1. મંત્રીમંડળે EPFO ની વેતન-મર્યાદા ₹15,000 થી વધારીને ₹25,000 કરી
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલા કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે EPFO ના ફરજિયાત આવરણ માટેની માસિક વેતન-મર્યાદા ₹15,000 થી વધારીને ₹25,000 કરી. આ મર્યાદા છેલ્લે 2014 માં બદલાઈ હતી.
વિગત
51 લાખથી વધુ વધારાના કર્મચારી ફરજિયાત EPFO આવરણમાં આવશે.
₹15,000 થી ₹25,000 વચ્ચેના પગારવાળા કર્મચારીઓને ભવિષ્યનિધિ (PF), કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) ને EDLI વીમાનો લાભ મળશે.
દરખાસ્ત શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયની હતી.
નવી મર્યાદા વિશ્વકર્મા જયંતી — 17 સપ્ટેમ્બર 2026 — થી અમલમાં આવે છે.
હાલમાં EPFO માં આશરે 7.98 કરોડ ફાળો ભરનારા સભ્ય ને EPS હેઠળ આશરે 82 લાખ પેન્શનર છે.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
EPFO ની સ્થાપના કર્મચારી ભવિષ્યનિધિ અને પ્રકીર્ણ જોગવાઈઓ અધિનિયમ, 1952 હેઠળ થઈ; મુખ્યાલય નવી દિલ્હી.
એ શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય હેઠળ આવે છે.
કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) 1995 માં ને EDLI (કર્મચારી થાપણ સંલગ્ન વીમા) યોજના 1976 માં શરૂ થઈ.
રાષ્ટ્રીયNITI આયોગEVસૂચકાંકPM E-DRIVEદિલ્હી
2. NITI આયોગનો 'ભારત વિદ્યુત ગતિશીલતા સૂચકાંક 2025' — દિલ્હી પ્રથમ ક્રમે
NITI આયોગે 'India Electric Mobility Index (IEMI) 2025' ની બીજી આવૃત્તિ બહાર પાડી, જેમાં રાજ્યો ને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં દિલ્હી 100 માંથી 84 ગુણ સાથે પ્રથમ ક્રમે આવ્યું.
વિગત
ટોચનાં પાંચ — દિલ્હી, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, ચંડીગઢ ને ગોવા.
સૂચકાંક ત્રણ સ્તંભ પર 16 માપદંડથી આકારણી કરે છે — વાહન-વિદ્યુતીકરણ, ચાર્જિંગ માળખાની સજ્જતા ને સંશોધન-નવપ્રવર્તન.
સર્વોચ્ચ ગુણ ગયા વર્ષના 77 થી વધીને 84 થયા; મધ્યક ગુણ 36 થી વધીને 40.
36 માંથી 29 રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ પોતાની EV નીતિ જાહેર કરી છે.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
NITI આયોગ (National Institution for Transforming India) ની રચના 1 જાન્યુઆરી 2015 ના રોજ આયોજન પંચના સ્થાને થઈ.
એના અધ્યક્ષ વડાપ્રધાન હોય છે; મુખ્યાલય નવી દિલ્હી.
એ બંધારણીય કે વૈધાનિક સંસ્થા નથી — કારોબારી ઠરાવથી રચાયેલી 'થિંક ટૅન્ક' છે.
રાષ્ટ્રીયનેટ ઝીરોNAPCCMoEFCCઆબોહવાપોર્ટલ
3. ભારતનું 'નેટ ઝીરો પોર્ટલ' ને NAPCC ડૅશબોર્ડ મુંબઈમાં શરૂ
વિશ્વ ઓઝોન દિવસ નિમિત્તે પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન રાજ્યમંત્રી કીર્તિવર્ધન સિંહે મુંબઈમાં ભારતનું 'નેટ ઝીરો પોર્ટલ' ને NAPCC ડૅશબોર્ડ ખુલ્લાં મૂક્યાં.
વિગત
નેટ ઝીરો પોર્ટલ પર ભારતીય સંસ્થાઓ સ્વૈચ્છિક રીતે નોંધણી કરાવીને ગ્રીનહાઉસ વાયુ ઉત્સર્જન જાહેર કરી શકશે ને વાર્ષિક પ્રગતિ મૂકી શકશે.
NAPCC ડૅશબોર્ડ આબોહવા પરિવર્તન અંગેની રાષ્ટ્રીય કાર્ય યોજનાનાં રાષ્ટ્રીય મિશનોની પ્રગતિ એક જ મંચ પર બતાવશે.
ભારતનું જાહેર કરેલું લક્ષ્ય — 2070 સુધીમાં નેટ ઝીરો.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
આબોહવા પરિવર્તન અંગેની રાષ્ટ્રીય કાર્ય યોજના (NAPCC) 30 જૂન 2008 ના રોજ જાહેર થઈ ને એમાં આઠ રાષ્ટ્રીય મિશન છે.
એ આઠ મિશન — સૌર, ઊર્જા-કાર્યક્ષમતા, ટકાઉ આવાસ, જળ, હિમાલયી પરિતંત્ર, હરિત ભારત, ટકાઉ કૃષિ ને વ્યૂહાત્મક જ્ઞાન.
ભારતે નેટ ઝીરોનું 2070 નું લક્ષ્ય COP26 (ગ્લાસગો, 2021) માં જાહેર કર્યું હતું.
