મકાન વિભાગ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

નારાયણ સરોવર કચ્છ જિલ્લાના લખપત તાલુકામાં છે — હિન્દુ ધર્મનાં 'પંચ સરોવર' માંનું એક.
નજીકમાં નારાયણ સરોવર ચિંકારા અભયારણ્ય આવેલું છે.
બનાસકાંઠાનું મુખ્યમથક પાલનપુર છે ને જિલ્લામાંથી બનાસ નદી વહે છે; અંબાજી પણ આ જ જિલ્લામાં.

રમતગમતચેસ ઓલિમ્પિયાડસમરકંદFIDEગુકેશકોનેરુ હમ્પી

20. 46મો ચેસ ઓલિમ્પિયાડ ઉઝબેકિસ્તાનના સમરકંદમાં શરૂ — ભારત બંને વિભાગમાં ગતવિજેતા

ચેસનો સૌથી મોટો ટીમ-મહોત્સવ 46મો ચેસ ઓલિમ્પિયાડ 15 સપ્ટેમ્બરના ઉદ્ઘાટન સમારંભથી ઉઝબેકિસ્તાનના સમરકંદ ખાતે શરૂ થયો. ભારત ઓપન ને મહિલા — બંને વિભાગમાં ગતવિજેતા તરીકે ઊતર્યું છે.

વિગત

સ્થળ — સિલ્ક રોડ ઇન્ટરનેશનલ એક્ઝિબિશન સેન્ટર, સમરકંદ; સ્પર્ધા 15 થી 27 સપ્ટેમ્બર 2026, કુલ 11 રાઉન્ડ.
વિક્રમી ભાગીદારી — ઓપન વિભાગમાં 208 ટીમ ને મહિલા વિભાગમાં 192 ટીમ; કુલ 400 ટીમ.
ભારતની ઓપન ટીમ (FIDE એ જાહેર કરેલા બોર્ડ-ક્રમ મુજબ) — અર્જુન એરિગેસી, આર. પ્રજ્ઞાનંદા, નિહાલ સરીન, ડી. ગુકેશ ને વિદિત ગુજરાથી.
ભારતની મહિલા ટીમ — કોનેરુ હમ્પી, દિવ્યા દેશમુખ, આર. વૈશાલી, વંતિકા અગ્રવાલ ને સવિતાશ્રી બી.
સાથે 3જો FIDE ચેસ ઓલિમ્પિયાડ ફોર પીપલ વિથ ડિસેબિલિટીઝ (10 થી 18 સપ્ટેમ્બર) પણ સમરકંદમાં યોજાયો.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ચેસ ઓલિમ્પિયાડનું આયોજન FIDE (આંતરરાષ્ટ્રીય ચેસ મહાસંઘ) કરે છે — સ્થાપના 1924 પૅરિસમાં, મુખ્યાલય લોઝાન (સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ).
44મો ચેસ ઓલિમ્પિયાડ 2022 માં ભારતના ચેન્નાઈ (મામલ્લપુરમ) માં યોજાયો હતો — ભારતમાં પ્રથમ વાર.
45મા ઓલિમ્પિયાડ (2024, બુડાપેસ્ટ) માં ભારતે ઓપન ને મહિલા બંને વિભાગમાં સુવર્ણ જીત્યાં હતાં.
વિજેતાને ઓપનમાં હૅમિલ્ટન-રસેલ કપ ને મહિલા વિભાગમાં વેરા મેન્ચિક કપ મળે છે.

રમતગમતગ્લોબલ ચેસ લીગગંગા ગ્રાન્ડમાસ્ટર્સબેંગલુરુકાર્લસનચેસ

21. ગ્લોબલ ચેસ લીગ 2026 — ગંગા ગ્રાન્ડમાસ્ટર્સે પહેલી વાર ખિતાબ જીત્યો

ટેક મહિન્દ્રા ગ્લોબલ ચેસ લીગ (GCL) 2026 ની ચોથી સીઝનમાં ગંગા ગ્રાન્ડમાસ્ટર્સે ગતવિજેતા આલ્પાઇન APL પાઇપર્સને હરાવી પોતાનો પ્રથમ ખિતાબ જીત્યો. બેંગલુરુમાં રમાયેલી બે-મૅચની ફાઇનલમાં પહેલી મૅચ 3-3 બરાબર રહી ને બીજી ગંગાએ 4-2 થી જીતી.