રાષ્ટ્રીયભારત-ન્યૂઝીલૅન્ડFTAવેપારવેલિંગ્ટનજકાત
4. ન્યૂઝીલૅન્ડની સંસદે ભારત સાથેના મુક્ત વેપાર કરારનું વિધેયક પસાર કર્યું
ન્યૂઝીલૅન્ડની સંસદે 93 વિરુદ્ધ 29 મતે ભારત–ન્યૂઝીલૅન્ડ મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) નું વિધેયક પસાર કર્યું. શાસક નૅશનલ પક્ષ ને મુખ્ય વિપક્ષ લેબર પક્ષે ટેકો આપ્યો; ન્યૂઝીલૅન્ડ ફર્સ્ટ, ગ્રીન્સ ને તે પાતી માઓરી વિરુદ્ધમાં રહ્યા.
વિગત
કરાર પર 27 એપ્રિલ 2026 ના રોજ સહી થઈ હતી.
ભારત ન્યૂઝીલૅન્ડની આશરે 95 ટકા નિકાસ પરના જકાત દૂર કરશે કે ઘટાડશે; 57 ટકા નિકાસ પહેલા જ દિવસથી કરમુક્ત.
ભારતના તમામ માલને ન્યૂઝીલૅન્ડમાં કરમુક્ત પ્રવેશ મળશે.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
ન્યૂઝીલૅન્ડની રાજધાની વેલિંગ્ટન ને ચલણ ન્યૂઝીલૅન્ડ ડૉલર છે.
એની સંસદ એક-ગૃહી (House of Representatives) છે.
ભારત ને ન્યૂઝીલૅન્ડ બંને રાષ્ટ્રમંડળ (Commonwealth) ના સભ્ય છે.
રાષ્ટ્રીયદાદાસાહેબ ફાળકેઅનંત નાગરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારએકતાનગરસિનેમા
5. 2024 નો દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર અભિનેતા અનંત નાગને
માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે જાહેર કર્યું કે ભારતીય સિનેમાનું સર્વોચ્ચ સન્માન — વર્ષ 2024 નો દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર — વરિષ્ઠ કન્નડ અભિનેતા અનંત નાગને અપાશે.
વિગત
અનંત નાગની કારકિર્દી પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી; મુખ્યત્વે કન્નડ સિનેમા.
પુરસ્કાર 22 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ ગુજરાતના એકતાનગર (કેવડિયા) ખાતે યોજાનારા 72મા રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર સમારંભમાં એનાયત થશે.
નિર્ણય દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર પસંદગી સમિતિની ભલામણ પછી લેવાયો.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર 1969 માં શરૂ થયો ને પ્રથમ વિજેતા દેવિકા રાની હતાં.
એમાં સુવર્ણ કમળ, શાલ ને રોકડ પુરસ્કાર અપાય છે; આપનાર માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય.
ધુંડિરાજ ગોવિંદ ફાળકે (દાદાસાહેબ ફાળકે) ભારતીય સિનેમાના પિતા ગણાય છે; એમની પ્રથમ ફિલ્મ 'રાજા હરિશ્ચંદ્ર' (1913).
ભૂમિસેનાધ્યક્ષ (COAS) જનરલ ધીરજ સેઠ 16 થી 18 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન રશિયાની સત્તાવાર મુલાકાતે ગયા — આશરે આઠ વર્ષે કોઈ ભારતીય સેનાધ્યક્ષની પ્રથમ રશિયા મુલાકાત — છેલ્લે ઑક્ટોબર 2018 માં જનરલ બિપિન રાવત ગયા હતા.
વિગત
મૉસ્કોમાં ગાર્ડ ઑફ ઑનર; 'અજ્ઞાત સૈનિકની સમાધિ' પર શ્રદ્ધાંજલિ.
રશિયન ભૂમિસેનાના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ કર્નલ જનરલ આન્દ્રેઈ મોર્દ્વિચેવ સાથે વ્યાવસાયિક લશ્કરી સહયોગ ને તાલીમ પર વાતચીત.
એજન્ડામાં શસ્ત્ર-પ્રણાલી, ફાજલ ભાગોનો પુરવઠો ને નવી ટૅક્નૉલૉજી.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
ભારત ને રશિયા વચ્ચેની સંયુક્ત લશ્કરી કવાયત 'ઇન્દ્ર' છે — હાલ એ ત્રણેય સેનાની સંયુક્ત કવાયત છે.
ભારતીય ભૂમિસેનાના વડાને Chief of Army Staff (COAS) કહેવાય છે; સેના મુખ્યાલય નવી દિલ્હીમાં છે.
રશિયાની રાજધાની મૉસ્કો ને ચલણ રૂબલ છે.
રાષ્ટ્રીયNCCપરાંગ લાલદ્દાખકરઝોકટ્રેક
7. NCC ની 20 છાત્રા કૅડેટે 'અપરાજિતા – પરાંગ લા 2026' 250 કિ.મી. ટ્રેક પૂરો કર્યો
રાષ્ટ્રીય કૅડેટ કોર (NCC) ની અખિલ ભારતીય છાત્રા ઉચ્ચ-ઊંચાઈ ટ્રેક 'અપરાજિતા – પરાંગ લા 2026' 16 સપ્ટેમ્બરે લદ્દાખના કરઝોક ખાતે પૂરી થઈ. 20 છાત્રા કૅડેટે આશરે 250 કિ.મી.નો માર્ગ કાપ્યો.
વિગત
માર્ગ — હિમાચલ પ્રદેશના કિબ્બર (સ્પીતિ ખીણ) થી લદ્દાખના કરઝોક (ચાંગથાંગ) સુધી.
5,578 મીટર ઊંચો પરાંગ લા ઘાટ પાર કરાયો.
કરઝોક ખાતે NCC ના મહાનિદેશક લેફ્ટનન્ટ જનરલ વીરેન્દ્ર વત્સે ફ્લૅગ-ઇન કર્યું.
ટ્રેકને 18 ઑગસ્ટ 2026 ના રોજ રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહે નવી દિલ્હીથી લીલી ઝંડી બતાવી હતી.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
NCC ની સ્થાપના 15 જુલાઈ 1948 ના રોજ NCC અધિનિયમ, 1948 હેઠળ થઈ; મુખ્યાલય નવી દિલ્હી.
એ સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળ આવે છે ને એનું સૂત્ર 'એકતા અને અનુશાસન' છે.
કરઝોક ગામ ત્સો મોરીરી સરોવરના કિનારે લદ્દાખના ચાંગથાંગ વિસ્તારમાં આવેલું છે.
રાષ્ટ્રીયBIMSTECઆયુષ મંત્રાલયપરંપરાગત ઔષધIPRગોવા
8. ત્રીજી BIMSTEC પરંપરાગત ઔષધ ને IPR પરિષદ ગોવામાં
પરંપરાગત ઔષધ-જ્ઞાન, જનીન સંસાધનો (genetic resources) ને બૌદ્ધિક સંપદા અધિકાર (IPR) પરની ત્રીજી BIMSTEC પરિષદ 16 સપ્ટેમ્બરે ગોવામાં શરૂ થઈ. આયોજક આયુષ મંત્રાલય ને નોડલ સંસ્થા અખિલ ભારતીય આયુર્વેદ સંસ્થાન (AIIA), ગોવા છે.
વિગત
સાથે પરંપરાગત ઔષધ-જ્ઞાન અંગેના BIMSTEC નોડલ જૂથની બીજી બેઠક પણ યોજાઈ.
ભાર — પરંપરાગત જ્ઞાનનું દસ્તાવેજીકરણ, સમુદાયના હિતોનું રક્ષણ ને લાભની સમાન વહેંચણી.
પરંપરાગત ઔષધ માટેના BIMSTEC ટાસ્ક ફોર્સ (BTFTM) ની ભૂમિકા પર ચર્ચા.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
BIMSTEC (બંગાળની ખાડી બહુક્ષેત્રીય તકનીકી અને આર્થિક સહયોગ પહેલ) ની સ્થાપના 6 જૂન 1997 ના બૅંગકોક ઘોષણાપત્રથી થઈ.
એનું સચિવાલય ઢાકા (બાંગ્લાદેશ) માં છે ને સાત સભ્ય છે — ભારત, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, નેપાળ, શ્રીલંકા, મ્યાનમાર ને થાઇલૅન્ડ.
આયુષ મંત્રાલય અલગ મંત્રાલય તરીકે 9 નવેમ્બર 2014 ના રોજ રચાયું.
રાષ્ટ્રીયPM વિશ્વકર્માMSMEકારીગરધિરાણયોજના
9. 'PM વિશ્વકર્મા' યોજનાનાં ત્રણ વર્ષ — 30 લાખ કારીગરોની નોંધણી
MSME મંત્રાલયે જાહેર કર્યું કે 'PM વિશ્વકર્મા' યોજના 17 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ ત્રણ વર્ષ પૂરાં કરે છે ને ત્રણ તબક્કાની ચકાસણી પછી 30 લાખ કારીગરો-શિલ્પીઓની નોંધણી પૂરી થઈ છે.
વિગત
યોજના 17 સપ્ટેમ્બર 2023 ના રોજ શરૂ થઈ હતી ને 18 પરંપરાગત વ્યવસાયો આવરી લે છે.
24.50 લાખ લાભાર્થીને પાયાની કૌશલ્ય તાલીમ ને 18.15 લાખને આધુનિક ટૂલકિટ.
₹5,297 કરોડની ધિરાણ-સહાય અપાઈ.
ત્રીજી વર્ષગાંઠનો મુખ્ય કાર્યક્રમ કોલકાતામાં.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
PM વિશ્વકર્મા યોજના સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ (MSME) મંત્રાલયની છે.
લાભાર્થીને ₹15,000 ની ટૂલકિટ પ્રોત્સાહન મળે છે.
જામીનમુક્ત ધિરાણ પ્રથમ તબક્કે ₹1 લાખ ને બીજા તબક્કે ₹2 લાખ સુધી, 5 ટકા રાહત વ્યાજદરે.
રાષ્ટ્રીયસર્વોચ્ચ અદાલતRBINBFCવસૂલાતઅનુચ્છેદ 142
10. સર્વોચ્ચ અદાલત — ધિરાણદાર બળજબરીથી વાહન જપ્ત ન કરી શકે
'હરિ દત્તા શર્મા વિરુદ્ધ ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય' (2026 INSC 998) માં સર્વોચ્ચ અદાલતે ઠરાવ્યું કે ગીરો મૂકેલા વાહનને પાછું લેવાનો ધિરાણદારનો 'સ્વ-સહાય' અધિકાર બળ કે છળથી વાપરી શકાય નહીં.