વિગત

આ લીગની ચોથી આવૃત્તિ હતી; યજમાન શહેર બેંગલુરુ.
નિર્ણાયક ક્ષણ — ઇયાન નેપોમ્નિયાશીએ 'આઇકન બોર્ડ' પર મૅગ્નસ કાર્લસન સામે ઊંટનું બલિદાન આપીને બાજી પલટાવી.
સ્તાવરૂલા ત્સોલાકિદૂએ કોનેરુ હમ્પીને હરાવી નિર્ણાયક પૉઇન્ટ અપાવ્યો ને તેઓ સ્પર્ધાનાં MVP બન્યાં.
સૌથી વધુ વ્યક્તિગત પૉઇન્ટ પોલિના શુવાલોવાએ મેળવ્યા — 10 રમતમાં 7 પૉઇન્ટ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ગ્લોબલ ચેસ લીગ 2023 માં શરૂ થઈ — FIDE ને ટેક મહિન્દ્રાની સંયુક્ત પહેલ.
એ બોર્ડ-આધારિત ફ્રેન્ચાઇઝી લીગ છે, જેમાં પુરુષ ને મહિલા બંને એક જ ટીમમાં રમે છે.
કોનેરુ હમ્પી ભારતનાં પ્રથમ મહિલા ગ્રાન્ડમાસ્ટર છે (2002); હરિકા દ્રોણાવલ્લી બીજાં. વિશ્વનાથન આનંદ ભારતના પ્રથમ ગ્રાન્ડમાસ્ટર (1988).

મહત્ત્વના દિવસહિન્દી દિવસરાજભાષાઅનુચ્છેદ 343આઠમી અનુસૂચિઅમિત શાહ

22. 14 સપ્ટેમ્બર — હિન્દી દિવસ; છઠ્ઠું અખિલ ભારતીય રાજભાષા સંમેલન નવી મુંબઈમાં

14 સપ્ટેમ્બરે દેશભરમાં હિન્દી દિવસ ઊજવાયો. એ જ દિવસે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે નવી મુંબઈના વાશી સ્થિત CIDCO પ્રદર્શન અને સંમેલન કેન્દ્ર ખાતે છઠ્ઠા અખિલ ભારતીય રાજભાષા સંમેલનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું.

વિગત

આયોજક — ગૃહ મંત્રાલયનો રાજભાષા વિભાગ; સ્થળ નવી મુંબઈ (વાશી), મહારાષ્ટ્ર; આશરે 7,000 સહભાગી.
સંમેલન 14 ને 15 સપ્ટેમ્બર — બે દિવસ ચાલ્યું; 2025-26 ના રાજભાષા કીર્તિ ને રાજભાષા ગૌરવ પુરસ્કાર એનાયત થયા.
આ વર્ષનું ખાસ આકર્ષણ — 'વંદે માતરમ્' પર આધારિત સત્રો ને 32 સ્ટૉલનું બહુભાષી પ્રદર્શન.
અગાઉની આવૃત્તિઓ વારાણસી, સુરત, પુણે, નવી દિલ્હી ને ગાંધીનગર (પાંચમી, 2025) માં યોજાઈ હતી.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

14 સપ્ટેમ્બર 1949 ના રોજ બંધારણ સભાએ દેવનાગરી લિપિમાં લખાતી હિન્દીને સંઘની રાજભાષા તરીકે સ્વીકારી.
જોગવાઈ અનુચ્છેદ 343 (ભાગ XVII, અનુચ્છેદ 343 થી 351) માં; અનુચ્છેદ 351 સંઘને હિન્દીના પ્રસારની જવાબદારી આપે છે.
હિન્દી ભારતની રાષ્ટ્રભાષા નથી — બંધારણમાં કોઈ ભાષાને રાષ્ટ્રભાષા જાહેર કરાઈ નથી.
આઠમી અનુસૂચિમાં હાલ 22 ભાષા છે; રાજભાષા અધિનિયમ 1963 નો છે.
હિન્દી દિવસ (14 સપ્ટેમ્બર) ને વિશ્વ હિન્દી દિવસ (10 જાન્યુઆરી) જુદા છે.