વિગત
ટ્રક-માલિકનું વાહન રાત્રે નોટિસ વગર જપ્ત કરાયું હતું — RBI ની 'ફેર પ્રૅક્ટિસિસ કોડ' નો ભંગ.
અદાલતે માનસિક ત્રાસ ને રોજી ગુમાવવા બદલ ₹10 લાખ વળતર અપાવ્યું, જે ધિરાણ આપનારી NBFC એ ચૂકવવાનું છે; સાથે ધિરાણ ખાતાં બંધ કરવા ને વાહનના વેચાણમાંથી મળેલા ₹4.5 લાખ 6 ટકા વ્યાજ સાથે પરત કરવા આદેશ.
રિઝર્વ બૅન્કને બૅન્કો ને NBFC પાસે વસૂલાત-માર્ગદર્શિકાનું અસરકારક પાલન કરાવવાનો આદેશ.
અદાલતનું નિરીક્ષણ — વસૂલાત કે જપ્તી કાયદેસર માર્ગે જ થઈ શકે.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
RBI ની સ્થાપના 1 એપ્રિલ 1935 ના રોજ RBI અધિનિયમ, 1934 હેઠળ થઈ; 1 જાન્યુઆરી 1949 એ રાષ્ટ્રીયકરણ થયું; કેન્દ્રીય કાર્યાલય મુંબઈ.
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત બંધારણના અનુચ્છેદ 124 હેઠળ સ્થપાયેલી છે.
અનુચ્છેદ 142 સર્વોચ્ચ અદાલતને 'સંપૂર્ણ ન્યાય' માટે આદેશ આપવાની સત્તા આપે છે.
અર્થતંત્રDGFTRCMCનિકાસFTP 2023MSME
11. નાના નિકાસકારોને રાહત — ₹3 લાખ સુધીના માલ માટે RCMC ફરજિયાત નહીં
વિદેશ વેપાર મહાનિદેશાલય (DGFT) એ વિદેશ વેપાર નીતિ 2023 ના ફકરા 2.57 માં સુધારો કરીને ₹3 લાખ સુધીના FOB મૂલ્યના નિકાસ-માલ માટે RCMC (નોંધણી-સહ-સભ્યપદ પ્રમાણપત્ર) ની જરૂરિયાત દૂર કરી.
વિગત
હેતુ — નવા ને નાના નિકાસકારો માટે પાલનનો બોજ ઘટાડવો ને ટપાલ, કુરિયર તથા ઈ-કૉમર્સ માર્ગે નિકાસ સરળ કરવી.
₹3 લાખથી વધુ FOB મૂલ્યના માલ માટે RCMC જરૂરી રહેશે.
DGFT વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના વાણિજ્ય વિભાગ હેઠળનું કાર્યાલય છે; મુખ્યાલય નવી દિલ્હી.
RCMC નિકાસ પ્રોત્સાહન પરિષદો (EPC) અથવા કૉમોડિટી બોર્ડ આપે છે.
ચાલુ વિદેશ વેપાર નીતિ (FTP) 1 એપ્રિલ 2023 થી અમલમાં આવી ને એની કોઈ અંતિમ તારીખ રખાઈ નથી.
અર્થતંત્રકોલસાહરાજીકોલ ઇન્ડિયાFDIખનિજ
12. કોલસા મંત્રાલયે વ્યાપારી કોલસા ખાણ હરાજીનો 16મો તબક્કો જાહેર કર્યો
કોલસા મંત્રાલયે 16 સપ્ટેમ્બરે જાહેર કર્યું કે વ્યાપારી કોલસા ખાણોની હરાજીનો 16મો તબક્કો બીજા દિવસે, 17 સપ્ટેમ્બરે, નવી દિલ્હીમાં શરૂ થશે; એમાં સંપૂર્ણ ને આંશિક રીતે અન્વેષિત — બંને પ્રકારના બ્લૉક મુકાયા.
વિગત
2020 માં વ્યાપારી હરાજી નીતિ શરૂ થયા પછીનો આ 16મો તબક્કો છે.
પ્રારંભ કોલસા ને ખાણ રાજ્યમંત્રી સતીશચંદ્ર દુબેની ઉપસ્થિતિમાં થયો.
શરતો ઉદાર — કોલસાના અંતિમ ઉપયોગ પર કોઈ બંધન નહીં ને સ્વયંસંચાલિત માર્ગે 100 ટકા વિદેશી સીધું રોકાણ (FDI).
ઓછી આગોતરી ચુકવણી, જે ભાવિ મહેસૂલ-હિસ્સામાં સરભર થાય.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (CIL) ની સ્થાપના 1975 માં થઈ; મુખ્યાલય કોલકાતા; એ મહારત્ન કંપની છે.
ભારતમાં કોલસાનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન ઓડિશામાં થાય છે; પછી છત્તીસગઢ ને ઝારખંડ.
ઝારિયા (ઝારખંડ) દેશનું સૌથી મોટું કોકિંગ કોલ ક્ષેત્ર છે.