મહત્ત્વના દિવસઇજનેર દિવસવિશ્વેશ્વરૈયાકૃષ્ણરાજ સાગરભારતરત્નમૈસૂર

23. 15 સપ્ટેમ્બર — ઇજનેર દિવસ: સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાની 165મી જન્મજયંતી

ભારતમાં દર વર્ષે 15 સપ્ટેમ્બરે 'ઇજનેર દિવસ' ઊજવાય છે — ભારતરત્ન સર મોક્ષગુંડમ્ વિશ્વેશ્વરૈયાની જન્મજયંતી નિમિત્તે. 2026 માં એમની 165મી જન્મજયંતી હતી.

વિગત

જન્મ — 15 સપ્ટેમ્બર 1861, મુદ્દેનહલ્લી (કર્ણાટક); અવસાન 14 એપ્રિલ 1962 ના રોજ 100 વર્ષની વયે.
મૈસૂરના દીવાન તરીકે 1912 થી 1918 સુધી સેવા; ભારતરત્ન 1955 માં.
1903 માં ખડકવાસલા જળાશય પર સ્વયંસંચાલિત જળ-નિયંત્રણ દરવાજાની રચના; કાવેરી નદી પરના કૃષ્ણરાજ સાગર બંધમાં મુખ્ય ભૂમિકા.
ભદ્રાવતીમાં મૈસૂર આયર્ન ઍન્ડ સ્ટીલ વર્ક્સ ને 1917 માં બેંગલુરુમાં સરકારી ઇજનેરી કૉલેજ (આજની UVCE) એમની દેન.
ભારતમાં ઇજનેર દિવસની ઉજવણી 1968 થી શરૂ થઈ.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

ધ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન ઑફ એન્જિનિયર્સ (ઇન્ડિયા) ની સ્થાપના 1920 માં; મુખ્યાલય કોલકાતા.
કૃષ્ણરાજ સાગર બંધ કર્ણાટકના મંડ્યા જિલ્લામાં કાવેરી નદી પર છે; નજીકમાં બૃંદાવન ગાર્ડન.
ખડકવાસલા બંધ મહારાષ્ટ્રમાં પુણે પાસે મુઠા નદી પર છે.
15 સપ્ટેમ્બરે ઇજનેર દિવસ ભારત ઉપરાંત શ્રીલંકા ને તાન્ઝાનિયામાં પણ ઊજવાય છે.

મહત્ત્વના દિવસલોકશાહી દિવસIPUUNDEFસંયુક્ત રાષ્ટ્રમાનવ અધિકાર

24. 15 સપ્ટેમ્બર — આંતરરાષ્ટ્રીય લોકશાહી દિવસ 2026

દર વર્ષે 15 સપ્ટેમ્બરે 'આંતરરાષ્ટ્રીય લોકશાહી દિવસ' ઊજવાય છે. 2026 ની ઉજવણીનું કેન્દ્રબિંદુ માનવ અધિકાર, સમાવેશ ને જવાબદાર શાસન સાથે લોકશાહી ભાગીદારીને જોડવાનું રહ્યું.

વિગત

આંતર-સંસદીય સંઘ (IPU) એ 2026 ની સંકલ્પના 'Bring human rights into focus' રાખી.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના લોકશાહી ભંડોળ (UNDEF) ને ભાગીદારી કાર્યાલયે UN મુખ્યાલયમાં કાર્યક્રમ યોજ્યો.
કાર્યક્રમનો વિષય — 'નાગરિક સભાઓ' ને 'વિચાર-વિમર્શ આધારિત લોકશાહી'.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

1997 ના સપ્ટેમ્બરમાં IPU એ 'લોકશાહી અંગેનું સાર્વત્રિક ઘોષણાપત્ર' સ્વીકાર્યું હતું.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ 8 નવેમ્બર 2007 ના ઠરાવથી આ દિવસ જાહેર કર્યો; પ્રથમ ઉજવણી 2008 માં.
IPU ની સ્થાપના 1889 માં; મુખ્યાલય જિનીવા (સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ).
સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સ્થાપના 24 ઑક્ટોબર 1945 ના રોજ; મુખ્યાલય ન્યૂ યોર્ક.