રાષ્ટ્રીયCoBRACRPFસંજુક્તા પરાશરનિમણૂકIPS
13. સંજુક્તા પરાશર CoBRA નાં પ્રથમ મહિલા મહાનિરીક્ષક બન્યાં
IPS અધિકારી સંજુક્તા પરાશર CRPF ના વિશેષ કમાન્ડો દળ CoBRA નાં મહાનિરીક્ષક (IG) બન્યાં — આ પદ સંભાળનારાં તેઓ પ્રથમ મહિલા છે. (સમાચાર 15 સપ્ટેમ્બરે આવ્યા; નિમણૂક એ પહેલાં થઈ હતી. ગઈ આવૃત્તિમાં આ છપાયું નહોતું.)
વિગત
CoBRA એટલે Commando Battalion for Resolute Action — CRPF નું ખાસ તાલીમબદ્ધ ગેરીલા-યુદ્ધ દળ.
આ દળ મુખ્યત્વે ડાબેરી ઉગ્રવાદ (નક્સલવાદ) સામેની કામગીરીમાં વપરાય છે.
સંજુક્તા પરાશર 2006 ની બૅચનાં, આસામ-મેઘાલય સંયુક્ત કૅડરનાં IPS અધિકારી છે.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
CoBRA ની રચના 2008-09 માં થઈ; એ કેન્દ્રીય રિઝર્વ પોલીસ દળ (CRPF) નો ભાગ છે.
CRPF ની સ્થાપના 1939 માં 'ક્રાઉન રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ પોલીસ' તરીકે થઈ ને 1949 ના CRPF અધિનિયમથી હાલનું નામ મળ્યું; મુખ્યાલય નવી દિલ્હી.
CRPF ભારતનું સૌથી મોટું કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળ (CAPF) છે ને ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ આવે છે.
વિકલાંગતા 'ન તો સેવાને આભારી, ન તો સેવાથી વકરેલી' છે એ સાબિત કરવાની જવાબદારી નોકરીદાતા (સરકાર) ની — પણ આ નિયમ નિવૃત્તિ/સેવામુક્તિનાં 15 વર્ષની અંદરના દાવા પૂરતો; 15 વર્ષ પછીના દાવામાં ભાર દાવો કરનાર પર જાય છે.
2008 ના પાત્રતા નિયમોએ ભરતી વખતની તંદુરસ્તીની ધારણા કાઢી નાખી હતી; અદાલતે ઠરાવ્યું કે એટલા માત્રથી યોજનાનું મૂળ માળખું બદલાતું નથી.
અદાલતે કેન્દ્રને ટકોર કરી કે આવી અપીલ પાછી ખેંચવાની ભલામણ કરતો 2015 નો રક્ષામંત્રી સમિતિનો અહેવાલ અમલમાં મુકાયો નથી.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
સશસ્ત્ર દળ ટ્રિબ્યુનલ (AFT) ની રચના સશસ્ત્ર દળ ટ્રિબ્યુનલ અધિનિયમ, 2007 હેઠળ થઈ; મુખ્ય પીઠ નવી દિલ્હીમાં.
સંરક્ષણ પેન્શનની ચુકવણી માટેની પ્રણાલી SPARSH (System for Pension Administration Raksha) છે.
ભૂતપૂર્વ સૈનિકો માટેની આરોગ્ય યોજના ECHS ને પેન્શન-સુધારણા યોજના OROP છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયICCડ્યુટેર્ટેરોમ કાનૂનહેગફિલિપાઇન્સ
15. ફિલિપાઇન્સના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડ્યુટેર્ટે પહેલી વાર રૂબરૂ ICC સમક્ષ
ફિલિપાઇન્સના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રોડ્રિગો ડ્યુટેર્ટે 16 સપ્ટેમ્બરે નેધરલૅન્ડ્સના હેગમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત (ICC) સમક્ષ પ્રથમ વાર રૂબરૂ હાજર થયા. અગાઉ તેઓ પ્રથમ હાજરી વખતે વીડિયો લિંકથી જોડાયા હતા ને પછી તબિયતનું કારણ આપી સુનાવણીઓમાં ગેરહાજર રહેતા હતા; 16 સપ્ટેમ્બરની બેઠક સ્થિતિ-સુનાવણી (status hearing) હતી.
વિગત
તેમની સામે માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાના ત્રણ આરોપ છે.
ફરિયાદ પક્ષ મુજબ 'ડ્રગ્સ સામેની લડાઈ'માં થયેલી હત્યાઓમાં તેમની સંડોવણી હતી.
ડ્યુટેર્ટેની માર્ચ 2025 માં મનીલામાં ધરપકડ થઈ ને તેમને હેગ મોકલાયા હતા.
ખટલો 30 નવેમ્બર 2026 એ શરૂ કરવાનું નક્કી થયું છે, પણ એ ડ્યુટેર્ટે ખટલો ચલાવવા સક્ષમ છે કે નહીં તેની ચકાસણીના પરિણામને આધીન છે.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
ICC ની સ્થાપના 'રોમ કાનૂન' (Rome Statute, 1998) થી થઈ, જે 1 જુલાઈ 2002 થી અમલમાં આવ્યો; મુખ્યાલય હેગ (નેધરલૅન્ડ્સ).
ફિલિપાઇન્સ 2019 માં ICC માંથી બહાર નીકળી ગયું હતું.
ડ્યુટેર્ટે 2016 થી 2022 સુધી ફિલિપાઇન્સના રાષ્ટ્રપતિ રહ્યા; દેશની રાજધાની મનીલા ને ચલણ પેસો.
ICC ને આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલત (ICJ) જુદી સંસ્થાઓ છે — ICJ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનું મુખ્ય ન્યાયિક અંગ છે.
17. પ્રથમ કોરિયા–મધ્ય એશિયા શિખર બેઠક સિયોલમાં; 'સિયોલ ઘોષણાપત્ર' સ્વીકારાયું
દક્ષિણ કોરિયા ને મધ્ય એશિયાના પાંચેય દેશોના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષોની પ્રથમ શિખર બેઠક 16 સપ્ટેમ્બરે સિયોલમાં યોજાઈ. બેઠકના અંતે 'સિયોલ ઘોષણાપત્ર' સ્વીકારાયું.
વિગત
ઘોષણાપત્ર મુખ્ય ખનિજો, ઊર્જા, પુરવઠા સાંકળ ને નવી ટૅક્નૉલૉજીમાં સહયોગની આગામી 30 વર્ષની દિશા દર્શાવે છે.
યજમાન — દક્ષિણ કોરિયાના રાષ્ટ્રપતિ લી જે-મ્યુંગ; યજમાન શહેર સિયોલ.
હવેથી દર બે વર્ષે નેતાઓની શિખર બેઠક થશે.
આ મંચ 2007 માં નાયબ-મંત્રી સ્તરે શરૂ થયો હતો ને 2020 માં વિદેશમંત્રી સ્તરે ઊંચકાયો હતો.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
મધ્ય એશિયાના પાંચ દેશ ને રાજધાની — કઝાખસ્તાન (અસ્તાના), ઉઝબેકિસ્તાન (તાશ્કંદ), તાજિકિસ્તાન (દુશાન્બે), કિર્ગિઝસ્તાન (બિશ્કેક) ને તુર્કમેનિસ્તાન (અશ્ગાબાત).
દક્ષિણ કોરિયાની રાજધાની સિયોલ ને ચલણ વોન છે.
ભારત પણ 'ભારત–મધ્ય એશિયા સંવાદ' ચલાવે છે. આ પાંચમાંથી ચાર દેશ શાંઘાઈ સહયોગ સંગઠન (SCO) ના સભ્ય છે — તુર્કમેનિસ્તાન કાયમી તટસ્થ હોવાથી સભ્ય નથી.
પ્રવચન વખતે કૅનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્ની સભાગૃહમાં હાજર હતા.
'સહયોગી સભ્ય'નો દરજ્જો EU ની સંધિઓમાં અત્યારે નથી.
સૂચિત ભાગીદારીમાં સંરક્ષણ ઉત્પાદન, આર્કટિક, ઊર્જા, મુખ્ય ખનિજો, AI ને સાયબર સુરક્ષા આવરી લેવાશે.
એ જ પ્રવચનમાં 'યુરોપીય સુરક્ષા પરિષદ' રચવાની ને 'EU Kids Act' ની દરખાસ્ત પણ મુકાઈ — 13 વર્ષથી નાનાં બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ ને 15 વર્ષથી નાનાં માટે પોતાનું ખાતું નહીં.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
યુરોપિયન કમિશન EU ની કારોબારી શાખા છે; મુખ્યાલય બ્રસેલ્સ (બેલ્જિયમ).
યુરોપિયન સંસદનું પૂર્ણ સત્ર સ્ટ્રાસબુર્ગ (ફ્રાન્સ) માં મળે છે.
EU માં 27 સભ્ય દેશ છે ને 'યુરોપિયન યુનિયન' નામ 1993 ની માસ્ટ્રિક્ટ સંધિથી અમલમાં આવ્યું.
19. આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારી જોડાણ (ICA) ની મહાસભા પનામામાં — ગુઆર્કો ફરી પ્રમુખ
આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારી જોડાણ (ICA) ની મહાસભા પનામામાં મળી, જેમાં 2026-2030 ના કાર્યકાળ માટે નવું વૈશ્વિક બોર્ડ ચૂંટાયું. આર્જેન્ટિનાના એરિયલ ગુઆર્કો બિનહરીફ ફરી પ્રમુખ ચૂંટાયા ને ભારતથી IFFCO ના અધ્યક્ષ દિલીપ સંઘાણી બોર્ડમાં ચૂંટાયા.
21. સ્વાદુપિંડના કૅન્સરની વહેલી ઓળખ માટે 'PANXEON' રક્તપરીક્ષણ
અમેરિકાની 'સિટી ઑફ હોપ' સંસ્થાની આગેવાનીમાં વિકસાવાયેલું 'PANXEON' નામનું પ્રાયોગિક રક્ત-પરીક્ષણ સ્વાદુપિંડના કૅન્સરને પહેલા ને બીજા તબક્કે જ પકડી શકે એવું અભ્યાસમાં જણાયું. અભ્યાસ 'નેચર મેડિસિન' માં પ્રસિદ્ધ થયો; પરીક્ષણ હજુ સંશોધનના તબક્કે છે, દવાખાનામાં વપરાશમાં નથી.
વિગત
પરીક્ષણ ત્રણ સંકેત — ફરતા માઇક્રો-RNA, એક્ઝોસોમલ માઇક્રો-RNA ને CA19-9 પ્રોટીન — ને AI વડે એક જ જોખમ-આંક તરીકે જોડે છે.
ઓછા જોખમવાળા જૂથમાં ખોટા-હકારાત્મક પરિણામનો દર 3 ટકા ને વધુ જોખમવાળા જૂથમાં 16 ટકા રહ્યો.