મહત્ત્વના દિવસગણેશ ચતુર્થીભાદરવા સુદ ચોથતિલકઅનંત ચતુર્દશીઉત્સવ

25. 14 સપ્ટેમ્બર — ગણેશ ચતુર્થી 2026; ગુજરાતભરમાં મૂર્તિ-સ્થાપના

2026 માં ગણેશ ચતુર્થી 14 સપ્ટેમ્બર, સોમવારે આવી — ભાદરવા સુદ ચોથ. અમદાવાદ, વડોદરા ને સુરત સહિત ગુજરાતભરમાં ગણપતિ-સ્થાપના થઈ.

વિગત

તિથિ — ભાદરવા સુદ ચતુર્થી; ઉત્સવ દસ દિવસ ચાલે છે.
વિસર્જન અનંત ચતુર્દશીના રોજ થાય છે.
ગુજરાતમાં ગણેશોત્સવ ખાસ કરીને સુરત, વડોદરા ને અમદાવાદમાં મોટા પાયે ઊજવાય છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

સાર્વજનિક ગણેશોત્સવની પરંપરા લોકમાન્ય બાળ ગંગાધર તિલકે 1893 માં પુણેથી શરૂ કરી હતી.
એનો હેતુ સ્વાતંત્ર્ય-આંદોલન માટે લોકોને એકઠા કરવાનો હતો.
ગણેશ ચતુર્થીને 'વિનાયક ચતુર્થી' પણ કહે છે.
મુંબઈનું સિદ્ધિવિનાયક ને પુણેનું દગડુશેઠ હલવાઈ ગણપતિ મંદિર જાણીતાં છે.

મહત્ત્વના દિવસસંવત્સરીપર્યુષણમિચ્છામિ દુક્કડમ્મહાવીરજૈન

26. 15 સપ્ટેમ્બર — સંવત્સરી: જૈન પર્યુષણ મહાપર્વનું સમાપન

15 સપ્ટેમ્બર 2026, મંગળવારે 'સંવત્સરી' — શ્વેતાંબર જૈન પરંપરાના પર્યુષણ મહાપર્વનો અંતિમ ને સૌથી પવિત્ર દિવસ — ઊજવાયો. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે નાગરિકોને 'મિચ્છામિ દુક્કડમ્' પાઠવ્યું.

વિગત

પર્યુષણ પર્વ 8 થી 15 સપ્ટેમ્બર 2026 ચાલ્યું; અંતિમ દિવસ સંવત્સરી.
સંવત્સરીએ 'સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ' થાય છે — આખા વર્ષનાં પાપોનું પ્રાયશ્ચિત્ત ને સૌની ક્ષમાયાચના.
'મિચ્છામિ દુક્કડમ્' નો અર્થ — મારાં દુષ્કૃત્યો મિથ્યા થાઓ.
પર્યુષણ દરમિયાન કલ્પસૂત્રનું વાચન થાય છે; ગુજરાતમાં સંવત્સરી જાહેર રજાનો દિવસ છે.

🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK

પર્યુષણ શ્વેતાંબર જૈનોમાં 8 દિવસ ચાલે છે, જ્યારે દિગંબર જૈનોમાં એ 'દસલક્ષણ પર્વ' તરીકે 10 દિવસ ચાલે છે.
ભગવાન મહાવીર જૈન ધર્મના 24મા (અંતિમ) તીર્થંકર — માતા ત્રિશલા, પિતા સિદ્ધાર્થ; નિર્વાણ પાવાપુરીમાં.
જૈન ધર્મના પ્રથમ તીર્થંકર ઋષભદેવ (આદિનાથ) છે.
ગુજરાતમાં પાલિતાણા (શત્રુંજય) ને ગિરનાર જૈન ધર્મનાં મુખ્ય તીર્થસ્થાન છે.

પાછલો દિવસ પછીનો દિવસ

તૈયાર છો? આજની ક્વિઝ રમો

આજના કરન્ટ અફેર્સ પર પ્રશ્નો · ફ્રી · ગુજરાતી