અમેરિકા, યુરોપ ને એશિયાના આશરે 1,800 દર્દી પર ચકાસણી થઈ; પ્રથમ ને બીજા તબક્કાનું કૅન્સર 87 ટકા વખતે સાચું પકડાયું.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
સ્વાદુપિંડ (pancreas) અંતઃસ્રાવી ને બહિઃસ્રાવી — બંને પ્રકારની ગ્રંથિ છે.
એના 'લેંગરહાન્સના ટાપુ'ના બીટા કોષ ઇન્સ્યુલિન ને આલ્ફા કોષ ગ્લુકાગોન બનાવે છે.
લોહીના નમૂનાથી ગાંઠની ઓળખ કરતી પદ્ધતિને 'લિક્વિડ બાયોપ્સી' કહે છે.
વિજ્ઞાન-ટેકપ્રોગ્રેસબાયકોનુરISSસોયુઝરોસકોસ્મોસ
22. રશિયાનું માલવાહક યાન 'પ્રોગ્રેસ MS-35' બાયકોનુરથી અંતરિક્ષ મથક માટે રવાના
રશિયાની અંતરિક્ષ સંસ્થા રોસકોસ્મોસે 16 સપ્ટેમ્બરે કઝાખસ્તાનના બાયકોનુર અંતરિક્ષ મથકેથી સોયુઝ-2.1b રૉકેટ વડે 'પ્રોગ્રેસ MS-35' માલવાહક યાન આંતરરાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ મથક (ISS) માટે છોડ્યું.
વિગત
યાન 2.4 ટનથી વધુ સામાન લઈ ગયું — બળતણ, પાણી, ઑક્સિજન, ખોરાક ને દવા.
સામાનમાં 'ટેલિડ્રોઇડ' પ્રયોગ માટેનું નિયંત્રણ-સાધન (અવકાશયાત્રીનું એક્ઝોસ્કેલિટન) સામેલ; રોબોટ પોતે નવેમ્બર 2026 માં પ્રોગ્રેસ MS-36 થી જશે.
યાનને ISS ના રશિયન ખંડના 'પોઇસ્ક' મૉડ્યુલ સાથે જોડાવાનું હતું.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
બાયકોનુર અંતરિક્ષ મથક કઝાખસ્તાનમાં આવેલું છે, પણ રશિયા એને ભાડાપટ્ટે ચલાવે છે.
એ વિશ્વનું સૌથી પહેલું ને સૌથી મોટું કાર્યરત અંતરિક્ષ મથક છે.
અહીંથી જ 1957 માં 'સ્પુતનિક-1' ને 1961 માં યુરી ગાગારિન અંતરિક્ષમાં ગયા હતા.
ISS 1998 થી કાર્યરત છે.
આંતરરાષ્ટ્રીયસુદાનકોર્દોફાનખાણનાઇલખાર્ટૂમ
23. સુદાનના પશ્ચિમ કોર્દોફાનમાં સોનાની ખાણ ધસી પડી
સુદાનના પશ્ચિમ કોર્દોફાન પ્રાંતના નુહુદ પાસે આવેલી 'અલ-ઝારા' સોનાની ખાણ ધસી પડી. 16 સપ્ટેમ્બરના અહેવાલો મુજબ ઓછામાં ઓછા 67 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં ને ઘણા લાપતા રહ્યા; મૃત્યુઆંક પછી પણ વધતો રહ્યો.
વિગત
ખાણના એક કૂવામાં ધસારો શરૂ થઈને એકબીજા સાથે જોડાયેલા બીજા કૂવાઓ સુધી ફેલાયો.
આ બિનસત્તાવાર ખાણ છે — કામદારોની નોંધણી નહોતી ને પાયાની સલામતી-વ્યવસ્થા નહોતી.
તાલીમબદ્ધ બચાવ ટુકડી ન પહોંચતાં સ્થાનિકોએ સાદાં ઓજારોથી બચાવકામ કર્યું.
આ વિસ્તાર અર્ધલશ્કરી દળ 'રૅપિડ સપોર્ટ ફોર્સિસ' (RSF) ના કબજામાં છે.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
સુદાનની રાજધાની ખાર્ટૂમ છે, જ્યાં શ્વેત નાઇલ ને નીલ નાઇલ મળીને નાઇલ નદી બને છે.
સોનું સુદાનની સૌથી મોટી નિકાસ-ચીજ છે.
કોર્દોફાન સુદાનનો મધ્યવર્તી પ્રદેશ છે, જે પશ્ચિમ, ઉત્તર ને દક્ષિણ કોર્દોફાનમાં વહેંચાયેલો છે.
24. ગાંધીનગર મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણી જાહેર — મતદાન 11 ઑક્ટોબરે
રાજ્ય ચૂંટણી પંચે 16 સપ્ટેમ્બરે ગાંધીનગર મહાનગરપાલિકાની સામાન્ય ચૂંટણી જાહેર કરી. 11 વૉર્ડની કુલ 44 બેઠક માટે 11 ઑક્ટોબરે મતદાન ને 13 ઑક્ટોબરે મતગણતરી થશે.
સાથે ઓખા ને થરા (બનાસકાંઠા) નગરપાલિકાની સામાન્ય ચૂંટણી તથા સ્થાનિક સંસ્થાઓની 7 ખાલી બેઠકોની પેટાચૂંટણી પણ જાહેર થઈ.
જાહેરાત થતાં જ આદર્શ આચારસંહિતા અમલમાં આવી.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
ગાંધીનગર 1970 થી ગુજરાતનું પાટનગર છે — સાબરમતી નદીના કિનારે વસેલું આયોજિત શહેર; આયોજક સ્થપતિ એચ. કે. મેવાડા ને પ્રકાશ આપ્ટે.
સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણી રાજ્ય ચૂંટણી પંચ કરાવે છે, ભારતનું ચૂંટણી પંચ નહીં.
જોગવાઈ — અનુચ્છેદ 243K (પંચાયત) ને અનુચ્છેદ 243ZA (નગરપાલિકા).
ગુજરાતમાં હાલ 17 મહાનગરપાલિકા છે.
ગુજરાતઅંબાજીભાદરવી પૂનમGSRTCશક્તિપીઠબનાસકાંઠા
25. અંબાજી ભાદરવી પૂનમ મહામેળા માટે GSRTC ની 6,000 વધારાની બસ
20 થી 26 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન યોજાનારા અંબાજી ભાદરવી પૂનમ મહામેળા માટે GSRTC 6,000 વધારાની બસ ને આશરે 30,000 વધારાના ફેરા દોડાવશે એવી વિગત 16 સપ્ટેમ્બરે જાહેર થઈ.
વિગત
મેળો 20 થી 26 સપ્ટેમ્બર 2026; ભાદરવી પૂનમ 26 સપ્ટેમ્બરે.
4,000 થી વધુ ચાલક-વાહક-કારીગર-નિરીક્ષક ચોવીસ કલાક ફરજ પર.
અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, રાજકોટ ને ભાવનગર સહિતનાં મુખ્ય ડેપોથી અંબાજી માટે સીધી સેવા.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
અંબાજી બનાસકાંઠા જિલ્લામાં અરાસુર ડુંગર પર આવેલું છે ને 51 શક્તિપીઠોમાં ગણાય છે; નજીકમાં ગબ્બર ટેકરી.
મંદિરમાં મૂર્તિ નહીં પણ 'વીસા યંત્ર' ની પૂજા થાય છે.
એમને NETA (નૉર્થ ઈસ્ટર્ન ટી ઍસોસિયેશન) નો લાઇફટાઇમ એચીવમેન્ટ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
વાઘ બકરી સમૂહનું મુખ્ય મથક અમદાવાદ છે; બ્રાન્ડનો વારસો 1892 માં નરણદાસ દેસાઈના દક્ષિણ આફ્રિકાના ચાના બગીચાથી શરૂ થયો ને ભારતમાં ગુજરાત ટી ડેપો 1915 માં શરૂ થયો.
'વાઘ ને બકરી એક જ વાસણમાંથી ચા પીએ' એ પ્રતીક સમાનતાનું છે.
ભારતમાં ચાનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન આસામમાં થાય છે; ચા ભારતનું રાષ્ટ્રીય પીણું ગણાતું નથી — એવી કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત થઈ નથી.
27. 16 સપ્ટેમ્બર — વિશ્વ ઓઝોન દિવસ 2026; કિગાલી સુધારાનાં 10 વર્ષ
16 સપ્ટેમ્બરે 'ઓઝોન સ્તરના જતન માટેનો આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ' મનાવાયો. 2026 ની સંકલ્પના કિગાલી સુધારા હેઠળ ટકાઉ શીતનનાં 10 વર્ષ પર કેન્દ્રિત હતી.
વિગત
2026 ની સંકલ્પના — 'Global action for a cooler planet - Celebrating 10 years of sustainable cooling under the Kigali Amendment to the Montreal Protocol'.
ભાર HFC (હાઇડ્રોફ્લોરોકાર્બન) ના તબક્કાવાર ઘટાડા ને ઊર્જા-કાર્યક્ષમ શીતન પર.
મોન્ટ્રિયલ પ્રોટોકોલ પર 16 સપ્ટેમ્બર 1987 ના રોજ સહી થઈ હતી; એની યાદમાં આ દિવસ ઊજવાય છે.
ભારતે CFC, કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ ને હેલોનનો ઉપયોગ બંધ કરી દીધો છે (દવાના મીટર્ડ-ડોઝ ઇન્હેલર જેવા છૂટછાટવાળા ઉપયોગ સિવાય).
🔗 આ સમાચાર પાછળનું સ્થિર GK
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ 19 ડિસેમ્બર 1994 ના ઠરાવ 49/114 થી 16 સપ્ટેમ્બરને આ દિવસ જાહેર કર્યો.
ઓઝોન સ્તર માટેની વિયેના સંધિ 1985 ની ને મોન્ટ્રિયલ પ્રોટોકોલ 1987 નો (અમલ 1 જાન્યુઆરી 1989).
કિગાલી સુધારો 15 ઑક્ટોબર 2016 એ રવાન્ડાના કિગાલીમાં સ્વીકારાયો ને 1 જાન્યુઆરી 2019 થી અમલમાં આવ્યો; ભારતે 2021 માં બહાલી આપી. '10 વર્ષ' સ્વીકારાયાના વર્ષથી ગણાય છે.
UNEP નું મુખ્ય મથક નૈરોબી (કેન્યા) માં છે; ઓઝોન સ્તર મુખ્યત્વે સમતાપમંડળ (સ્ટ્રેટોસ્ફિયર) માં હોય છે.